ÓMIRDEGI ASYL QAZYNA
Bilimnen qymbat nárse joq,
Kóńilde jatsa baspaı tot.
Jaqsy joldas dosyn saqtar,
Jaqsy basshy elin saqtar.
Ónersiz is oń bolmas,
Ónerli jigit qor bolmas.
Ómirdegi asyl qazyna – bilim, bilimniń kilti – eńbek. Eńbek – adamdy isker etedi, kitap – adamdy aqyldy etedi. Kitapty kóp oqyǵan oqymysty bolady, az oqyǵan aqylsyz bolady. Kitaptan bezgenniń ómirde berekesi bolmaıdy, ne isi kúnde ońbaıdy. Aqyldy adamnyń shyn dosy kitap. Kitapty kóp oqyǵan ozady, oqymaǵan tozady. Kitapqa úńilgen ómirge úńiledi, ómirge úńilgen kóńildi júredi. Altyn jerdiń qazynasy, kitap bilimniń qazynasy dep – beker aıtpasa kerek M.Kerimbekuly.
Eńbek etseń terleısiń, eńbeksiz óspeısiń. Eńbek aqyldyny ósiredi, aqylsyzdy kóp súrindiredi. Ǵylym – bilimniń jemisi, eńbek – zeınettiń jemisi. Eseıgende eńbek ete bilseń qýanyshyń kóbeıedi, jalqaý bolsań – jylaýyń kóbeıedi. Eńbek túbi – bereke, eńbeksiz júrgen keleke. Aqyl alǵa súıreıdi, jalqaýlyq jarǵa súıreıdi. Eńbek ete bilseń esebiń túgel. Adam baqyty eńbekten bastalady. Eńbek ete bilgenniń jemisi kúnde úıinde bolady, ǵalymnyń bilimi basynda bolady.
Qazirgi tańda jastarymyzdyń asyl qazynasy uıaly telefon ǵana bolyp bara jatqandaı, sol arqyly jeńil jolmen nan tabýshylar kóbeıýde. Asan qaıǵy babamyz: «Aqyrdyń kezinde bir kózdi tajal keledi, árbir adam óz úıinde otyryp buzyla beredi» - degen eken. Ǵulamalarymyz sol kezeńde ómir súrse de bolashaqty ádemi boljap ketken. Sol kezde aıtyp ketken bir kózdi tajaly qazirgi qolymyzdaǵy uıaly telefon bolyp turǵan sııaqty. Sondyqtan ósıet aqylǵa baılanysty, ósek minezge baılanysty, ónege eńbegińe baılanysty. Ósıeti kóp qart elge úlgi, ósekshi qarttyń isi kúlkili. Qarttyń ósıetin kóp tyńdaǵan dana bolady, kóp oqyǵan ǵalym bolady. Qartty danalyǵynan, ǵalymdy biliminen biledi. Ósıet qarttyń sózi, ónegeli qarttyń isi ózgege úlgi bolady. Aqyl aıtar qarty joq, qarty bolsa da aıtar ósıeti joq el ońbas degen. Tirshiligi joq degenniń ózi qonaǵyn kúte almaıtyny. Úlken turyp, jas sóılese eldiń tozǵany, qarty bar bolyp, ósıet aıtpasa jerdiń tozǵany – dep beker aıtpasa kerek.
Ómirde qarty joq el tozady, sýy joq jer tozady, uly men qyzy joq el múldem joıylady – degen. Adamady aqyldy etetin bilim, dana etetin ilim. Bilim oqý arqyly, ilim kóńilge toqý arqyly iske asady. Bilimdi oqyp úırenesiń, ilimdi kóńilge toqyp úırenesiń. Kitap bilim, ómir ilim degen. Kitapty kóp oqyǵan bilimdi bolady, oqyǵanyn kóńilge toqyǵan ilimdi bolady. Jasynda bilimdi úırenseń, eseıgende ilimdi bolasyń. Bilimniń negizi oqý, ilimniń negizi kóńilge toqý.
Qoryta kele ómirdegi asyl qazyna bilim. Bilimsiz dúnıe bos. Adamdy aqyldy etetin bilim. Bilimdi oqyp úıretedi, ómirden kóńilge toqyp úırenedi. Jeti jasqa deıin ata-ana bilim berse, jeti jastan keıin mektep bilim beredi. Sanasy óskenniń bilimi joǵary, sanasy joqtyń aqyly joq. Bilim adamdy shyńǵa shyǵarady, aqyldyny kóp oılandyrady. Aqylmen sóılegen ozady, aqylsyz sóılegen tozady – dep beker aıtpasa kerek. Adamnyń danalyǵy bilim men aqyldy jan-jaqty meńgerýinde. Adam aqyly bilimnen shyǵady, bilimsiz adam topas kúıinde qalady. Adamdyq danalyqtyń bıik shyńy, aqyl kilti, bilim qulpy degen M. Kerimbekuly.
Q.Salyqbaev,
Raýshan NARBEK
