QURANMEN ÓRNEKTELGEN ÓMIR (3-kún)
20 aqpan
Úshinshi kún
QURANMEN ÓRNEKTELGEN ÓMIR
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ
Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.
Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.
Alla Taǵalanyń adamzat balasyna bergen eń uly syıy, eki dúnıe baqytynyń shamshyraǵy – Qasıetti Quran Kárim. Alla Taǵala qasıetti Quranda:
وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ
«Sondaı-aq saǵan ár nárseni ashyqtaıtyn jáne musylmandar úshin týra jol, meıirim jáne súıinshi retinde Qurandy túsirdik», – degen («Nahl» súresi, 89-aıat).
Hakim Abaıdyń: «Allanyń ózi de ras, sózi de ras» degenindeı, Quran – máńgilik aqıqattyń qaınar kózi. Múmin jannyń maqsaty da, ómiriniń kórkem órnegi de osy ıláhı kálámǵa degen shynaıy mahabbattan bastaý alady. Buqar jyraý babamyz:
Táńirim sózi Furqandy aıt,
Kálám Alla – Qurandy aıt,
Táńirim salsa aýzyńa,
Jan joldasyń ımandy aıt, – dep qasıetti Qurannyń Allanyń aqıqat sózi ekendigin, aq pen qarany, shyndyq pen jalǵandy ajyratýshy (Furqan) kitap ekendigin aıtady.
Shynymen de, Qurannyń aqıqattyǵyn moıyndap, ony qurmettep, ómirimizdi órnekteıtin bolsaq, Quran jan-dúnıemizdi baıytyp, joǵary adamdyq qasıetterge tárbıelep, rýhanı kemeldenýimizge jol ashady.
Quranda jeke tulǵa, qoǵamdyq, rýhanı hám aqyrettik ǵumyrǵa tıisti qajettiliktiktiń tutasy bolǵandyqtan ol – dertke shıpa, janǵa daýa kitap. Quran negizderi pendeniń «tolyq adam» shyńyna qaraı qanat bitirip, hám nápsiniń tizginin tartyp, rýhtyń asqaq sezimderin qanaǵattandyrýda erekshe dara. Quran adam jaratylysyna sáıkes bolǵandyqtan túsinetin dárejede sóz qozǵap, oı-sanamyzǵa qajetti barlyq zárý ilimderdi úıretedi.
Endeshe, ár adam Alla Taǵalanyń kálámin qasterlep, qasıetti Quranmen ómirimizdi kórkem etýimiz qajet. Árbir musylman qasıetti Quranǵa mahabbat qoıyp, kelesi ister arqyly ómirinen kórinis tabýy tıis:
Birinshi: qasıetti Qurandy yqylaspen oqý
Qasıetti Qurandy oqý – pendeni Jaratýshysyna jaqyndatatyn uly qulshylyq. Alla Taǵala qasıetti Quran Kárimde:
وَرَتِّلِ الْقُرْآَنَ تَرْتِيلًا
«Sondaı-aq Qurandy óte anyqtap oqy», – dep buıyrady («Múzámmıl» súresi, 4-aıat).
Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
اقْرَءُوا الْقُرْآنَ فَإِنَّهُ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ شَفِيعًا لأصحابهِ
«Quran oqyńdar, óıtkeni ol Qııamet kúni ózin oqyǵandar úshin shapaǵatshy retinde keledi», – dep bizderge qasıetti Qurandy jıi oqýymyzdy ósıet etken (Múslım).
Ekinshi: Quran aıattary jóninde oı júgirtý
Alla Taǵala Quran aıattaryna oı júgirtýge shaqyryp, bylaı degen:
كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آَيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ
«Saǵan aıattaryn oılansyn ári aqyl ıeleri úgit alsyn dep múbárak bir Kitap túsirdik» («Sad» súresi, 29-aıat).
Aıattaǵy «tádábbýr» sózi, Quran týrasynda tereń oılaný degen maǵynany bildiredi. Osylaı oılaný arqyly Qurannyń negizgi maǵynalary ashylady. Ibn Abbas (Alla oǵan razy bolsyn): «Ondaǵy Quran aıattary jaıynda oılanyp oqylǵan eki rákaǵat namaz, júrektiń qatysýynsyz oqylǵan túni boıǵy namazdan álde qaıda artyq», – dep aıtqan.
Úshinshi: Quran aıattaryn iske asyrý
Alla Taǵala Qasıetti Qurannyń:
وَهَذَا كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
«Bul – biz túsirgen múbárak kitap. Endi soǵan erińder, taqýalyq jasańdar. Meıirimge bólenesińder», – dep aıtqan («Ánǵam» súresi, 155-aıat).
Aıattaǵy Quranǵa erý degenimiz onyń adal degenin adal, aram etkenin aram dep bilý, tyıym salǵandarynan aýlaq bolyp, buıryqtaryn oryndaý degen sóz.
Aısha anamyzdan Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) minezi jaıynda suraǵanda: «Onyń minezi Quran edi», – deýi osydan. Demek, Qasıetti Quranda qandaı da bir kórkem minez týrasynda sıpattalmasyn, ol kórkem minez Hazireti Paıǵambarymyzdyń boıynda bolatyn. Sol úshin Paıǵambarymyzdy «Adamdar arasynda júrgen tiri Quran edi», – dep sıpattaıtyn bolǵan.
Paıǵambarymyzdan (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) keıingi kelgen sahabalar, tabıǵınder odan keıingi ǵulama-ǵalymdarymyzdyń barlyǵy Quran aıattaryn iske asyrýdy Quranǵa degen ádeptiń negizgisi dep bilgen.
Tabıǵın ókiliniń ǵalymy Ábý Ábdýrrahman ás-Sýlamı: «Biz on aıat úırengen bolsaq, onda qamtylǵan adal men aram, buıryqtar men tyıymdardy iske asyrmaı, kelesi on aıatty jattamaıtyn edik», – dep aıtýy osyny meńzegen.
Alla Taǵala barshamyzdyń qasıetti Ramazan aıyndaǵy duǵa-tilekterimizdi qabyl etip, qasıetti Quranǵa saı ómir súrýimizdi násip etsin.
