AS BERÝ – JARYS EMES, SAÝAPTYŃ JOLY
Qazaq halqy ejelden dastarqanyn berekeniń, qonaqjaılyqtyń ári adamgershiliktiń belgisi dep bilgen. «As – adamnyń arqaýy» dep, dám usynýdy qurmettiń kórinisine balaǵan. Alaıda búgingi qoǵamda janaza men qudaıy as kezinde dastarqannyń moldyǵyn básekege aınaldyryp, shamadan tys shyǵynǵa jol beretin jaǵdaılar jıi kezdesedi. Mundaıda dástúrdiń túpki mánin tereń túsinip, as berýdiń shynaıy maqsatyn qaıta zerdeleýimiz qajet.
As berý – dúnıe kórsetý emes, duǵa baǵyshtap, marqumdy eske alyp, tirilerge taǵylym berý arqyly saýapty is jasaý. Sondyqtan qaraly otbasyna qarjylyq salmaq túsirmeı, as berýdi sharıǵatqa saı, salt-dástúrmen sabaqtastyra otyryp uıymdastyrý – barshaǵa ortaq mindet.
ISLAM YSYRAPQA JOL BERMEIDI
Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Aǵraf» súresiniń 31-aıatynda: «Jeńder, ishińder, biraq ysyrap etpeńder. Óıtkeni Alla ysyrap etýshilerdi jaqsy kórmeıdi», – dep eskertedi. Al «Isra» súresiniń 26–27-aıattarynda aǵaıynǵa, miskinge jáne jolaýshyǵa tıesili aqy berý, ysyrapqa jol bermeý jóninde baıandalady. Bul aıattar musylmannyń dúnıe-múlikke jaýapkershilikpen qarap, qolyndaǵy nyǵmetti oryndy jumsaýy kerektigin kórsetedi.
Dinimizde izgi amaldyń qadiri onyń syrtqy sán-saltanatymen emes, shynaıy nıetimen ólshenedi. Marqumnyń rýhyna Quran baǵyshtap, duǵa jasaý, muqtajǵa kómektesý, jetimniń kóńilin jubatý – saýapty ister. Al elden qalmaý úshin qaryzǵa batyp, dastarqandy shamadan tys jaıý, dindegi kózqarasqa qaıshy keletin amal.
«AS BERÝ MÁDENIETI» – DÁSTÚRDI JAŃǴYRTATYN QUJAT
Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy 2020 jyly «As berý mádenıeti» qujatyn qabyldady. Onyń negizgi maqsaty – qudaıy asty sharıǵat sheńberinde ári ulttyq dástúrge saı ótkizý, halyqty ysyraptan saqtaý jáne otbasylarǵa túsetin áleýmettik-Ekonomıkalyq salmaqty azaıtý.
Osy baǵyttaǵy jumystardyń jalǵasy retinde QMDB janaza men qudaıy asqa arnalǵan biryńǵaı mázirdi de bekitti. Onda nan ónimderinen baýyrsaq pen shelpek, sýsynnan shaı men sý, ystyq taǵamnan et nemese palaý usynylady. Qosymsha retinde sary maı, tary-talqan, qant pen kámpıt qarastyrylǵan.
«Qanaǵat qaryn toıǵyzar» demekshi, bul nusqaýlyqtyń da negizgi maqsaty – as mázirin qarapaıymdandyrý arqyly artyq shyǵyn men ysyraptyń aldyn alý. Sonymen qatar atalǵan talapty tek taǵam túrin shekteý dep túsinbeý kerek. Onyń astarynda aǵaıynnyń birligin saqtaý, qaraly shańyraqqa qoldaý kórsetý jáne as berýdiń negizgi rýhanı mánin joǵaltpaý ıdeıasy jatyr.
DÁSTÚRDIŃ QADIRI QARAPAIYMDYQTA
Osy oraıda, qazaqtyń «Kórpeńe qaraı kósil» degen maqalynda úlken ómirlik sabaq bar. Ár otbasy óz jaǵdaıyna qaraı áreket etip, shamasy jetpeıtin shyǵynǵa urynbaýy kerek. Dástúrimizde de qaıǵyǵa ortaqtasqan aǵaıynnyń mindeti – qaraly úıdiń dastarqanyn synaı otyryp aýyrtpashylyq salý emes, kerisinshe, onyń qaıǵysyn jeńildetý.
Ultymyzdyń uly oıshyly Abaı Qunanbaıuly qara sózderinde adam minezindegi maqtanshaqtyq pen orynsyz básekeni synǵa alyp, aqyl men qanaǵattyń mańyzyn aıryqsha kórsetedi. Abaıdyń osy ustanymy as berý mádenıetine de tikeleı qatysty. Sebebi elge kórsetý úshin shyǵyndanǵannan góri, shyn nıetpen jasalǵan qaıyrymdylyqtyń quny áldeqaıda joǵary. Sondyqtan as bergende dastarqannyń sánine emes, duǵanyń shynaıylyǵyna, jınalǵan jurttyń ózara yntymaǵyna jáne jasalǵan jaqsylyqtyń nátıjesine mán bergen jón.
Qoryta aıtqanda, as berý – jarysatyn oryn emes, izgilik pen taǵylym toǵysatyn orta. Onyń baǵasy jaıylǵan dastarqanmen emes, kórsetilgen qurmetpen, jasalǵan duǵamen jáne muqtajǵa tıgen kómegimen ólshenýge tıis. Dástúrdiń túpki mánin saqtap, ysyraptan arylý arqyly tek qaraly otbasylardyń júgin jeńildetip qana qoımaı, keler urpaqqa da qanaǵat pen qaıyrymdylyqty tý etken ónegeli mádenıet qalary anyq.
Nurbek qajy ÁÝESHANULY,
Astana qalasynyń bas ımamy
