پايعامبارىمىزعا سالاۋات ايتقان كەزدە «ٴساييدينا» ٴسوزىن قوسۋ شيرك پە؟

نەگىزىنەن دىندە تىم ٴتوزىمسىز كەلەتىن كەيبىر باۋىرلارىمىز اسىعىستىق جاساپ كەيبىر عانا اياتتار مەن حاديستەرگە سۇيەنە وتىرىپ، اسىعىس ۇكىم شىعارىپ جاتادى. فيقھ تەرەڭ تۇسىنىكتى تالاپ ەتەتىن ٴىس بولعاندىقتان اسىعىس ۇكىم شىعارىپ، مۇسىلمانداردى اداسۋشىلىقپەن كىنالاماۋ كەرەك.

ەندى سۇراقتىڭ جاۋابىنا كەلسەك. بۇنى ەكى جاعدايعا ٴبولىپ قاراستىرا الامىز. ٴبىرىنشىسى جالپى وسى «ٴساييد» ٴسوزىن ادامدارعا قاتىستى قولدانۋ، ەكىنشىسى نامازداعى سالاۋات دۇعلارىن ايتقاندا وسى ٴسوزدى قولدانۋ.

پايعامبارىزدىڭ (س.ع.س.) اتىن ايتقاندا «ٴساييدينا» ٴسوزىن قوسۋعا بولمايدى دەپ جۇرگەندەر مىنا حاديسكە سۇيەنەدى: مۋتارريف يبن ابدۋللا اكەسىنەن بىلاي دەپ جەتكىزەدى:

«ٴبانۋ ٴامىر حالقىنىڭ وكىلدەرىمەن بىرگە اللا ەلشىسىنىڭ قاسىنا باردىق. ول جەردەگىلەردىڭ ٴبىرى: «سەن ٴبىزدىڭ «ٴساييدىمىزسىڭ»، – دەدى. سول كەزدە پايعامبارىمىز: «ٴساييد ول – اللا تاباراكا ٴۋا تاعالا»، – دەدى. سول كەزدە ٴبىز: «ىزگىلىكتە ەڭ جوعارعىمىز، مارتتىكتە الدىنا جان سالمايتىنىمىزسىز»، – دەدىك. سول كەزدە ول: «ايتاتىندارىڭىز وسىنداي نەمەسە وسىعان جاقىن سوزدەر بولسىن. شايتان سەندەردى (اسىرا سىلتەپ) سويلەتپەسىن»، – دەدى[1]

ريۋاياتتا كەيبىر ادامداردىڭ بىلمەستىكپەن تىم اسىرا سىلتەۋشىلىككە جول بەرگەندىكتەن، پايعامبارىمىز (س.ع.س.) بۇعان تىيىم سالعاندى بايقالادى. نەگىزىندە، اراب تىلىندەگى «رابب (يە)» ٴسوزى سەكىلدى «ٴساييد» ٴسوزىنىڭ دە «يە، مىرزا، باسشى، قۇرمەتتى» دەگەن سەكىلدى ٴبىرقاتار ماعىنالارى بار.

قۇران كارىم مەن حاديستەرگە ٴجىتى ٴمان بەرىپ قاراساق، بۇل ٴسوزدىڭ ادامدارعا قاتىستى دا قولدانىلعاندىعىنا كوز جەتكىزە الامىز. ماسەلەن مىنا اياتتا: «سودان ٴجۇسىپ تۇرعان ۇيدەگى ايەل ونىمەن اشىنا-جاي بولۋدى قالادى. ونى ازعىرۋعا تىرىسىپ، ەسىكتەردىڭ ٴبارىن ىشتەن ٴىلىپ الدى دا: «قانە، كەلشى ماعان!»، – دەدى. ول: «اللا ساقتاسىن! راسىندا، (ٴسىزدىڭ جۇبايىڭىز) مەنىڭ قوجايىنىم ماعان پانا بولىپ، كوپ قامقورلىق كورسەتتى (وعان قالايشا وپاسىزدىق جاساماقپىن). وپاسىز زالىمدار استە ماقسات-مۇراتتارىنا جەتپەيدى ٴھام وڭبايدى»، – دەدى»[2].

ٴجۇسىپ پايعامبار (ع.س.) زۇلەيحانىڭ كۇيەۋىنە «مەنىڭ راببىم»، ياعني قوجايىنىم دەگەن. ادامدارعا اللاعا قالاي سەنۋ كەرەك ەكەنىن ۇيرەتۋشى پايعامباردىڭ بۇل ٴسوزدى بىلمەستىكپەن قولدانۋى مۇمكىن ەمەس.

«سودان ٴبىر كۇنى زاكاريا ميحرابتا ناماز وقىپ تۇرعاندا، پەرىشتەلەر وعان بىلاي دەپ ٴۇن قاتتى: «اللا تاعالا سەنى ياحيامەن سۇيىنشىلەۋدە، ول اللادان كەلەتىن ٴبىر ٴسوزدى (يسانى) راستايدى ٴھام ىزگى جانداردىڭ مىرزاسى، (ناپسىگە استە بوي الدىرمايتىن) اسقان تاقۋا ٴارى پايعامبار بولادى»[3]  دەگەن اياتتا دا ياحيا پايعامبارعا (ع.س.) قاتىستى «ٴساييد» ٴسوزى قولدانىلعان. وسى ەكى اياتتا «رابب» جانە «ٴساييد» ٴسوزى ادامدارعا قاتىستى قولدانىلعان.

سول سەكىلدى ادامزاتتىڭ ارداقتىسى پايعامبارىمىز دا (س.ع.س.) بۇل سوزدەردى ادامدارعا سيپات رەتىندە قولدانعان. مىنا حاديستەردى دالەل رەتىندە كەلتىرە كەتەيىك «مەن قيامەت كۇنىندە ادامداردىڭ ٴساييدى/مىرزاسى بولامىن»[4] () دەگەن.

تاعى ٴبىر حاديس ٴماتىنى مىناداي: «مەن ادام بالاسىنىڭ مىرزاسىمىن»[5].

ال، مىنا حاديستە: «مىرزامىز ٴابۋ باكىر، مىرزامىز ٴبىلالدى ازات ەتتى»[6] دەپ كەلەدى.

ٴجانناتتىڭ قوس رايحانى، ەكى نەمەرەسى جايلى دا: «حاسان مەن حۇسەيىن – جاننات تۇرعىندارىنىڭ مىرزالارى»[7]، – دەگەن.

ساعىد يبن مۋازعا قاتىستى پايعامبارىمىز ساحابالارىنا: «مىرزالارىڭا تۇرىپ قۇرمەت كورسەتىڭدەر»[8]، – دەگەن.

مىنە، وسى حاديستەردە پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) تەك ٴوزى ٴۇشىن عانا ەمەس ساحابالارىنا دا قاتىستى «ٴساييد» ٴسوزىن قولدانعاندىعىن ناقتى كورەمىز.

دەمەك، اۋەلگى ايتىلعان حاديستە پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ٴالى ٴدىندى تولىق تۇسىنبەگەن ادامدار قۇرمەت كورسەتۋدە شەكتەن شىعىپ كەتپەسىن دەگەن نيەتپەن ايتقان. ال، جوعارىدا كەلتىرىلگەن اياتتار مەن حاديستەر بۇل سوزدەردى ادامدار ٴۇشىن دە قولدانۋعا بولاتىنىن ەشقانداي كۇمانسىز كورسەتىپ تۇر.

سوندىقتان ٴبىز دە قۇراندا «(ۋا، مۇمىندەر!) اللا ەلشىسىنىڭ وزدەرىڭدى شاقىرعانىن ٴھام سەندەر ٴۇشىن دۇعا ەتكەنىن، ٴبىر-بىرىڭدى شاقىرعانمەن ٴھام ٴبىر-بىرىڭ ٴۇشىن دۇعا ەتكەنمەن تەڭ كورمەڭدەر. ونى ٴبىر-بىرىڭدى شاقىرعانداي شاقىرماڭدار، وعان بىر-بىرىڭە ٴۇن قاتقانداي ٴۇن قاتپاڭدار»[9] دەگەن ادەپتەن وزباي، پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) ەڭ كوركەم تۇردە سالاۋات ايتا الامىز. 

ەكىنشى: نامازدا ٴات-تاحياتتا وتىرىسىندا سالاۋات ايتۋ بارىسىندا مۇحاممەد (س.ع.س.) ٴسوزىنىڭ الدىندا «ٴساييدينا» ٴسوزىن ايتۋعا كەلسەك، حانافي جانە شافيعي مازھابىندا «ٴساييدينا» ٴسوزىن ايتۋ ٴماندۇپ سانالادىن. مۇنى ايتۋ ايتپاۋدان جاقسى. ال، «مەنى نامازدا ٴساييد دەپ ايتپاڭدار» دەگەن حاديس ويدان شىعارىلعان[10].

الاۋ ادىلبايەۆ 
قمدب-نىڭ نايب ٴمۇفتيى،
تەولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى.

 


[1] ٴابۋ ٴداۋىد، ٴاداب، 10.
[2] «يۋسۋف» سۇرەسى، 23-ايات.
[3] «ٴالي يمران» سۇرەسى، 39-ايات.
[4] بۇحاري. ٴتاپسىر، 6.
[5] يبن ٴماجا. زيكرۋ ٴاش-شافاا، 5.
[6] بۋحاري، ماناقيب ٴبيلال يبن راباح، 5.
[7] تيرميزي. ٴماناقيب حاسان ٴۋا ٴحۋساين، 5.
[8] بۇحاري. يستيزان، 8.
[9] «نۇر» سۇرەسى، 63-ايات.
[10] ۋ. ٴزۋحايلي. ٴال-فيقھۋل-يسلامي ٴۋا ٴاديللاتۋھۋ، ت.2، 43-ب.

date29.12.2017readCount2981categoryاقيدا-سەنىمprintباسىپ شىعارۋ