RAMAZAN – JÚREKTI TÁRBIELEITIN AI
Shyn máninde, orazanyń shynaıy saýaby – ashtyqta emes, taqýalyqta. Al taqýalyqtyń negizgi orny – júrekte. Alla elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Taqýalyq myna jerde bolady», – dep kókiregin úsh márte nusqap, adamnyń taqýalyǵy júreginde bolatynyn aıtqan (ımam Buharı).
Adamnyń tabıǵatynda, ıaǵnı áý bastaǵy jaratylý bolmysynda onyń júregi saý bolady jáne izgi amaldar, qulshylyq jasaý arqyly óziniń saý kúıin saqtaıdy. Al eger pende kúnáli is jasaıtyn bolsa, onyń hali dertke dýshar bolyp, keıin júregi qaraıady. Mine, osy sebepti de musylman adam óziniń júregine árdaıym nazar salyp, ondaǵy dertti belgili amaldar arqyly tazartyp otyrýy tıis. Óıtkeni adamnyń júregi durys bolsa, búkil amaldary durys bolady. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısinde: «Rasynda adam denesinde bir kesek et bar. Eger ol durys bolsa, adamnyń búkil denesi durys bolady. Eger ol buzylsa, barlyq denesi buzylady. Bilińder, ol – júrek», – degen (ımam Buharı, Múslım).
Shákárim qajy Qudaıberdiuly bir óleńinde:
«Táńiri joly – aq júrek,
Saıtan degen – qııanat.
Aq júrekti erterek,
Esker-daǵy, qyl ádet», – dep jyrlaıdy.
Osy rette júrekti túrli dertten tazartatyn negizgi amaldarǵa toqtala ketkendi jón kórdik. Alla Taǵalany eske alý – júrekti túrli dertten tazartatyn amaldyń biri. Musylman adam shamasy kelgenshe Alla Taǵalany kóp eske alyp, zikir etip júrýi tıis. Bul onyń ımanyn kúsheıtip, júregin túrli dertten tazartady.
Al Jaratýshy jaqsy kórmeıtin sózderdi aıtý, kerisinshe, júrektiń qataıýyna, ımanynyń álsireýine alyp keledi. Alla elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Alla Taǵalany eske almaıtyn bos sózdi kóbeıtpeńder. Alla Taǵalany eske almaıtyn bos sózdiń kóp aıtylýy júrekti qataıtady. Rasynda adamdardyń arasyndaǵy Alla Taǵaladan eń alys bolǵandary – júregi qataıǵandar», – degen (ımam Termızı).
Júrekti túrli dertten tazartatyn negizgi amaldardyń taǵy biri – ózgelerdiń qateligin keshirý. Qasıetti Ramazan – keshirim aıy. Bul aıda Jaratýshynyń keshirimin úmit etip ári ózimiz de ózgelerdi keshirýimiz qajet. Sebebi ózge adamdarǵa degen ókpe, renish, kek saqtaý syndy shynaıy musylmanǵa jat isterdiń barlyǵy pendeniń júregine daq túsirip, rýhanı lastanýyna sebepshi bolady.
Alla Taǵala qasıetti Quranda «Nur» súresiniń 22-aıatynda: «Keshirimdi bolyp, kóńilderine almasyn. Sender Allanyń ózderińdi keshirgenin jaqsy kórmeısińder me? Alla óte keshirimdi, erekshe meıirimdi», – dep aıtqan.
Adal as – júrekti túrli dertten tazartatyn negizgi amaldardyń biri. Adal as adam tániniń saýlyǵyna jáne júreginiń túrli rýhanı dertten ada bolýyna, nıeti men amalyna qaraı mol saýapqa kenelýine tikeleı áser etedi. Osy sebepti de Alla Taǵala qasıetti Quranda «Mýmınýn» súresiniń 51-aıatynda: «Taza nárselerden jeńder jáne izgi is isteńder», – dep buıyrǵan.
Adamdar ımam Ahmadtan (Alla ony raqymyna alsyn): «Dertke dýshar bolǵan júrekti qalaı emdeýge bolady?» – dep suraǵanda, ol: «Adal as arqyly», – dep jaýap bergen eken. Al ál-Jýnaıd ál-Baǵdadı (Alla ony raqymyna alsyn) degen ǵalym: «Shynaıy ıhsan jolyndaǵy adam – júregin Alla Taǵaladan ózge nárseden tazartqan pende», – degen eken.
Hákim Abaı:
«Alla degen sóz jeńil,
Allaǵa aýyz qol emes.
Yntaly júrek, shyn kóńil –
Ózgesi Haqqa jol emes», – dep, júrek amaldarynyń tilmen jáne ispen atqarylatyn amaldardan da mańyzdy ekenin aıtqan.
Dúnıege qumartý – júrek dertteriniń biri. Syrttaı qaraǵanda bul kúná bolyp kórinbegenimen, adamdy kúnáli iske ıtermeleıtin nárse. Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ómirbaıany aıtylǵan kitaptarda mynadaı sóz bar: «Alla elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ómirinde eki kún qatarynan arpa nanyn toıyp jegen emes» (ımam Buharı). Kókiregi oıaý jan bul sózdiń mánisin birden uǵynsa kerek.
Ǵalamǵa raqym nuryn shashqan ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) árqashan orta joldy ustanýǵa shaqyratyn, astamshyldyqqa jol bergizbeıtin. Sebebi astamshyldyq – adam balasyn buzatyn nárse. Ásilinde, dúnıequmar adam qolda bar nyǵmettiń qadirine jete bermeıdi. Al aqyretin oılaǵan adam Qudaıdyń bergenine razy bolady. Sondyqtan bul dúnıege kelýdegi maqsatyn tolyq túsinbegen adam eriksiz dúnıequmarlyqqa salynady.
«Dúnıe» sózi arab tilinde jaqyn, tómen degen maǵynalardy qamtıdy. Iaǵnı ótkinshi, aldamshy qyzyqtar adam balasyna zııanyn tıgizedi. Al dúnıeniń negizgi mánin uǵynǵan adam árbir jyltyraqqa ermesi anyq.
Ásilinde, dúnıe tirshiliginiń osy bir qyryn Jaratýshy Alla qasıetti Quranda bylaısha sıpattaıdy: «Bilip qoıyńdar, dúnıeniń tirshiligi oıyn-kúlki, saýyq-saıran, sán-saltanat jáne ózara maqtan (ıaǵnı mansap, ataq-abyroı, mal-múlik, bala-shaǵa hám keskin-kelbetpen maqtaný) ǵana, sondaı-aq kóbirek dúnıe jııý jáne úrim-butaqty kóbeıtý jolyndaǵy báseke ǵana. Bul bir jaýynǵa uqsaıdy: sol jaýynnyń arqasynda jaıqalyp ósken ósimdikter sharýalarǵa qatty unap, tóbeleri kókke jetedi. Alaıda artynsha álgi ósimdikterdiń sarǵaıyp, solyp qalǵanyn kóresiń hám sodan keıin qý saban men qıqymǵa aınalady. Mine, dúnıeniń qý tirshiligi degen – osy» («Hadıd» súresi, 20-aıat).
Imam ál-Mánáýı (Alla ony raqymyna alsyn): «Dúnıege aqyrettiń egistik alqaby dep qaraý kerek. Ol ózdiginen jaman emes. Kimde-kim sharıǵat talaptaryn oryndap dúnıe tapsa, onda aqyretinde jemisin kóredi. Burynǵylardan qalǵan sóz bar: “Dúnıege arqa súıeme! Eshkim ony ustap qala almady. Múldem baz keshpe! Sebebi aqyretińdegi saýap pen jaza soǵan baılanysty”», – dep aıtqan», – degen eken. Ramazan aıynda barynsha júrekti súıispenshilikke, meıirimge, ımanǵa, taqýalyqqa toltyrǵan durys.
Júrekti tákapparlyqtan saqtaý qajet. Adam balasyn eki dúnıede baqytsyzdyqqa aparatyn qasirettiń biri – tákapparlyq. Tákapparlyq – Alla Taǵala jaqsy kórmeıtin, adamdyqqa jat sıpattardyń biri. Al kókirektik – adamdy ózgelerden joǵary ustaýǵa ıtermeleıtin ishki sezim, jaǵymsyz minez-qulyq. Sondyqtan ondaı qylyǵyn baıqaǵan musylman birden Alladan keshirim surasa, aqyrettik azaptan qutylady.
Islam musylman pendeden menmendikti joıýdy talap etedi. Óıtkeni aqyrettegi máńgilik baqytty ǵumyr osynaý ozbyr minezden aýlaq bolǵandarǵa buıyrady.
Alla tákappar pendesin jaqsy kórmeıtinin aıatta bylaısha ashyq baıan etedi: «Shyndyǵynda Alla tákapparlardy jaqsy kórmeıdi» («Nahyl» súresi, 23-aıat).
Allanyń elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) menmendik, tákapparlyqtyń barlyq túrine qatań tyıym salyp, mundaı aýyr dertke dýshar bolǵandar Allanyń azabyna laıyq bolatynyn qatty eskertken. Sondyqtan qasıetti Ramazan aıynda barynsha nápsimizben kúresip, boıdaǵy jaǵymsyz minezderden arylǵan abzal.
Kórealmaýshylyq – adamdy qurdymǵa jeteleıtin júrektegi eń jaman derttiń biri. Kóre almaıtyn adam ómiri mazasyz kúı keshedi. Kóre almaı júrgen adamnyń jetistigin kórgen saıyn túńilip, ishtarlanyp, uıqysy qashady.
Hazreti Álı (Alla oǵan razy bolsyn) bylaı degen: «Kóre almaýshyda – tynyshtyq joq, kúıgelekte – baýyr joq, minezi jamannyń – dosy joq».
Kórealmaýshylyq degen dert – jaǵdaıy ózinen tómen adamǵa emes, jaǵdaıy ózinen jaqsy adamǵa bolatyn qyzǵanysh sezim.
Kóre almaıtyn, ishi tar adam – Allanyń ózine bergen nyǵmetine razy bolmaǵan adam degen sóz. Demek Alla bergen nyǵmetke qanaǵat tutpaı, ózgeniń qolyndaǵyny kóre almasa, Alla da ondaı pendesinen razy bolmaıdy. Eger Alla razy bolmasa, onda ol adam qurdymǵa ketip, aqyrette de, dúnıede de jaǵdaıy qıyn bolmaq.
Birde Paıǵambarymyzdan (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Ýa, Allanyń elshisi! Adamdardyń eń abzaly kim?» – dep suraıdy. Alla elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Taza júrekti árbir adam men sózi durys bolǵan jan», – deıdi. Sahabalar: «Sózi durys degendi túsindik, taza júrekti degen ne?» – dep qaıta suraıdy. Sonda Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Ol kúná, zulymdyq, aldaý men hasad bolmaıtyn júrek», – dep jaýap beredi.
Kórealmaýshylyq degen uǵymdy bildiretin «hasad» – Allanyń bireýge bergen nyǵmetin odan qyzǵaný, onda bolmaýyn qalaý degen sóz. Máselen, jaqsy jumysyn, záýlim úıin, mal-múlki men jetistigin kóre almaı qyzǵanyp, ol dáýlet pen baqtyń odan ketip, ózine kelýin qalaý – kórealmaýshylyq kórinisi. Sondyqtan taqýalyqqa jetkizetin qasıetti Ramazan aıynda mundaı júrek dertinen aman bolýdy tileý kerek.
Alla Taǵala bizdiń de júregimizdi Óziniń dinine bekem etip, qasıetti aıda ustaǵan orazamyzdy qabyl etsin! Ámın!
