JÁNNAT – MUSYLMANNYŃ MÁŃGILIK MEKENI (Jıyrma segizinshi kún)
17 naýryz
Jıyrma segizinshi kún
JÁNNAT – MUSYLMANNYŃ MÁŃGILIK MEKENI
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ
Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.
Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.
Jumaq – adam balasyna bul ómirde qýanysh syılaıtyn, kóńilińdi jubatyp, baqytty ǵumyrǵa jeteleıtin meken. Adam balasy bul dúnıede jánnatty kóre almaǵanymen Quran jáne hadısterde kelgen málimetter boıynsha senedi, ılanady.
Islam dini boıynsha jumaq jaratylǵan jáne ol qazir bar. Musylman balasy «jumaq Allanyń qalaýymen máńgi qalady, ol bar, eshýaqytta joǵalyp ketpeıdi» dep ıman keltirýi tıis. Sonda ǵana onyń ımany durys ári kámil bolady.
Adamzat bul dúnıede aqyrettegi máńgilik ómir úshin jaratyldy. Kim sońǵy turaǵynyń jánnat bolýyn qalasa, bul ótkinshi ómirde óziniń jastyq shaǵyn, densaýlyǵyn, baılyǵyn, bos ýaqytyn saýapty amaldardy jasaýmen ótkizýi kerek. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Álı Imran» súresi, 133-aıatynda:
سَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ
«Rabbylaryńnyń keshirimine, keńdigi jer men kókteı bolatyn, taqýalar úshin ázirlengen jánnatqa umtylyńdar», – dep aıtqan.
Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) jetkizgen qudsı hadıste Alla Taǵala: «Salıqaly pendelerim úshin kóz kórmegen, qulaq estimegen, adam balasynyń oıyna kelmegen nárselerdi ázirlep qoıdym», – degen (Fathý ál-barı, 8515).
Jánnatqa pendeler tek Alla Taǵalanyń meıirimimen ǵana kiretindigi belgili. Sondyqtan da izgi amaldar Jaratýshymyzdyń meıirimi men jánnatyna bólenýimizge sebepshi bolady. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Káhf» súresi, 107-aıatynda:
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا
«Rasynda ıman keltirip, izgi is istegenderdiń «Fırdaýs» atty jánnat baqshalary bolady», – dep aıtqan.
Alaıda, qasıetti Quran men ardaqty Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısterinde keıbir izgi ister jánnatqa jeteleıtin amaldar retinde erekshe atalǵan. Solardyń birnesheýine toqtalyp óter bolsaq:
Birinshi: kórkem minez
Asyl dinimizde kórkem minezdiń mańyzy óte úlken. Álı ıbn Ábý Talıb (Alla oǵan razy bolsyn): «Sándi buıymdar men ádemi kıim ýaqytsha ǵana kórik beredi. Adamnyń shynaıy kórki onyń minezinde. Sebebi minezi kórkem kisi adamdarǵa da, Alla Taǵalaǵa da súıikti bolmaq», – degen. Adamnyń jánnatqa kirýine eń kóp sebepshi bolatyn amal osy – kórkem minez. Ábý Huraıra (Alla oǵan razy bolsyn) bylaı degen:
سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَا أَكْثَرُ مَا يُدْخِلُ النَّاسَ الْجَنَّةَ ؟ قَالَ : تَقْوَى اللَّهِ وَحُسْنُ الْخُلُقِ
«Alla Elshisinen (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Adamdardyń jánnatqa kirýine eń kóp sebep bolatyn ne nárse?» – dep suraǵanda, Ol kisi: «Taqýalyq pen kórkem minez», – dep jaýap berdi», – degen (ımam Termızı).
Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) taǵy bir hadısinde:
إِنَّ الُمُؤْمِنَ لَيُدْرِكُ بِحُسْنِ خُلُقِهِ دَرَجَة الصَّائِمِ القَائِمِ
«Rasynda múmin adam óziniń kórkem minezi arqyly (úzdiksiz) oraza ustaýshy men (túnimen) namaz oqýshynyń dárejesine jetedi», – degen (ımam Ábý Dáýid).
Shynaıy jánnatty ańsaǵan adam eń aldymen óziniń mineziniń kórkem bolýyna asa nazar aýdarýy qajet. Keıbir adamdar «Meniń minezim ózi solaı» nemese «Meniń minezim ózgermeıdi» dep ýáj aıtýy múmkin. Alaıda minez-qulyqty ózgertý múmkin bolmaǵanda, din bizden ony talap etpeıtin edi. Ár sózin ımandylyqpen ushtastyra bilgen Abaı atamyzdyń qara sózderiniń birinde: «Men eger zakon qýaty qolymda bar kisi bolsam, adam minezin túzep bolmaıdy degen kisiniń tilin keser edim», – degen.
Ekinshi: qyz balanyń tárbıesine erekshe nazar aýdarý
Qyz tárbıesi – ult tárbıesi. Óıtkeni qyz bala – bolashaq ana. Sol sebepti asyl dinimizde de qyz balanyń tárbıesine erekshe nazar aýdarylady. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Kimde-kimniń úsh qyzy dúnıege kelse, sol úsh qyzynyń qıynshylyǵyna shydap, qýanyshymen bólisse, jaqsy tárbıelese, jetkizse, Alla Taǵala osy qyz balaǵa jasaǵan raqymy úshin ol kisini óz jumaǵyna kirgizedi», – degen. Osyny estip turǵan bir sahaba: «Ýa, Rasýlýlla! Eger bir adamnyń eki qyzy bolsa she?» – dep suraıdy. Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Eki qyzy bolsa da jumaqqa kiredi», – deıdi. Álgi sahaba: «Al eger bir qyzy bolsa she?» – dep suraǵanda, ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Ol qyzdy jaqsylap tárbıelep, ósirip, jetkizse, onda jumaqqa kiredi», – dep jaýap beredi.
Qazaqy tárbıede de qyz balany qurmetteý, onyń aldynda dóreki sóılemeı izetti bolý, er turmany áshekeılengen sulý jorǵalardy qyzdaryna mingizý, kıimniń ásem sándisin, áshekeıli buıymdardyń jaqsysyn qyzdaryna arnaý ejelgi dástúr. Jıyn toılarda qyz balany árdaıym syıly orynǵa otyrǵyzǵan. Jańa kelin bolyp túsken kelinder de qaıyn sińlilerin attarymen atamaı «erkejan», «shyraılym» dep erkeletken. Óıtkeni qyz balany tárbıeleý – bir adamdy emes, bálkim bir urpaqty tárbıeleý.
Úshinshi: árdaıym ıstıǵfar aıtyp júrý
Múmın adamnyń árkez ıstıǵfar aıtyp, Jaratýshysynan keshirim tilep júrýiniń mańyzy zor. Alla Taǵala qasıetti Quranda ardaqty Paıǵambarymyzǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِيهِمْ ۚ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ
«(Ýa, Muhammed!) Sen olardyń aralarynda bolǵan kezińde Alla azaptamaıdy jáne olar Alladan keshirim tilegen kezde Alla olardy azapqa salmaıdy», – degen aıat názil bolady («Ánfal» súresi, 33-aıat).
Alla Elshisiniń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ózi de ıstıǵfardy óte kóp aıtatyn. Hadısterde kelgenindeı kúnine 70, keıde 100 márte ıstaǵfar sózderin qaıtalaıtyn bolǵan.
Hýzaıfa (Alla oǵan razy bolsyn) esimdi sahaba bala-shaǵasyn baǵýda qatty qınalyp júredi. Onyń jaǵdaıyn ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) estigen kezde, Hýzaıfaǵa qarap: «Ýa, Húzaıfa! Nege ıstıǵfar aıtpaısyń? Men kúnine júz ret ıstıǵfar aıtamyn», – degen (ımam Násáı).
Ábý Hýraıra (oǵan Alla razy bolsyn) «Men Paıǵambarymyzdan artyq kóp keshirim tileıtin adamdy áli kórmedim» degen. Istıǵfar duǵalarynyń nusqalary óte kóp. Olardyń ishindegi «Istıǵfarlardyń myrzasy» atalǵan «Sáııdýl ıstıǵfar» duǵasy. Ol duǵada mynadaı sózder qamtylǵan:
اَللّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لَا إِلٰهَ إِلَّا أَنْتَ خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ أَبُوءُ لَكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَيَّ وَأَبُوءُ لَكَ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي فَإِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ
«Ýa, Alla Taǵalam! Sen – meniń Rabbymsyń! Senen basqa Táńir joq. Meni Sen jarattyń. Men – Seniń qulyńmyn, kúsh qýatymnyń jetkeninshe Seniń ýádeńdi berik ustaýǵa tyrysamyn. Jasaǵan jamandyqtarymnyń sorynan Saǵan sıynamyn. Boıymdaǵy bar nyǵmetterińdi moıyndaımyn. Kúnámdy da moıyndaımyn. Meni keshire gór. Sebebi Senen basqa eshkim kúnálardy keshire almaıdy» (ımam Buharı).
Tórtinshi: daýlasýdan bas tartý
Daý – eki nemese odan da kóp adamdardyń ózara pikir qaıshylyǵy. Daý, janjal ataýly – berekeni qashyryp, adamdardyń arasynyń búlinýine renish pen kektiń týýyna sebepshi bolady. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Ánfal» súresi, 46-aıatynda:
وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ
«Allaǵa ári Elshisine boı usynyńdar, ózara janjaldaspańdar, onda úreılesesińder de quttaryń qashady jáne sabyrly bolyńdar. Rasynda Alla, sabyrlylarmen birge», – dep, múmınderdi ózara daýlasýdan tyıǵan.
Tipti óziniki durys bolyp turǵan jaǵdaıda da, múmın adam daýlasýdan bas tartýy tıis Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
أَنَا زَعِيمٌ بِبَيْتٍ فِي رَبَضِ الْجَنَّةِ لِمَنْ تَرَكَ الْمِرَاءَ وَإِنْ كَانَ مُحِقًّا ، وَبِبَيْتٍ فِي وَسَطِ الْجَنَّةِ لِمَنْ تَرَكَ الْكَذِبَ وَإِنْ كَانَ مَازِحًا ، وَبِبَيْتٍ فِي أَعْلَى الْجَنَّـةِ لِمَنْ حَسُنَ خُلُقُهُ
«Men óziniki aqıqat bolsa da tartysýdy qoıǵan kisi úshin jánnattyń aýlasynan bir úı, al ázil bolsa da ótirik aıtýdy qoıǵan kisi úshin jánnattyń ortasynan bir úı, al kórkem minezdige jánnattyń eń bıiginen bir úı (beriletindigine) kepil bolamyn», – degen (ımam Termızı).
Pendeniń jánnatqa kirýine sebepshi bolatyn budan da ózge amaldar óte kóp. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
إِنَّ فِي الْجَنَّةِ غُرَفًا، يُرَى ظَاهِرُهَا مِنْ بَاطِنِهَا، وَبَاطِنُهَا مِنْ ظَاهِرِهَا أَعَدَّهَا اللَّهُ لِمَنْ أَلَانَ الْكَلَامَ، وَأَطْعَمَ الطَّعَامَ، وَتَابَعَ الصِّيَامَ، وَصَلَّى بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَام
«Peıishte bólmeler bar. Olardyń ishinen syrty, syrtynan ishi kórinip turady. Alla Taǵala ol bólmelerdi sózi jumsaqqa, adamdardy tamaqtandyratynǵa, (qosymsha nápil) orazasyn ustaıtynǵa jáne túnde adamdar uıyqtap jatqanda turyp, namaz oqıtyn kisige daıyndap qoıdy», – degen (ımam Báıhaqı).
Alla Taǵala qasıetti Ramazan aıyn barshamyzǵa múbárak etip, ustaǵan oraza, tilegen duǵalarymyzdy qabyl etkeı!
