NAMAZ – ULY ǴIBADAT (Toǵyzynshy kún)
26 aqpan
Toǵyzynshy kún
NAMAZ – ULY ǴIBADAT
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ
Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.
Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.
Namaz – ıslamnyń bes paryzynyń biri ári qulshylyqtyń eń abzaly. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) namazdy «Dinniń tiregi», «Múmınniń mıǵrajy», «Jumaqtyń kilti», «Kózimniń nury», – dep túrli ataýlarmen ataǵan. Bunyń barlyǵy namaz oqýdyń qanshalyqty mańyzdy ekendiginiń kórinisi.
Quran Kárimdegi paıǵambarlardyń atasy Ibrahımniń (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) Alla Taǵaladan:
رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاَةِ وَمِن ذُرِّيَّتِي رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاء
«Rabbym! Meni ári urpaqtarymdy namazdy tolyq oryndaýshy et! Rabbymyz! Tilegimizdi qabyl al», – dep duǵa etkendigi baıandalǵan («Ibrahım» súresi, 40-aıat). Danalyǵymen tanylǵan Luqman Hakim de óziniń ulyna:
يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْبِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ
«Áı, ulym! Namazdy tolyq orynda, jaqsylyqty buıyryp jamandyqtan tyıyp, basyńa túsken aýyrtpashylyqqa sabyrly bol», – dep ósıet aıtqan («Luqman» súresi, 19-aıat).
Bul aıattar namazdyń artyqshylyǵyn kórsetip qana qoımaı, urpaǵymyzǵa da ony úıretýdiń mańyzdy ekendigine dálel. «Besinshi tilek tileńiz, bes ýaqytta bes namaz, biri qaza bolmasqa» degen Buqar jyraý bastaǵan asyl ata-babalarymyz da bizderge namaz oqýdy kóptep ósıet etken.
Shortanbaı Qanaıuly babamyz:
Qubylaǵa bas qoımaq,
Musylmannyń taryǵy.
Oraza, namaz qaza qylmasań,
Kóńilińde Qudaı barlyǵy, – dep aıtqan. Hakim Abaı atamyz: «Rýza, namaz, zeket, haj – talassyz is, jaqsy bolsań, jaqsy tut bárin tegis», – dep, ıslamnyń bes tiregi sanalatyn ǵıbadat-qulshylyqtardy túgelimen oryndaýdy ósıet etken.
Múmınniń rýhanı mıǵrajy bolǵan namaz qulshylyǵyna bekem bolyp, erekshe yqylasymen oryndaý úshin árbir musylman adam onyń mynadaı artyqshylyqtaryn bilgeni jón:
Birinshi: namaz – arsyzdyqtan tyıady
Namaz uly qulshylyq bolýymen qatar, adamnyń jaman isterden arylýyna sebepshi bolady. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Ankabýt» súresi, 45-aıatynda:
اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ ۖ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ ۗ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ
«Kitaptan saǵan ýahı etilgendi ǵana oqy da namazdy orynda. Kúdiksiz namaz arsyzdyqtan, jamandyqtan tyıady. Árıne Allany eske alý, asa iri nárse. Sondaı-aq Alla ne jasaǵandaryńdy biledi», – dep aıtqan.
Jalpy Alla Taǵalany udaıy esimizde ustaýǵa eki nárse sebep bolmaq. Onyń birinshisi – Quran oqý, ekinshisi – yqylaspen oqylǵan namaz. Sol úshin de Alla Taǵala joǵarydaǵy aıattyń basynda ardaqty Paıǵambarymyzǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ózine ýahı etilgendi oqýdy buıyryp, artynsha «Namazdy orynda» dep ámir etken. Adam balasy namazdy qanshalyqty yqylaspen oqysa, sonshalyqty onyń jamandyqtan ajyraýyna alyp keledi. Al endi namaz oqyp, jamandyq ataýlydan tyıylmaǵan adam týrasynda ǵalymdarymyz: «Onyń namazynda kemshilik bar» dep aıtqan.
Ekinshi: namaz – kúnálardyń keshirilýine sebepshi bolady
Namaz – pendeni Jaratýshynyń keshirimi men meıirimine bóleıtin uly qulshylyq. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
أرَأيْتُمْ لَوْ أنَّ نَهْراً بِبَابِ أَحَدِكُمْ يَغْتَسِلُ مِنْهُ كُلَّ يَوْمِ خَمْسُ مَرَّاتِ هَلْ يَبقَى مِنْ دَرَنِهِ شَيءٌ؟ قَالُوا: لاَ يَبْقَى مِنْ دَرَنِهِ شَيءٌ!! قال: فَذَلِكَ مِثلُ الصَّلَوَاتُ الخَمْسَ يَمْحُو الله بِهِنَّ الخَطَايَا
«Qalaı oılaısyńdar, eger de senderdiń bireýlerińniń esikterińniń aldynda ózen aǵyp jatsa ári ol oǵan kún saıyn bes ýaqyt jýynatyn bolsa, onyń boıynda kir qalama ma?» – dep suraıdy. Sahabalar: «Joq, onyń eshbir kiri qalmaıdy», – dep jaýap beredi. Sonda ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Bes ýaqyt namaz da týra sol sekildi. Adamnyń istegen qatelikterin jýyp-shaıady», – deıdi
Taǵy bir hadıste:
الصَّلَوَاتُ الخَمْسُ، وَالْجُمْعَةُ إلى الجُمْعَةِ، وَرَمَضَانُ إلى رَمَضَانَ، مُكَفِّرَاتٌ مَا بَيْنَهُنَّ إِذَا اجْتَنَبَ الْكَبَائِرَ
«Eger adam úlken kúnálardan saqtanatyn bolsa, bes ýaqyt namaz, juma namazy men kelesi juma namazy, ramazan aıy men kelesi ramazan aıy olardyń arasyndaǵy kúnálardyń keshirilýine sebepshi bolady», – dep aıtqan (ımam Múslım).
Bul hadısterden túsinetinimiz namaz kúnalarymyzdyń keshirilýine sebepshi bolýy úshin adam úlken kúnálardan aýlaq bolýy qajet. Namaz oqyp turǵanda adam kúná jasamasy anyq. Óıtkeni ol Rabbysynyń aldynda turǵandyǵyn sezinedi. Sol sııaqty namaz oqýshy adam namazdan keıin de Jaratýshysynyń kórip turǵandyǵyn bilip, búkil kúná ataýlydan aýlaq bolýy tıis. Mine, sol kezde namaz bizdiń kúnálarymyzǵa kaffarat bolady.
Úshinshi: namaz – Jaratshýymyzǵa degen shúkirliktiń belgisi
Allanyń nyǵmetin sanasaq, sanyna jete almasymyz – aqıqat. Mine, osyndaı joǵary mártebege ıe jaratylys retinde jer júzinde sansyz nyǵmettermen rızyqtandyryp, ómirdiń san alýan jaqsylyqtaryn násip etkeni úshin Allaǵa quldarynyń shúkirshilik etýi zańdy. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Nahyl» súresi, 78-aıatynda:
وَٱللَّهُ أَخْرَجَكُم مِّنۢ بُطُونِ أُمَّهَٰتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْـًٔا وَجَعَلَ لَكُمُ ٱلسَّمْعَ وَٱلْأَبْصَٰرَ وَٱلْأَفْـِٔدَةَ ۙ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
«Alla senderdi analaryńnyń qursaǵynan esh nárse bilmeıtin túrde shyǵardy, sosyn senderge estý, kórý jáne oılaý qabiletin berdi. Árıne shúkirshilik etersińder», – dep aıtqan.
Shúkirlik – tek tilmen ǵana emes, júrekpen ári amalmen de oryndalýy qajet. Tipti, amalmen, ıaǵnı dene múshelerimizdiń qatysýy arqyly jasalatyn shúkirliktiń mánisi óte úlken. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Sábá» súresi, 13-aıatynda:
اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا
«Ýa, Dáýittiń otbasy! Shúkir etińder», – dep aıtqan. Bul aıatta «Shúkir aıtyńdar» dep emes, «Shúkir etińder» delinýi arqyly, shúkirliktiń amal arqyly da bolatyndyǵyn uǵamyz. Al amal arqyly atqarylatyn shúkirliktiń eń ulyǵy – namaz.
Tórtinshi: namaz – aqyrettiń azyǵy
Dúnıe aqyrettiń egini bolsa, namaz sol aqyrettik azyǵymyzdy molaıtyp, namaz oqýshylarǵa qorǵanysh jáne qıynshylyqtan qutylý bolmaq. Alla Taǵala qasıetti Quranda:
قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خَاشِعُونَ
«Sondaı yqylaspen (berilgen kúıde) namaz oqyǵan múmınder, rasynda da qutyldy», – dep aıtqan («Mýmınýn súresi, 1-2-aıattar»).
Tipti, adam balasynyń aqyrette eń alǵashqy suralatyn amaly da onyń namazy jaıynda bolmaq. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ عَمَلِهِ صَلَاتُهُ فَإِنْ صَلُحَتْ فَقَدْ أَفْلَحَ وَأَنْجَحَ وَإِنْ فَسَدَتْ فَقَدْ خَابَ وَخَسِرَ
«Qııamet kúni pendeniń amaldarynan eń áýeli suralatyny – namaz. Eger namazy durys bolsa, onda pende qýanyshqa bólenip, ıgilikke qol jetkizedi. Eger namazy durys bolmasa, onda apatqa ushyrap, qaıǵyǵa túsedi», – degen.
Namazdy qanshalyqty yqylasymen oqýyna baılanysty adamdar mynadaı túrli dárejede bolady:
Birinshi dáreje: namazǵa nemquraıly qaraıtyn adam. Bul sanattaǵy adamdar dáretin, namaz ýaqytyn, sharttaryn tolyq oryndamaıdy.
Ekinshi dáreje: namaz ýaqyttaryna, sharttary men dáretine uqypty bolady, biraq nápsisiniń azǵyrǵanyna qarsy tura almaıdy. Ony namazynda ózge oı-pikirler jeńip ketedi.
Úshinshi dáreje: namaz sharttaryn, ýaqyttaryn ustanady. Azǵyrýlarǵa qarsy turady. Namazy buzylyp nemese saýaby kemimeýi úshin oı-qııalymen, nápsisimen kúresedi.
Tórtinshi dáreje: namazǵa tursa, onyń barlyq aqysyn ótep, júregimen berilip turady. Onyń barlyq nıeti, oıy namazyn durys oryndaýǵa arnalady.
Besinshi dáreje: namazdy tolyqtaı oryndaýǵa barynsha tyrysady. Ózin Allanyń aldynda turǵandaı sezinip, júregi Jaratýshysyna degen mahabbatqa toly kúıde jalbarynady.
Alla Taǵala qasıetti Ramazan aıyn barshamyzǵa múbárak etip, ustaǵan oraza, oqyǵan namazdyrymyzdy qabyl etkeı!
