عۇسىل كەزىندەگى كۇماننان قالاي ارىلام؟
اسسالام الەيكۋم. مەن عۇسىلعا قاتتى كۇماندانامىن. جانە حارام نارسەلەرگە قاراپ ناپسىمە ەرىك بەرىپ ٴجۇرمىن. سۋ دەنساۋلىققا زيان تيگىزەرلىكتەي بولسا، جالپى عۇسىل الۋعا جاعداي بولماعاندا تاياممۋم جاساۋعا بولا ما، دارەت العاندا قالاي ەكەن. ايتۋعان.   عۇسىل الىپ بولعاننان كەيىن ٴبىر نارسە بولىنگەندەي بولادى. وسىنداي جاعدايدا قايتا عۇسىل قۇيىنۋىم كەرەك پە؟ ايدوس.

ۋا الەيكۋم سالام. بۇل سۇراقتاردى بىرنەشە بولىككە ٴبولىپ قاراستىرساق:

ٴبىرىنشىسى – عۇسىلعا كۇماندانۋ. عۇسىلعا قاتىستى اللا تاعالا قۇراندا «ٴمايدا» سۇرەسىندە: «ەگەر ٴجۇنىپ بولساڭدار، عۇسىل الىڭدار (شومىلىڭدار)»،[1] – دەگەن. ياعني، عۇسىل قۇيىنۋدى قاجەت ەتەتىن جاعدايلار بار. ولار:

  1. وزگە ٴدىن وكىلىنىڭ يسلامدى قابىلداۋى;
  2. مايىتكە عۇسىل قۇيۋ;
  3. ايەلدەردىڭ نيفاسى مەن حايىزىنىڭ توقتاۋى;
  4. جۇنىپتىك.

اۋەلگى ەكى جاعداي بەلگىلى، ٴبىزدىڭ سۇراقپەن تىكەلەي قاتىسى جوق. سول سەبەپتى كەيىنگى ەكەۋىنە عانا جاۋاپ بەرەلىك:

ا) نيفاس – ايەلدىڭ بوسانعاننان كەيىن كەلەتىن قانى. ول قان توقتاعاننان كەيىن ايەل ادام عۇسىل قۇيىنىپ، ادەتتەگى قۇلشىلىقتارىنا ورالادى. نيفاس مەرزىمىنىڭ حانافي مازحابى بويىنشا ەڭ ۇزاعى قىرىق كۇنگە سوزىلادى.

ٴا) حايىز –باليعاتقا تولعان ايەلدىڭ ٴار اي سايىن كەلىپ تۇراتىن ەتەككىرى. ول ايەلدەردە ٴۇش پەن ون كۇن ارالىعىندا بايقالادى. ايەل زاتى ودان تولىق ارىلعاننان كەيىن قايتا عيباداتىنا ورالادى.

كۇمان تۋدىرۋى مۇمكىن جايتتار:
– ەگەر ەتەككىر قانى ادەتتەن تىس ۋاقىتتا كەلسە;
– ٴۇش كۇننەن از ۋاقىت كەلگەنى;
– ون كۇننەن اسىپ كەلگەنى;
– جۇكتىلىك كەزىندە بايقالعان قان;

بۇلاردىڭ ەشبىرى ەتەككىرگە سانالمايدى. بۇلار – ٴۇزىر قانى. ياعني، ٴار نامازعا ٴۇزىر دارەتپەن ناماز وقي بەرەدى.

ب) جۇنىپتىك. ٴجۇنىپ بولۋ – شاحۋاتتىڭ (ٴمانيدىڭ) اتىلىپ شىعۋىمەن، ٴتۇس كورىپ، ويانعاننان كەيىن شاحۋاتتىڭ اسەرىن بايقاۋمەن، ەرلى-زايىپتىلاردىڭ قوسىلۋىمەن بولادى.

كۇمان تۋدىرۋى مۇمكىن ٴجايتتار:

– ايەل ادام شالقاسىنان جاتىپ، ٴبىرتۇرلى ٴتۇس كورىپ، ويانعاننان كەيىن سۇيىقتىقتىڭ بولىنگەنىن تاپپاسا دا ٴجۇنىپ بولىپ ەسەپتەلەدى. سەبەبى، بولىنگەن سۇيىقتىق قايتا ىشىنە كىرىپ كەتۋ ٴقاۋىپى بار.
– ەگەر ەر ادام ٴتۇس كورىپ، ويانعاننان كەيىن ەشنارسە بايقاماسا، ٴجۇنىپ بولمايدى. سەبەبى، ەر ادامنان بولىنگەن نارسەنىڭ اسەرى ايقىن بولادى.
–  ۇيقىدان ويانعان ادام مولىنان بولىنگەن شاحۋاتتىڭ اسەرىن تاپسا، ٴتۇس كورمەسە دە ٴجۇنىپ بولادى.
– ەگەر ادام شاحۋاتىن وياتاتىن نارسەگە قاراسا نەمەسە جىنىستىق قاتىناس تۋرالى ويعا كەتسە، ٴسويتىپ وزدىگىنەن ٴالسىن ىلعال (ٴمازي) بولىنسە، وندا ول ادامنىڭ عۇسىلى بۇزىلمايدى.

وسى ايتىلعانداردى دۇرىس تۇسىنسەڭىز، كۇمانعا ورىن قالمايدى.  

ەكىنشىسى – حارام نارسەلەرگە قاراۋعا تىيىم سالىنعان. اللا تاعالا قۇراندا «زيناعا جاقىنداماڭدار»[2] دەگەن، ياعني وعان اپاراتىن جولدارعا اۋەس بولماڭدار دەگەنى. زيناعا جەتەلەيتىن نارسەگە قاراۋ – زينانىڭ العاشقى قادامى بولىپ تابىلادى. ونىڭ ەمىن پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س) مىنا حاديسىنەن تابامىز: «ۋا، جاستار! ارالارىڭىزدان ۇيلەنۋگە جاعدايلارى بارلارىڭىز ۇيلەنسىن. ۇيلەنۋ – كوزدى حارامنان، بويدى كۇنادان ساقتايدى. ۇيلەنۋگە جاعدايى كەلمەگەندەر ورازا ۇستاسىن. سەبەبى، ورازا – ول ٴۇشىن قالقان»[3].

ناپسىڭىزگە ەرىك بەرمەڭىز. ول جاقسىلىققا اپارمايدى. شاماڭىز كەلسە ۇيلەنىڭىز، سەبەبى ۇيلەنگەننەن كەيىن جۇبايىڭىزعا قوسىلۋدىڭ ٴوزى ساۋاپقا كەنەلتەدى. ال، شاماڭىز كەلمەسە، ورازا ۇستاڭىز.

ٴۇشىنشىسى: سۋ دەنساۋلىققا زيان تيگىزەرلىكتەي بولسا، جالپى عۇسىل الۋعا جاعداي بولماعاندا، تاياممۋم جاساۋعا بولادى. اللا تاعالا قۇراندا: «ەگەر ٴجۇنىپ بولساڭدار، عۇسىل الىڭدار. ەگەر ناۋقاس نە ساپاردا بولساڭدار نەمەسە سەندەردەن بىرەۋ تۇزگە وتىرىپ كەلسە نە ايەلگە جاقىنداسساڭدار، سوندا سۋ تابا الماساڭدار تازا جەرگە ٴتاياممۇم سوعىڭدار; ونىمەن بەتى-قولدارىڭدى سيپاڭدار. ويتكەنى، اللا، سەندەرگە اۋىرشىلىق قالامايدى. ٴبىراق، سەندەردى تازارتۋدى، سونداي-اق، شۇكىرلىك ەتۋلەرىڭ ٴۇشىن سەندەرگە نىعمەتتەرىن تامامداۋدى قالايدى»،[4] – دەيدى. ول تاياممۋم الاتىن سۋدىڭ جىلۋىمەن نەمەسە عۇسىل الۋعا جاعداي تۋىسىمەن بۇزىلادى. سول ساتتەن باستاپ عۇسىل الۋىڭىز كەرەك بولادى. 

ٴتورتىنشىسى – ٴجۇنىپ بولعان ادامنىڭ دارەت الۋى تۋرالى. ٴجۇنىپ ادامنىڭ عۇسىل الۋعا مۇمكىندىگى بولماسا، سۋ تابىلماسا نەمەسە كىشكەنە عانا، دارەت الۋعا عانا جەتەرلىك سۋ بولسا، وندا ول ادام دارەت المايدى. تەك تاياممۋم سوعادى. سەبەبى، ٴبىزدىڭ مازحابتا «جەتكىلىكسىز بولعان نارسە جوقتىڭ ۇكىمىندە»[5] دەلىنگەن.

ال، ايدوس باۋىرىمىزدىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرەر بولساق، عۇسىل الىپ بولعاننان كەيىن ٴبىر نارسەنىڭ بولىنگەنىن سەزىنسەڭىز، وندا سوڭعى شاحۋاتتىڭ بولىنگەن ۋاقىتىنا قاراۋ كەرەك. ەگەر شاحۋات بولىنگەنىنەن كەيىن اجەپتەۋىر ۋاقىت وتكەننەن كەيىن نەمەسە كىشى دارەتكە وتىرعاننان كەيىن، جىنىستىق قاتىناستى قيالداۋ سالدارىنان بورىنگەن ٴالسىن ىلعال (ٴمازي) بولسا، ول عۇسىلدى بۇزبايدى. الايدا، ودان كەيىن دارەت الۋ كەرەك.

دۇرىسىن اللا بىلەدى!

ايبەك ٴابدىقادىر
muslim.kz سايتىنىڭ ٴدىني ساراپشىسى

[1] «ٴمايدا» سۇرەسى، 6-ايات.
[2] «يسرا» سۇرەسى، 32-ايات.
[3] بۋحاري، مۋسليم
[4] مايدا 6.
[5] ٴال-باحرۋر-رايق.

date12.03.2018readCount2128categoryعۇسىل-دارەتprintباسىپ شىعارۋ