YQYLAS, NIET – ǴIBADAT NEGIZI (4-kún)

21 aqpan

Tórtinshi kún

YQYLAS, NIET – ǴIBADAT NEGIZI

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ

Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.

Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.

 

Adam balasynyń tirshiligindegi kez kelgen is-áreketi nıetke baılanysty. Halqymyz: «Nıeti túzýdiń – isi túzý», – dep beker aıtpaǵan. Úlken is tyndyrý úshin eń aldymen úlken júrek, taza oı kerek. Qumǵa sińgen sýdyń izi qalmaıtyny sekildi, yqylassyz jasalǵan qulshylyq ta adamnyń rýhanııatyna óz izin qaldyra almaıdy. Hakim Abaı:

Júregińe súńgi de, túbin kózde,

Sonan tapqan – shyn asyl, tastaı kórme – dep, adamnyń barlyq asyl qasıeti men qundylyǵyn júrektiń túbinen izdeýge shaqyrady. Júrek taza bolmaı, nıet túzelmeıdi. Al nıet – amaldyń rýhy. Qustyń qanatsyz usha almaıtyny sııaqty, ǵıbadattyń da yqylas qanaty bolmasa, kókke samǵaı almaıdy.

Endeshe, qulshylyqtyń qaqpasyn tek shynaıy nıet ashady, al onyń tórine tek kirshiksiz yqylaspen ǵana shyǵýǵa bolady. Bul pendeniń óz nápsisin jeńip, «men» degen menmendikten arylyp, rýhanı baılyqqa jetýi.

Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):

إنَّمَا الأعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى ، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إلَى مَا هَاجَرَ إلَيْهِ

«Shyn máninde, amaldar tek qana nıetke baılanysty. Rasynda, árbir kisige nıet etkeni tıesili. Kimde-kim Alla jáne Onyń Elshisi úshin qonys aýdarsa, ol Allaǵa jáne Onyń Elshisi úshin qonys aýdarǵan bolyp sanalady. Al kim dúnıege qol jetkizý úshin nemese bir áıelge úılený úshin qonys aýdarsa, onyń qonysy sol kózdegen maqsatta qonys aýdarǵan bolyp sanalady», – dep aıtqan (ımam Buharı).

Al sol nıettiń kirshiksiz tazalyǵy, móldir bulaqtaı tunyqtyǵy – yqylas ekeni daýsyz. Alla Taǵala qasıetti Quranda:

إِنَّا أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصًا لَّهُ الدِّينَ

«Biz saǵan osynaý Kitapty aqıqatpen túsirdik. Endeshe, dindi Allaǵa arnap, yqylaspen qulshylyq et», – degen («Zýmar» súresi, 2-aıat).

Yqylas – júrektiń kirshiksiz adaldyǵy men nıettiń túzýligin kórsetetin aına. Bir sózben aıtqanda yqylas – eń áýeli adamzatty joqtan bar etken, qudireti kúshti, meıirimdi Alla Taǵalaǵa degen shynaıylyq. 

Yqylastyń eń mańyzdysy adamǵa degen qarym-qatynasta adal, nıetiniń rııasyz bolýy jáne pendeniń Jaratýshy Alla Taǵalaǵa degen yqylasynyń bekem bolýy. Islam sharıǵatynda yqylas uǵymynyń termındik maǵynasy: Alla Taǵalaǵa eshbir maqluqatty ortaq etpeı, árbir isinde jalǵyz Oǵan ǵana shynaıy berilýimen qulshylyq etý degen sóz. Alla Taǵala qasıetti Quranda:

إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُولَئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْرًا عَظِيمًا

«Alaıda shynymen táýbege kelý arqyly Allaǵa bet buryp, tolyq túzelip, Allanyń dinin shynaıy yqylaspen ustaǵandardyń jóni bólek. Mine, solar múmindermen birge. Kúnderdiń kúninde Alla múminderdi úlken syı-sııapatqa bóleıdi», – degen («Nısa» súresi, 146-aıat).

Musylman adam nıetiniń durys bolýy úshin mynadaı amaldarǵa mán bergendigi jón:

Birinshi: árbir izgi amaldan aldyn nıetti jóndeý

Árbir amaldy atqarardan buryn nıetti durystap alý qajet. Sebebi adamnyń nıeti lezde ózgerýi múmkin. Kezinde tabıǵınder sahabalarmen jolyqqandarynda, olardyń atqarǵan izgi amaldaryna tań qalyp: «Munshalyqty úlken amaldardy qalaı atqardyńyzdar?» – dep suraq qoıady eken. Sonda sahabalar: «Bizderge ol amaldardy atqarý qıyndyq týǵyzǵan joq. Alaıda biz úshin eń aýyr kelgeni nıetimizdi jóndeý boldy», – deıdi eken.

Jazýshy Muhtar Áýezov: «Qaı istiń bolmasyn ónýine úsh shart bar: eń áýeli – nıet kerek, odan soń – kúsh kerek, odan soń – tártip kerek», – degen eken.

Ekinshi: rııakerlikten saqtaný

Rııakerlik dep – adamdardyń iltıpaty men maqtaýyna iliný úshin bir isti kórsetip isteýdi aıtamyz. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) qudsı hadıste:

قَالَ الله تَعَالَى: أَناَ أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنِ الشِّرْكِ , مَنْ عَمِلَ عَمَلاً أَشْرَكَ فِيهِ مَعِيَ غَيْرِيْ تَرَكْتُهُ وَشِرْكَهُ

«Alla Taǵala: Men maǵan ortaq qosýǵa muqtaj emespin. Kimde-kim bir isinde maǵan bireýdi ortaq  qylsa, ony da, qosqan ortaǵyn da tárk etemin, – dedi», – dep aıtqan (ımam Múslım).

Osy sebepti de, adam balasy ózgelerge kórsetý, kózboıaýshylyq etý, maqtaný nıetimen áldebir isti atqarýdan aýlaq bolýy kerek. Máýláná Jálálýddın Rýmı: «Óziń qandaı bolsań, sondaı bolyp kórin nemese qandaı bolyp kórinseń, sondaı bolýǵa tyrys!» – dep ósıet aıtqan.

Úshinshi: árkez jaqsylyq amaldarǵa nıet etip júrý

Musylman balasy ár isiniń nıetine qaraı saýabyn alady. Eger bir kisi izgi is istemekke nıettengenimen ony iske asyrýǵa onyń naýqastyǵy nemese ajaly t.b. kedergiler bóget bolsa, ol adam sol isin atqara almasa da izgi nıeti sebepti sol saýapqa ıe bolady. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):

نِيَةُ الْمُؤْمِنِ خَيْرٌ مِنْ عَمَلِهِ

«Musylmannyń nıeti – isinen qaıyrly», – degen (ımam Háısamı).

Alla Taǵala bizderdiń árbir amalymyzdy taza nıet, shynaıy yqylaspen oryndaýymyzdy násip etsin!