JANTANÝ- ÓZIŃDI TANY, AL ÓZIŃDI TANÝ ALLANY TANÝ DEGEN SÓZ

Islamdyq teologııasy boıynsha din Allaǵa kerek emes, din adamǵa kerek.

Quranda Allanyń eshnársege muqtaj emes ekeni birneshe ret aıtylady. Mysaly:

«Kim shúkir etse, ózi úshin shúkir etedi. Kim kúpirlik etse, rasynda Alla eshkimge muqtaj emes, maqtaýǵa laıyq.» (Luqman 31:12)

«Eger jer betindegi barlyq adam ıman keltirse de, keltirmese de, Allaǵa esh paıda da, zııan da keltirmeıdi» degen mazmundaǵy aıattar kóp kezdesedi.

Kalam ǵylymynda Alla «Ǵanı» (eshnársege muqtaj emes) dep sıpattalady. Sondyqtan adamnyń namazy, orazasy, qulshylyǵynan Alla úshin kelip keter eshteńe joq. Iaǵnı Onyń ulylyǵyna eshteńe qospaıdy.

Al dinniń maqsaty: adamnyń ózin tanýy; álemdegi ornyn túsinýi; moraldyq kemeldenýi; qoǵamda ádilet pen tártip ornatýy; adamnyń rýhanı tutastyqqa jetýi.

Bul turǵydan alǵanda, ásirese Qoja Ahmet Iasaýı dástúrinde dinniń máni Allanyń paıdasy úshin emes, adamnyń «kemel adam» bolýyna qyzmet etýinde jatyr. Iasaýı úshin din – qorqynysh júıesi emes, adamnyń Haqpen úılesimge kelý joly.

Fılosofııalyq turǵydan máseleni odan da tereń qoıýǵa bolady: eger Alla absolıýtti kemel jáne muqtajsyz bolsa, onda dinniń qajet bolýy Alla úshin emes, adamnyń bolmystyq qajettiliginen týyndaıdy. Adam mán izdeıdi, aqıqat izdeıdi, qundylyq izdeıdi. Din osy izdeniske jaýap beredi.

Sondyqtan: Allaǵa din kerek emes. Adamǵa din qajet. Biraq adamnyń dinge qanshalyqty muqtaj ekeni árbir teologııalyq jáne fılosofııalyq mektepte ártúrli túsindiriledi. Iasaýı iliminde bul qajettilik adamnyń rýhanı kemeldenýimen baılanysty. Iman kerek aldymen… Sonda ózińdegi “ amanatty” ıaǵnı jandy tanı bastaısyń. Jantaný- ózińdi tany, al ózińdi taný Allany taný degen sóz. 

Dosaı KENJETAI