TÁÝBEGE KELÝ – TAZALYQQA ORALÝ

Bir boıynda birneshe qarama-qaıshy qasıet-qabiletteri bar pende «kúná» atty rýhanı kirleýge urynbaı júre almaıdy. Kúná – jan-dúnıege túsken vırýs, emdemeseń – ómirińdi ókinishke toltyryp, taǵdyryńdy talqandap jiberýi múmkin (Jazmyshtaǵy emes, eriktegi taǵdyrdy aıtyp otyrmyz). Sondyqtan tazarmaı, táýbege kelmeı bolmaıdy. Bul jaıly qasıetti Quran aıatynda Alla Taǵala: «Ýa, ıman keltirgender! Allaǵa shynaıy túrde táýbe etińder!..» («Tahrım» súresi, 8-aıat), «Anyǵynda, Alla istegen kúnásine shynaıy ókinip, táýbe etýshilerdi jáne tazalanýshylardy jaqsy kóredi», – degen («Baqara» súresi, 222-aıat). Al ardaqty Paıǵambarymyz (Ol kisige Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn!) bylaı deıdi: «Adam balasynyń bári qatelik jasaıdy. Olardyń ishindegi eń jaqsylary – jasaǵan qatelikteri, kúnálary úshin táýbe etetinderi» (Ibn Maja jetkizgen hadıs).

Iaǵnı, táýbe etý – Alla Taǵalanyń ámiri, Paıǵambarymyzdyń (Ol kisige Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn!) kórsetken joly. Shynaıy táýbeniń sharttary belgili: ókiný, toqtatý, qaıtalamaý jáne tiri janǵa qatysty bolsa, keshirim suraý. Baıyptap qarasańyz, táýbe etý – tutastaı ózgerý, transformatsııa!

Rasynda da, qateligine ózegi órtenip ókingen, sol jaman isin birden toqtatqan jáne ony ekinshi qaıta esh qaıtalamaýǵa bekingen ári sol sheshiminde tura bilgen adam; ózimshil nápsisin syndyryp, basyn ıip keshirim suraı bilgen adam – basqa sapaǵa kóterilgen, ózgergen adam! Balapannyń jumyrtqa ishine qaıta kire almaıtyny sekildi, ózgergen adam burynǵy, kúná jasaǵan qalpyna qaıta túse almaıdy. Shyn táýbe etken bolsa…

Táýbe – tazalyqqa qaıtý, túp ózegińe – rýhyńa oralý. Túp tazalyqty, adamnyń saf tabıǵatyn, shynaıy beınesin asyl dinimizde «fıtra» deıdi. Ómir – qozǵalys, ózgeris, úderis (protsess) bolǵandyqtan, adam ómiri – súriný men turýdan, jylaý men  kúlýden, qatelik pen sabaq alýdan – qubylýdan quralady. Sol sebepti árbir táýbe – ósý men tazarý. Durys súrilgen ómir: balalyq-tazalyqtan qarııalyq-tazalyqqa ulasady. Sábı men qarttyń súıkimdiligi – sol tazalyqtyń shuǵylasy. Ázázildiń azǵyrýy men nápsisiniń jamandyǵyn tizgindeı bilgen, jeńe alǵan, aryla bilgen adam – fıtrasymen qaýyshqan, ar-ımanymen tabysqan, abyroıy artqan adam! Abaı hákim dáriptegen Kemel-Tolyq adam – sol Arly adam, ıaǵnı táýbesinen jańylmaǵan, túp tazalyǵyn tapqan, sapalyq ózgeristen ótken, rýhanı ózegine jetken adam! Shákárim atamyz «Kóńil» degen óleńinde bul jaıly tamasha aıtqan!

Baıaǵyda jas bala ediń sen‚

Oıyń buzylmaǵan kóńil!

Perishteden taza ediń sen‚

Qııanat qylmaǵan kóńil!

  Ata-anańa mahabbatyń,

Boıaýsyz nur, kárámatyń.

Joǵary ǵarshydan zatyń,

Anyq shyn bul maǵan‚ kóńil.

  …Tazalyqqa taǵy kettim‚

Balalyqty qýyp jettim.

Joǵary ǵarshydan óttim‚

Osyny shyndaǵan kóńil!

Táýbe etý – Álimsaqtaǵy ýádege adal bolý degen sóz. Iaǵnı ómirdiń esh qıyndyǵy men qyzyǵyna qaramastan Alla Taǵalaǵa bergen ýádesinde turý, asyl Murattan aınymaý, adamdyq boryshty atqarý… Iá, jańylmaıtyn jaq, súrinbeıtin tuıaq bolmaıdy. Aqıqatynda da Alla ǵana – minsiz! Jaralǵan dúnıede kemshilik bolýy – zańdylyq, ıaǵnı biri kem dúnıe. Keıde asylyq oılap, minsizdikke umtylyp, pende shirkindi kústánalap, bezinip ketkiń keletin kezder bolady. Ondaıda myna hadıs sabańa túsiredi:

«Eger sender kúná istemeseńder – Alla senderdi opat etip, oryndaryńa kúná istep, istegen kúnási úshin táýbe etetin quldaryn jaratady» (Hanbal, Mýslım jetkizgen hadıs)  Árıne bul «kúná jasaı ber» degen sóz emes. Bul nápsisi bar pendeniń kemshilikke jol bermeı tura almaıtynyn aıtqan, tym asqaqtap, tazasynyp-tákapparsynyp ketpeý kerektigin eskertken sóz. Kerek bolsa, kúnáǵa beıimdilik – adam bolmysynyń bir qyry ekenin eskertken sóz. «Bireýdiń minin kórgenshe, qateligin tergenshe, óz oıyńdy mazalap, óz boıyńdy tazalap, ózińmen alys ólgenshe» degen sóz…

Sóz basynda keltirilgen aıat pen hadıste de Jaratýshy Iemiz kúnásiz pendesin emes (olaı bolýy beımúmkin ǵoı!), táýbege kelgen – ózgergen pendesin jaqsy kóretinin aıtty emes pe?! Endeshe ár kúni táýbe etý, tipti sát saıyn táýbe etý – artyq emes! Eseıgen saıyn, rýhanı ósken saıyn artyńa sál ókinishpen qaraý – bir jaǵy tabıǵı hál. Óıtkeni: burynǵy isińe basqa deńgeıden qarap, basqasha baǵalaısyń. Osy arada súıikti paıǵambarymyz Muhammedtiń (Ol kisige Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn!) myna ósıetiniń syry ashylady: «Ýa, adamdar! Allaǵa táýbe etińder, Odan jarylqaý tileńder. Men kúnine júz márte táýbe etemin» (Mýslım jetkizgen hadıs)…

Qudiretti de Meıirimdi Iemiz Ózi jar bolyp, táýbeshil penderiniń qataryna qossyn! Túp tazalyqqa jetý, Ýádede turý násip bolsyn!

Alǵadaı ÁBILǴAZYULY