IZGI AMAL JASAÝDYŃ SAÝABY MEN MAŃYZY (Jetinshi kún)
24 aqpan
Jetinshi kún
IZGI AMAL JASAÝDYŃ SAÝABY MEN MAŃYZY
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ
Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.
Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.
Adam júregine uıalaǵan ıman, ony izgi ister jasap, qoǵamǵa paıdaly is jasaýǵa jeteleıdi. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń kóptegen aıattarynda ımannan keıin izgi amal jasaý kerektigi týrasynda aıtqan. Budan bizder izgi amal jasaýdyń musylman ómirinde qanshalyqty mańyzdy ekendigin túsinemiz. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Káhf» súresi, 30-aıatynda:
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا
«Al endi ıman keltirip, ıgi is isteıtinderge kelsek, Biz ıgi ister isteıtinderdiń saýabyn áste zaıa etpeımiz», – dep aıtqan.
Áhli-sýnna ǵalymdary ıman men amaldy eki bólek dúnıe retinde qarastyrady. Iman men amal bólek-bólek bolǵanymen ózara tyǵyz baılanysta. Iaǵnı, ıman pendeni jánnatqa kirýge sebepker etse, jasaǵan (namaz, oraza sekildi) amaldar jáhannamnan qutylýǵa birden-bir jol. Bul jaıynda Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Ǵafyr» súresi, 40-aıatynda:
مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزى اِلَّا مِثْلَهَا وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ اَوْ اُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَاُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ
«Álde kim bir jamandyq istese, sonda ol, sonyń ózindeı ǵana jaza kóredi. Al er nemese áıel sengen túrde izgi is istese, mine solar: jánnatqa kiredi. Sondaı-aq olar onda esepsiz rızyqqa bólenedi», – dep aıtqan.
Qasıetti Quran aıattary men ardaqty Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısterinde Alla Taǵalaǵa súıikti dep tanylǵan izgi amaldyń kóptegen túrleri aıtylǵan. Olardyń negizgilerine toqtalar bolsaq:
Birinshi: ýaqytynda oqylǵan namaz
Islamnyń bes shartynyń áýelgisi ıman bolsa, ekinshisi – namaz. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń 87 jerinde namaz oqýdy buıyryp, onyń adam balasy úshin mańyzdylyǵyna erekshe nazar aýdarǵan. Ibn Masǵýd (Alla oǵan razy bolsyn):
سَأَلْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أيُّ الأَعْمَالِ أَحَبُّ إلَى اللهِ؟ قَالَ: الصَّلَاةُ عَلَى وَقْتِهَا
«Men Alla Elshisinen (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) Allaǵa amaldardyń eń unamdysy qaısysy? dep suradym. Sonda Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Ýaqytynda oqylǵan namaz», – dep jaýap berdi», – deıdi (ımam Buharı, Múslım).
Shortanbaı Qanaıuly babamyz:
Qubylaǵa bas qoımaq,
Musylmannyń taryǵy.
Oraza, namaz qaza qylmasań,
Kóńilińde Qudaı barlyǵy, – dep aıtqan.
Ekinshi: ata-anaǵa jaqsylyq jasaý
Kez kelgen adam úshin dúnıede eń qymbat jandar – onyń ata-anasy. Sondyqtan da asyl dinimiz adam balasyna ata-anasyn qurmettep, syılaýǵa, qolynan keler jaqsylyqty jasaýǵa, olardy rıza etip, aq batasyn alýǵa buıyrǵan. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
رِضَى اللَّهِ في رِضَى الوَالِدَينِ ، وسَخَطُ اللَّهِ فِي سَخَطِ الوَالِدَيْنِ
«Allanyń razylyǵy ata-ananyń razylyǵynda, Allanyń ashýy ata-ananyń ashýynda», – degen (ımam Termızı).
Abdýlla ıbn Omar (Alla oǵan razy bolsyn) anasyn moınyna salyp alyp Qaǵbany taýap etip júrgen bir kisini kóredi. Ol kisi buǵan: «Ýa, Omardyń uly! Ne aıtasyń? Men osy qyzmetimmen anamnyń aldyndaǵy boryshymdy ótedim be?» – dep suraıdy. Sonda Abdýlla ıbn Omar (Alla oǵan razy bolsyn): «Joq. Seni bosanarda ony qysqan tolǵaqtyń bireýin de ótemediń. Alaıda úlken izgilik jasadyń. Alla qalasa, az isińe kóp saýap jazar», – dep jaýap beredi.
Úshinshi: úzilmeı, jalǵasatyn jaqsy is
Az da bolsa úzilmeı, árdaıym jasalyp turatyn izgi amaldar Alla Taǵalaǵa eń súıikti amaldar qataryna jatady. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
أَحَبُّ الأعمالِ إلى اللهِ أدْوَمُها وَ إِنْ قَلَّ
«Alla Taǵalaǵa eń unamdy amaldar – az bolsa da úzdiksiz (turaqty túrde) jalǵasatyny», – degen (ımam Buharı, Múslım).
Imam Án-Náýáýı osy hadıske túsinikteme bere otyryp, bylaı deıdi: «Bul hadıs izgi amaldarda turaqty bolýǵa shaqyrady, sonymen qatar bul jerde kishigirim, biraq turaqty is, úlken, biraq turaqty emes isten góri abzal ekeni aıtylady. Únemi jasalynatyn kishigirim amal, úlken ári turaqsyz amalǵa qaraǵanda áldeqaıda kóp paıda ákeledi».
Tórtinshi: adamdarǵa paıdaly is jasaý
Musylman adamnyń basty sıpattarynyń biri – qoǵamǵa paıdaly bolý. Asyl dinimizde Allanyń rızalyǵyn kózdep, ózgelerge járdemdesý, adamdardyń qajettiligin óteý úlken qulshylyq dep sanalady. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısinde:
خَيْرُ النَّاسِ أَنْفَعُهُمْ لِلنَّاسِ
«Adamdardyń jaqsysy (ózge) adamdarǵa kóbirek paıda tıgizgenderi», – dep aıtqan (ımam Tabaranı).
Alla Taǵala barshamyzdy ımanynda berik, izgilik amaldar jasaýshy quldary qatarynan etkeı!
