DÁSTÚRLI DIN UǴYMY
Dástúrli din – belgili bir halyqtyń tarıhı damýy barysynda qalyptasyp, onyń mádenıetimen, salt-dástúrimen jáne rýhanı qundylyqtarymen tyǵyz baılanysqan dinı júıe. Qazaqstanda ıslam (sýnnıttik baǵyttaǵy hanafı mazhaby) dástúrli din retinde tanylady.
Qazaq fılosofııasyndaǵy ıslamnyń orny
Islam qazaq fılosofııalyq oıynyń negizgi qaınar kózderiniń biri boldy. Ol adamgershilik, ádildik, bilim, ımandylyq jáne rýhanı kemeldený ıdeıalaryn qalyptastyrdy.
Islamnyń qazaq fılosofııasyna áseri mynadaı baǵyttarda kórinedi:
1. Adamgershilik pen ımandylyq
* Adaldyq, ádilettilik, meıirimdilik, sabyrlylyq sııaqty qasıetter ıslam qundylyqtary arqyly nyǵaıdy.
* «Iman», «ar», «uıat», «namys» uǵymdary qazaq dúnıetanymynyń ózegine aınaldy.
2. Bilim men ǵylymdy dáripteý
* Islam bilim alýdy paryz dep qarastyrady.
* Qazaq dalasynda medreseler ashylyp, dinı jáne ǵylymı bilim tarady.
3. Rýhanı kemeldený ıdeıasy
* Sopylyq ilim adamnyń ishki jan dúnıesin tárbıeleýge erekshe kóńil bóldi.
* Bul ıdeıalar túrki oıshyldarynyń eńbekterinde keńinen kórinis tapty.
Islamdy damytqan qazaq jáne túrki oıshyldary
* Ábý Nasyr ál-Farabı – aqyl-parasat, izgi qoǵam jáne adam kemeldigi týraly ilimderinde ıslamdyq dúnıetanymdy fılosofııalyq turǵydan damytty.
* Qoja Ahmet Iasaýı – sopylyq ilimdi taratyp, adamdy rýhanı tazalyqqa shaqyrdy.
* Abaı Qunanbaıuly – «tolyq adam» kontseptsııasyn damytyp, ıman men aqyldyń úılesimin nasıhattady.
* Shákárim Qudaıberdiuly – ar-ojdan, senim jáne adamgershilik máselelerin ıslamdyq qundylyqtarmen baılanystyrdy.
Islam qazaq fılosofııasynyń qalyptasýyna zor yqpal etti. Ol halyqtyń rýhanı mádenıetin, moraldyq qaǵıdalaryn jáne dúnıetanymyn baıytyp, adamgershilikke, bilimge jáne rýhanı jetilýge negizdelgen fılosofııalyq dástúrdiń damýyna jol ashty. Búginde ıslam qazaq halqynyń tarıhı-mádenı murasynyń mańyzdy quramdas bóligi bolyp tabylady.
