پەرىشتەلەر باسقا بەينەگە ەنە الا ما؟

پەرىشتەلەر اللانىڭ قۇدىرەتىمەن ٴتۇرلى پىشىنگە ەنە الادى. يسلام ادەبيەتتەرىندەگى ٴتۇرلى دەرەكتەردە پايعامبارلاردىڭ ولاردى شىنايى جانە دە وزگە بەينەلەردە كورگەندىكتەرى بايان ەتىلەدى.

 

ماسەلەن، قۇران كارىمنىڭ «انكابۋت» سۇرەسىندە: (يبراھيم): «ارينە، وندا لۇت تا بار» دەدى. (ەلشىلەر): «ول جەردە كىمنىڭ بولعانىن جاقسى بىلەمىز. ارتتا قالىپ اپاتقا ۇشىرايتىنداردىڭ قاتارىندا بولۋىنا ۇكىم ەتىلگەن ايەلدەن بولەك ونى جانە ٴۇي-ىشىن البەتتە قۇتقارامىز»[1]، - دەپ، پەرىشتەلەردىڭ لۇت (ع.س.) پايعامبارعا كەلگەندىگى ايتىلعان. پەرىشتەلەر وعان سىمباتتى جاس جىگىت بەينەسىندە كەلەدى. ٴوز قاۋىمىنىڭ ارسىزدىققا سالىنعانىن جاقسى بىلەتىن لۇت پايعامبار (ع.س.) بۇلار مەنى «قوناقتارىمنىڭ الدىندا دا جەرگە قاراتپاس پا ەكەن» دەپ قاتتى قىسىلادى. بۇل وقيعا قۇراندا بىلاي باياندالادى: «ەلشىلەرىمىز (جاس جىگىتتەر بەينەسىندە) لۇتقا كەلگەندە (ەلىنىڭ سۇمدىعىن ويلاپ) قىنجىلعان ول كوڭىلى جابىرقاپ: «بۇل ٴبىر اۋىر كۇن»، – دەدى. قاۋىمى وعان جۇگىرىپ كەلدى. سونداي-اق، ولار بۇرىننان دا جامان ىستەر ىستەيتىن ەدى. لۇت (ع.س.): «ٴاي، حالقىم! مىنا قىزدارىم، ولار سەندەر ٴۇشىن (نەكەلەسىپ الساڭىزدار) اناعۇرلىم تازاراق. ەندى اللادان قورقىڭدار! قوناقتارىمنىڭ الدىندا مەنى ۇياتقا قالدىرماڭدار. ارالارىڭدا ٴبىر دە ٴبىر ەستى كىسى جوق پا؟» – دەدى. (لۇتتىڭ (ع.س.) «مىنا قىزدارىم» دەگەنى سول ەلدىڭ ايەلدەرى ەدى. ويتكەنى، پايعامبار سول ۇمبەتتىڭ اكەسى ىسپەتتى.)

ولار: «قىزدارىڭدا جۇمىسىمىز جوق. راسىندا، سەن ٴبىزدىڭ نەنى قالايتىندىعىمىزدى جاقسى بىلەسىڭ»، – دەدى. لۇت (ع.س.): «اتتەڭ! سەندەرگە توتەپ بەرەر كۇشىم بولسا، نە ٴبىر مىقتى بەكىنىسكە پانالاسام»، – دەدى. ەلشىلەر: «ٴاي، لۇت! راسىندا، ٴبىز راببىڭنىڭ ەلشىلەرىمىز. ولار تاپ ٴقازىر ساعان سوقتىعا المايدى. دەرەۋ ٴتۇننىڭ ٴبىر مەزگىلىندە ۇي-ىشىڭمەن جونەل، جۇبايىڭنان باسقا ەشكىم ارتتا قالماسىن. ويتكەنى، ەلىڭە كەلەتىن اپات وعان دا جەتەدى...»، – دەدى.[2]

لۇت (ع.س.) پايعامباردىڭ قاۋىمى تىم شەكتەن شىققان ەدى. قاتتى ازعىنداعان ولار ٴۇشىن گوموسەكسۋاليزم ۇيرەنشىكتى ادەتكە اينالعان بولاتىن. كۇناعا بەلشەدەن باتقان قاۋىمعا جازا رەتىندە اپات جىبەرىپ، ەلدىمەكەندەرىن جويماس بۇرىن اللا تاعالا اۋەلى لۇت (ع.س.) پايعامبارعا پەرىشتەلەر ارقىلى حابار سالدى. بۇل پەرىشتەلەر جاس جىگىت بەينەسىندە لۇت (ع.س.) پايعامبارعا كەلىپ، وعان وزىنە جاقىن ادامدارمەن قالادان شىعىپ كەتۋدى ەسكەرتتى.

جابىرەيىل (ع.س.) پەرىشتە ادام بەينەسىندە ٴماريام انامىزعا دا كورىنگەن.

قۇراندا بۇل وقيعا بىلاي باياندالادى: «(مۇحاممەد (س.ع.س.) قۇرانداعى ٴماريامدى ايتىپ بەر. سول ۋاقىتتا ول قۇلشىلىق پەن تەرەڭ ويعا باتۋ ٴۇشىن ادامدار مەن ٴوزىنىڭ اراسىنا شىمىلدىق تارتىپ، عيباداتحانانىڭ شىعىس جاعىنداعى ٴبىر ورىنعا جەكەلەنىپ باردى. سونداي-اق، وعان رۋحىمىزدى (جابىرەيىلدى) جىبەردىك تە، ول وعان تولىق ادام بەينەسىندە كورىندى».
ٴماريام: «مەن سەنەن (ساقتا دەپ) اللاعا سىيىنامىن. ەگەر سەن تاقۋا بولساڭ (ماعان تيمە!)» – دەدى.
(رۋح): «مەن ساعان ٴبىر تازا بالا بەرۋگە جىبەرىلگەن راببىڭنىڭ ەلشىسىمىن»،– دەدى.
(ٴماريام): «ماعان ٴبىر ادام جۇعىسپاسا، سونداي-اق، جامان ٴجۇرىستى بولماسام، بويىما قالايشا بالا بىتەدى؟» – دەدى.
(رۋح): «ول سولايشا، – دەدى. ويتكەنى، راببىڭ: «بۇل ماعان وڭاي. ويتكەنى، ٴبىز  ونى  (تۋىلۋىمەن) ادامدارعا  (قۇدىرەتتىلىگىمىزدى) اپ-ايقىن  يشارا  جانە دالەل، ٴارى (ەلشىلىگىمەن) تاراپىمىزدان ٴبىر نىعمەت ەتەمىز. بۇل بىتكەن ٴىس ەدى»، – دەدى.[3]

پەرىشتەلەر ٴدال وسى بەينەدە زاكاريا پايعامبارعا دا كەلگەن ەدى.

ولار ونىڭ جاقىندا ياحيا ەسىمدى ۇلدى بولاتىنىن ٴبىلدىرىپ سۇيىنشىلەدى. «زاكاريا حۇجىرادا ناماز وقىپ تۇرعاندا، پەرىشتەلەر وعان: «راسىندا، اللا تاعالا ساعان اللادان بولعان ٴامىردى (يسانى (ع.س.) راستاۋشى، ەل اعاسى، ناپسىسىنە يە، يگىلەردەن ٴبىر پايعامبار بولاتىن ياحيامەن قۋانىشقا بولەيدى»، – دەپ داۋىستادى»[4].

قۇرانداعى بۇل وقيعالار پەرىشتەلەردىڭ ادام بەينەسىندە كورىنگەندىگى جايلى بىردەن-بىر شىنايى دەرەككوزدەر بولىپ تابىلادى. پەرىشتەلەر كەز كەلگەن بەينەگە ەنە الاتىندىعى سونشالىق، ادامدار ولاردى كوپ جاعدايدا اجىراتا الماي قالىپ جاتادى.

بۇعان يبراھيم (ع.س.) پايعامبارعا دا ولاردىڭ ادام بەينەسىندە كەلگەندىگى دالەل[5].

پەرىشتەلەردىڭ ەلشىلىك قىزمەتى تەك حابار جەتكىزۋمەن نەمەسە پايعامبارلارعا ۋاحي اكەلۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. پەرىشتەلەردىڭ سوعىستاردا مۇسىلماندارعا قولداۋ كورسەتكەندىگى قۇران كارىمدە بايان ەتىلەدى. يسلام تاريحىندا ٴبادىر شايقاسىنىڭ ەرەكشە ورنى بار. سوندىقتان، بۇل ايتۋلى شايقاسقا قاتىسقان پەرىشتەلەردىڭ وسى شايقاسقا قاتىسقان ساحابالاردىڭ باسقا ساحابالاردان وزىندىك ارتىقشىلىعى بولعانى سياقتى، باسقا پەرىشتەلەردەن ارتىقشىلىعى بار. وسى قانقۇيلى شايقاسقا قاتىسىپ، پەرىشتەلەرگە قولباسشى بولعان جابىرەيىلدىڭ ٴوزى ەدى[6].

ٴبادىر شايقاسىندا جاۋ جاعىنىڭ سانى مىڭ، مۇسىلماندار جاعى بار بولعانى ٴۇش ٴجۇز كىسى ەدى. الايدا، كومەك سۇراپ جالبارىنعان مۇسىلمانداردىڭ تىلەگىن اياقسىز قالدىرماعان اللا تاعالا مىڭداعان پەرىشتەلەرىن جىبەرەتىندىگىن بىلدىردى. 

قۇراندا  بۇل ماسەلەگە قاتىستى: «سول ۋاقىتتا راببىلارىڭا جالبارىنۋدا ەدىڭدەر. سوندا ول: شىنىندا سەندەرگە ەرگەن مىڭ پەرىشتەمەن كومەك ەتەمىن دەپ تىلەكتەرىڭدى قابىل ەتتى»[7]; «سەندەر (قارۋ، سان جانە كولىك جونىنەن دۇشپاننان وتە) از، ٴارى ٴالسىز بولعاندا اللا سەندەرگە بادىردە جەڭىس سىيلادى. ولاي بولسا، اللاعا قارسى كەلۋدەن ساقتانىڭدار، شۇكىر ەتكەن بولارسىڭدار. سول ساتتە سەن مۇمىندەرگە: «(كوكتەن) ٴۇش مىڭ پەرىشتە ٴتۇسىرىپ،  راببىلارىڭنىڭ سەندەرگە جاردەم بەرۋى جەتكىلىكتى ەمەس پە؟» – دەدىڭ. ارينە، ەگەر سابىر ەتسەڭدەر، ساقتانساڭدار سونداي-اق جاۋ دەرەۋ وسى اراعا جەتىپ كەلەتىن بولسا، راببىلارىڭ سەندەرگە بەس مىڭ بەلگىلەۋلى پەرىشتەلەرمەن جاردەم ەتەدى»،[8] - دەلىندى.

ٴبادىر شايقاسىندا ٴزۇباير يبن ٴاۋۋامنىڭ باسىندا سارى سالدە بار ەدى. ٴبىر قىزىعى، بۇكىل پەرىشتەلەر دە باستارىنا سارى سالدە ورانعان پىشىندە ەدى. ٴزۇبايردىڭ ٴبادىر شايقاسىنداعى باتىرلىعىنا كۋا بولعان پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «پەرىشتەلەردىڭ سارى سالدە تاعىپ، ٴزۇباير يبن ٴاۋۋامنىڭ بەينەسىندە تۇسكەندەرىن كوردىم»،[9] - دەيدى.

ۇحۇد شايقاسىنا بايلانىستى دا وسىنى ايتۋعا بولادى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) يسلام تۋىن مۋسعاب يبن ٴۇمايرعا ۇستاتقان ەدى. الايدا، بۇل شايقاستا مۋسعابتىڭ ەكى قولىن يبن ٴقايما دەگەن مۇشرىك قىرقىپ ٴتۇستى. وسى ۋاقىتتا باسقا ٴبىر ساحابا جەتىپ كەلىپ، تۋدى الىپ كۇن باتقانشا شايقاستى. بۇل – مۋسعابتىڭ بەينەسىنە ەنگەن پەرىشتە ەدى. پايعامبارىمىز «مۋسعاب!» دەپ داۋىستاعاندا، ول «مەن مۋسعاب ەمەسپىن، ۋا، راسۋلاللا!»[10] دەپ جاۋاپ بەردى. مۋسعاب يبن ٴۇمايردىڭ شەيىت بولعانىن اڭعارعان اللا راسۋلىنىڭ (س.ع.س.) كوزىنە جاس ٴۇيرىلىپ: «مۇمىندەردىڭ اراسىندا (راسۋلاللامەن بىرگە بولاتىندىقتارىنا) اللاعا بەرگەن سوزدەرىندە بەرىك بولعان قانشاسى بار. ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى بەرگەن ۋادەلەرىندە تولىق تۇرىپ شەيىت بولدى. كەيبىرەۋلەرى دە وسىنداي جاقسىلىقتى كۇتۋدە. ولار ۋادەلەرىنەن تايمادى»[11]، – دەگەن اياتتى وقىدى.

ٴجۇباير يبن مۋتيم (ر.ا.): «ٴحۇنايندا اسكەرلەر شايقاسۋدا ەدى. ٴبىز اللا ەلشىسىمەن (س.ع.س.) بىرگە ەدىك. سول كەزدە كوكتەن قارا ٴتۇستى كيىم كيگەن ادامدار تۇسە باستادى. مۇشرىكتەر مەن ٴبىزدىڭ ورتامىزدا تۇردى. شايقاس الاڭىندا قاپتاپ كەتتى. سوڭىندا مۇشرىكتەر جەڭىلىسكە ۇشىرادى. كوكتەن تۇسكەندەردىڭ پەرىشتەلەر ەكەنىنە ەش كۇمانىمىز جوق»[12]، – دەگەن.

حانداك شايقاسىنىڭ ەڭ اۋىر ٴساتى ەدى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) كوككە قول جايىپ دۇعا جاسادى. سول كۇنى ٴتۇن ورتاسى جابىرەيىل پەرىشتە پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) كەلىپ ٴبىرازدان كەيىن اللانىڭ قاتتى داۋىل تۇرعىزىپ، دۇشپان اسكەرىنىڭ بىت-شىتىن شىعاراتىنى جايلى ٴسۇيىنشى حابار جەتكىزدى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) جابىرەيىل پەرىشتەنىڭ اكەلگەن حابارىن ەستي سالا ۇلى اللا تاعالاعا ماداق ايتىپ، شۇكىرشىلىك ەتتى.

شايقاستا «ۋا، يمان كەلتىرگەندەر! اللانىڭ سەندەرگە بەرگەن جاقسىلىعىن، نىعمەتىن (كومەگىن) ۇمىتپاڭدار. ٴبىر كەزدەرى سەندەرگە شابۋىل جاساپ، ٴبىز سەندەرگە (كومەك رەتىندە) ولارعا (جاۋعا) قارسى داۋىل سوقتىرىپ، سەندەر كورە المايتىن اسكەرلەر (پەرىشتەلەر) جىبەرىپ ەدىك. اللا - ىستەگەندەرىڭنىڭ ٴبارىن كورۋشى»[13]، – دەگەن اياتتار ٴتۇستى.

وسىلايشا پەرىشتەلەر ادام كەيىپىندە كەلىپ، مۇسىلماندارعا قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە كومەكتەسكەن بولاتىن. بۇل شىندىق قۇران اياتتارى جانە حاديس شارىپتەرمەن تولىقتاي قۋاتتالعان.

وسىلارعا قوسىمشا مىنا وقيعالاردى دا ايتا كەتەيىك. 

ٴاسىلى، پەرىشتەلەردى تولىقتاي ٴوز بەينەسىندە كورۋ ەكىنىڭ ٴبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلماعان. تەك پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) قانا جابىرەيىل پەرىشتەنى العاش رەت ۋاحي اكەلگەندە جانە ميعراجدا «سيدراتۋل ٴمۋنتاھانىڭ» (جۇماق بۇلاعىنىڭ تۇبىنەن ٴوسىپ شىققان اعاش) جانىندا ٴوز بەينەسىندە كورگەن ايتىلادى. قۇراندا: «راسىندا، ول ونى اشىق كوكجيەكتە كوردى»[14]; «راسىندا، ول جابىرەيىلدى ەكىنشى رەت كوردى. سيدراتۋل ٴمۋنتاھانىڭ جانىندا»[15]، – دەيدى.

كەيبىر مالىمەتتەردە پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) جابىرەيىل پەرىشتەنى كوبىنە دىھيا يبن حاليفا ال-كالبي  (ر.ا.) اتتى ساحابانىڭ بەينەسىندە دە كورگەندىگى ايتىلادى[16].

حازرەت ومار، ابدۋللا يبن ابباس، ۋساما يبن ٴزايد، حاريس سىندى ساحابالار، ايشا انامىز بەن  ۋممۋ ٴسالاما دا جابىرەيىل پەرىشتەنى دىھيا ەسىمدى ساحابا بەينەسىندە بىرنەشە رەت كورگەندىكتەرىن بايان ەتەدى.

بىردە جابىرەيىل پەرىشتە ساحابالارىمەن وتىرعان پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) اق كيىم كيگەن جولاۋشى كەيپىندە كەلىپ، كوپشىلىكتىڭ كوزىنشە بىلاي دەگەنى مىنا حاديستە باياندالادى: 

«ۋا، مۇحاممەد! يسلام دەگەنىمىز نە؟»، - دەپ سۇرايدى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.): 
– يسلام – اللادان باسقا قۇدايدىڭ جوق ەكەنىنە، مۇحاممەد ونىڭ ق ۇلى ٴارى ەلشىسى ەكەنىنە كۋالىك ەتۋ. ناماز وقۋ، زەكەت بەرۋ، رامازان ايىندا ورازا ۇستاۋ، شاماسى كەلسە قاجىلىققا بارۋ، – دەپ جاۋاپ قايتاردى. الگى كىسى بۇنى ەستىگەندە:
– راس ايتاسىڭ، – دەدى.

ٴبىز ونىڭ ٴوزى ٴارى سۇراپ، ٴارى جاۋابىن دا ٴوزى راستاعانىنا تاڭىرقادىق. مۇنان سوڭ الگى كىسى: 

– يمان دەگەنىمىز نە؟ – دەپ سۇراعىن جالعاستىردى. مۇحاممەد  (س.ع.س.) پايعامبار: 
– اللاعا، ونىڭ  پەرىشتەلەرى  مەن كىتاپتارىنا، پايعامبارلارىنا جانە اقىرەت كۇنىنە، تاعدىردىڭ جاقسىسى مەن جامانىنا سەنۋ، – دەدى. جولاۋشى تاعى دا: 
– راس ايتاسىڭ، ەندى يحسان دەگەن نە؟ – دەدى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.):
– يحسان – بەينە ٴبىر اللانى كورىپ تۇرعانىڭداي وعان كۇلشىلىق ەتۋىڭ. سەبەبى، سەن ونى كورمەسەڭ دە، ٴشۇباسىز، ول سەنى كورۋدە.
– قيامەت قاشان بولادى؟ پايعامبارىمىز (س.ع.س.):
– سۇرالعان ادام سۇراۋشىدان ارتىق بىلمەيدى،- دەپ ەدى، سوندا الگى كىسى:
– كۇڭنەن قوجايىن تۋادى. سەن جالاڭاياق كەدەيلەردىڭ بيىك ۇيلەر سالعانىن كورەسىڭ، – دەپ، اقىرەت كۇنىنىڭ بەلگىلەرىن ايتىپ بەردى.

جولاۋشى كەتكەننەن كەيىن از ۋاقىت وتكەن سوڭ پايعامبارىمىز (س.ع.س.):
– ۋا، ومار! سەن الگى كىسىنىڭ كىم ەكەنىن بىلەسىڭ بە؟، - دەدى. مەن:
- اللا جانە ونىڭ ەلشىسى بىلەدى،- دەپ جاۋاپ بەردىم. پايعامبارىمىز (س.ع.س.):
– شىن مانىندە، ول سەندەرگە دىندەرىڭدى ۇيرەتۋگە كەلگەن جابىرەيىل پەرىشتە بولاتىن[17]، –  دەپ، ماسەلەنىڭ ٴمان-جايىن ۇعىندىرعان ەدى. ساحابالار سوندا عانا ادام كەيپىندە كەلگەن الگى كىسىنىڭ پەرىشتە ەكەندىگىن ٴبىلىپ قاتتى تاڭداندى.

ساعد يبن ٴابي ۋاققاس (ر.ا.) ريۋايات ەتكەن حاديستە: «ۇحۇد كۇنى اللا ەلشىسىنىڭ وڭ جانە سول جاعىندا جاۋمەن ارپالىسىپ جۇرگەن اق كيىمدى ەكى كىسىنى كوردىم. ولار بۇرىن-سوڭدى بايقاماعان ادامدارىم. ٴاسىلى، ولار جابىرەيىل مەن ميكايل اتتى پەرىشتەلەر بولسا كەرەك»[18]، – دەيدى.

ٴابۋ سۋفيان يبن حاريس بولسا، ٴبادىر كۇنگى شايقاستا كوك پەن جەردىڭ اراسىندا اق كيىمدى اسكەرلەردى كورگەندىگىن ايتقان[19].

قالماحان ەرجان.

 


[1] «انكابۋت» سۇرەسى، 32-ايات.
[2] «ھۇد» سۇرەسى، 77-81 اياتتار.
[3] «ماريام» سۇرەسى،16-21 اياتتار.
[4] «ٴالي يمران» سۇرەسى، 39-ايات.
[5] «ھۇد» سۇرەسى، 69-70 اياتتار.
[6] بۇحاري، ماعازي، 11.
[7] «ٴانفال» سۇرەسى، 9-ايات.
[8] «ٴالي يمران» سۇرەسى، 123-125 اياتتار.
[9]ٴ ال-حايسامي، ٴماجماۋز-زاۋايد، 6/83.
[10] يبن ساعد، تاباقاتۋل-كۋبرا، بەيرۋت، 1978، 3/121
[11] «احزاب» سۇرەسى،23-ايات.
[12] يبن كاسير، ٴال-بيدايا، 4/334.
[13] «احزاب» سۇرەسى،9-ايات.
[14] «تاكۋير» سۇرەسى، 23-ايات.
[15] «ٴناجىم»، 13-14 اياتتار.
[16] بۋحاري، تابير، 33، ٴفيتان، 26، ٴانبيا، 48; مۋسليم، يمان، 271.
[17] مۋسليم، يمان، 8.
[18] بۋحاري، ماعازي، 18، ليباس، 24; مۋسليم، ٴفادايلۋس-ساحابا، 46-47.
[19] احماد يبن حانبال، ٴمۇسناد، 1/147، 353; قادى ىياز، ٴاش-شيفا بي تاريفي ھۋقۋقيل مۋستافا، دارۋل اركام، بەيرۋت، 1995، 1/362.

 

date26.10.2017readCount2530categoryاقيدا-سەنىمprintباسىپ شىعارۋ