ДӘСТҮРЛІ ДІН ҰҒЫМЫ
Дәстүрлі дін – белгілі бір халықтың тарихи дамуы барысында қалыптасып, оның мәдениетімен, салт-дәстүрімен және рухани құндылықтарымен тығыз байланысқан діни жүйе. Қазақстанда ислам (сунниттік бағыттағы ханафи мазхабы) дәстүрлі дін ретінде танылады.
Қазақ философиясындағы исламның орны
Ислам қазақ философиялық ойының негізгі қайнар көздерінің бірі болды. Ол адамгершілік, әділдік, білім, имандылық және рухани кемелдену идеяларын қалыптастырды.
Исламның қазақ философиясына әсері мынадай бағыттарда көрінеді:
1. Адамгершілік пен имандылық
* Адалдық, әділеттілік, мейірімділік, сабырлылық сияқты қасиеттер ислам құндылықтары арқылы нығайды.
* «Иман», «ар», «ұят», «намыс» ұғымдары қазақ дүниетанымының өзегіне айналды.
2. Білім мен ғылымды дәріптеу
* Ислам білім алуды парыз деп қарастырады.
* Қазақ даласында медреселер ашылып, діни және ғылыми білім тарады.
3. Рухани кемелдену идеясы
* Сопылық ілім адамның ішкі жан дүниесін тәрбиелеуге ерекше көңіл бөлді.
* Бұл идеялар түркі ойшылдарының еңбектерінде кеңінен көрініс тапты.
Исламды дамытқан қазақ және түркі ойшылдары
* Әбу Насыр әл-Фараби – ақыл-парасат, ізгі қоғам және адам кемелдігі туралы ілімдерінде исламдық дүниетанымды философиялық тұрғыдан дамытты.
* Қожа Ахмет Ясауи – сопылық ілімді таратып, адамды рухани тазалыққа шақырды.
* Абай Құнанбайұлы – «толық адам» концепциясын дамытып, иман мен ақылдың үйлесімін насихаттады.
* Шәкәрім Құдайбердіұлы – ар-ождан, сенім және адамгершілік мәселелерін исламдық құндылықтармен байланыстырды.
Ислам қазақ философиясының қалыптасуына зор ықпал етті. Ол халықтың рухани мәдениетін, моральдық қағидаларын және дүниетанымын байытып, адамгершілікке, білімге және рухани жетілуге негізделген философиялық дәстүрдің дамуына жол ашты. Бүгінде ислам қазақ халқының тарихи-мәдени мұрасының маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.
