MUSYLMAN – MUSYLMANǴA BAÝYR
25 aqpan
Segizinshi kún
MUSYLMAN – MUSYLMANǴA BAÝYR
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ
Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.
Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.
Adam balasy jalǵyz ózi jeke ómir súre almasy belgili. Sebebi adam bolmysynan kóppen, qoǵammen kúneltýge jaralǵan. Babalarymydyń «Adamnyń kúni adammen» deıtini de osydan bolsa kerek. «Baýyr» sózi bir áke, bir anadan týǵan aǵaıyndarmen qatar, bir senimde, bir dinde bolǵan ımanı baýyr degen uǵymda da qoldanylady. Alla Taǵala ıman keltirgenderdiń júregin baýyrmaldyq arqyly bir-birine bekitken. Qasıetti Quranda Alla Taǵala:
وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ جَمِيعًا وَلاَ تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا
«Túp-túgel Allanyń jibine (dinine) jabysyńdar da bólinbeńder. Sondaı-aq ózderińe Allanyń bergen nyǵmetin eske alyńdar. Óıtkeni sender bir-birińe dushpan edińder, júrekterińniń arasyn jarastyrdy, Onyń ıgiligimen baýyrǵa aınaldyńdar», – dep aıtqan («Álı Imran» súresi, 103-aıat).
Birlik máselesinde baýyrlar toǵaıdyń butaqtary ispettes bolýy kerek. Butaǵy kóbeıgen saıyn toǵaı qýattala túsip, oǵan qatty jel áser ete almaıtynyndaı aýyzbirshiligi men baýyrmaldyǵy myǵym elge eshqandaı qara jamandyq áser ete almaıdy. Bundaı bekem baýyrmaldyqtyń negizgi nári ımandylyqta. Alla Taǵala Quran Kárimde:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ
«Rasynda, múminder – baýyrlar», – dep aıtqan («Hujurat» súresi, 10-aıat). Ibn Hajar (Alla ony raqymyna alsyn) bul aıattardy: «Baýyrmaldyq – ıman keltirgenderdiń ózara súıispenshilik pen din nasıhatynda ortaq bolýy», – dep túsinik bergen»[1].
Deneni quraǵan aǵzalar birigip jumys jasaǵan ýaqytta dene saý bolatyny sekildi, qoǵamnyń múshesi sanalatyn adamdar da, baýyrmashyldyqta bolsa, órkendep gúldenedi. Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) taǵy bir hadısinde:
الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ
«Múminniń múminge qatysy – bir-birin qataıtyp turǵan bútin ǵımarat ispettes», – dep, eki qolynyń saýsaqtaryn bir-birine kirgizip aıqastyrǵandyǵy aıtylady (ımam Buharı, Múslım). Demek, deneniń bir jeri aýyrsa, sol dertti búkil dene sezetinindeı, musylmandar da qaıǵy men qýanyshta bir dene ispettes bola bilýi kerek. «Aıtysqan aýyl bolmas, bolyspaǵan baýyr bolmas» – dep, halqymyz da ózara járdemshi bolýdy ómirlik ustanymy etip bekitken.
Baýyrmaldyqty arttyratyn isterdiń biri – baýyrlar bir-birin rııasyz kóńilmen, Allanyń rızalyǵy úshin jaqsy kórýi kerek. Bundaı ózara súıispenshilikte bolǵan pendeler úshin kóptegen ıgilikter men saýaptar ázirlengen. Mysaly, Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısinde mynadaı qıssa baıandalǵan:
«Bir adam ózge aýylda turatyn baýyrymen kórisý úshin jolǵa shyǵady, al Alla Taǵala oǵan jolda kezdesetin bir perishteni jiberedi. Perishte álgi adammen kezdesip: «Qaıda bara jatyrsyń?» – dep suraıdy. Ol: «Men ana aýylda turatyn baýyrymmen jolyǵýǵa bara jatyrmyn», – dep jaýap beredi. Perishte: «Sen oǵan bir jaqsylyq jasap, endi sol jaqsylyǵyńnan bir paıda tapqyń kelip bara jatqan shyǵarsyń?» – deıdi. Ol adam: «Joq, rasynda, men ony Alla Taǵala úshin jaqsy kóremin», – dep jaýap beredi. Sonda perishte: «Rasynda men, sen ol adamdy Allanyń rızalyǵy úshin qalaı jaqsy kórseń, Alla da seni solaı jaqsy kóredi! – dep aıtý úshin saǵan Alladan jiberilgen (perishtemin)», – deıdi» (ımam Múslım).
Shynaıy baýyr bolý úshin musylman adam ózin oılaǵanyndaı, ózge musylmandardy ýaıymdap, oılaı bilýi qajet. Hadıste:
لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لأخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
«Ózi úshin jaqsy kórgenin baýyry úshin de jaqsy kórmeıinshe, eshqaısylaryń ıman keltirgen bolyp sanalmaısyńdar», – dep aıtylǵan (ımam Buharı, Múslım).
Haziret Osman (Alla oǵan razy bolsyn) bir kúni kóshede sheker taratyp júredi. Sonda odan nege bulaı istep júrgendigin suraǵandarǵa: «Men sheker jeýdi jaqsy kórýshi edim, endi ony baýyrlarym úshin de jaqsy kórip, olar da jesin degen nıetpen osylaı istep jatyrmyn», – deıdi.
Abaı atamyz on tórtinshi qara sózderiniń birinde: «Raqymdylyq, meıirbandylyq, ártúrli iste adam balasyn óz baýyrym dep, ózine oılaǵandaı olarǵa da bolsa ıgi edi demek, bular – júrek isi», – deıdi. Demek musylman adam baýyry úshin júregimen ýaıymdap, kerek kezde qasynan tabylyp, oǵan degen aqylaryn oryndaýǵa bar ynta-jigerin salýy qajet. Tipti qulshylyǵynyń ózinde ózi úshin duǵa etýimen qatar baýyry úshin de duǵa jasap júrgeni durys. Qasıetti Quranda:
وَاسْتَغْفِرْ لِذَنبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ
«Kúnálaryńnyń keshirilýin tile. Ári múmin erler men múmin áıelderge de (olardyń kúnálary úshin jarylqaý tile)», – dep aıtylǵan («Muhammed» súresi, 19-aıat). Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısinde:
دَعْوَةُ الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ لأخِيهِ بِظَهْرِ الْغَيْبِ مُسْتَجَابَةٌ ، عِنْدَ رَأْسِهِ مَلَكٌ مُوَكَّلٌ ، كُلَّمَا دَعَا لأخِيهِ بِخَيْرٍ قَالَ الْمَلَكُ الْمُوَكَّلُ بِهِ : آمِينَ وَلَك بِمِثْلٍ
«Musylmannyń baýyrynyń syrtynan jasaǵan duǵasy qabyl. (Óıtkeni) onyń basynyń janynda ókiletti perishte turyp, ol baýyryna jaqsylyq duǵa tilegen saıyn, ókiletti perishte de: «Ámın, saǵanda sol násip bolsyn», – dep aıtady», – dep aıtylǵan (ımam Múslım, Ábý Dáýid).
Alla Taǵala barshamyzdy Óziniń jolynda shynaıy baýyr bolýdy násip etsin.
[1] Fathý-l-barı (7/314), Mýfradatý ár-raǵıb (13), Ál-kýllıatý lı-lkafaýı (63), Át-taýqıf ǵala mýhımmatı át-taǵarıfı lı-l-manaý (41);
