"اقىندارعا ازعىندار عانا ەرەدى" دەگەن اياتتى قالاي تۇسىنەمىز؟
سۇراق: «اقىندارعا ازعىندار عانا ەرەدى» دەگەندى قالاي تۇسىنسەك بولادى؟ يسلامدا ولەڭ جازۋ تيىم سالىنعان با؟

جاۋاپ: بۇل ٴسوز قۇران كارىمدە «شۇعارا» سۇرەسىنىڭ 224-اياتىندا كەلەدى. نەگىزى بۇل اياتتا كەزىندە پايعامبارىمىز (س.ع.س.) جايىندا جامان سوزدەر ايتىپ، جالا جاپقان مۇشىرىك اقىندار تۋرالى ايتىلۋدا. سۇرەنىڭ جالعاسىندا: «ٴبىراق يمان كەلتىرىپ، ىزگى ٴىس ىستەگەندەر، اللانى كوپ زىكىر ەتكەندەر، ز ۇلىمدىق كورگەننەن كەيىن كەك العاندار باسقا...»[1] دەۋى ارقىلى جاقسى جولداعى ساحابالاردى، مۇسىلمان اقىنداردى مۇشىرىكتەردەن ٴبولىپ قاراۋدا.

پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ەشقاشان اقىندىققا، ولەڭگە تىيىم سالماعان. ٴبىراق اقىن ولەڭىندە اقيقاتتى، اللانى، پايعامباردى، ەلگە جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى، بىرلىكتى-ىنتىماقتى ت.ب. تاربيەلى نارسەلەردى ناسيحاتتاۋى كەرەك.

اقىندىقتىڭ يسلامدا تىيىم سالىنباي، كەرىسىنشە قۇپتالعانىن پايعامبارىمىزدى قۇرايىشتىق مۇشىرىكتەردەن ولەڭمەن قورعاعان حاسان يبن ٴسابيت پايعامبارىمىزدان (س.ع.س.) تالاي رەت ماقتاۋ العاندىعىنان-اق[2] بايقاۋعا بولادى.

پايعامبارىمىز (س.ع.س.):

«ولەڭ دە ٴبىر ٴسوز. ٴسوزدىڭ دە جاقسىسى جانە جامانى بولادى».

«ولەڭدە حيكمەت بار»[3] دەگەن.

وسىمەن قاتار، «پايعامبار اقىنى» دەگەن اتپەن تانىمال ابدۋللا يبن راۋاحا اللا ەلشىسىمەن بىرگە مەككەگە ۇمراعا كەلگەندە اللانى ماداقتاپ، دىنسىزدەردى جەر قىلاتىن ولەڭىن باستاي بەرگەندە حازىرەتى ومار تىيىپ تاستايدى. بۇنى ەستىگەن پايعامبارىمىز (س.ع.س.) حازىرەتى ومارعا (ر.ا.) قاراتىپ:

«كيلىكپە وعان. ونىڭ ولەڭدەرى مەككەلىك دىنسىزدەرگە وقتان دا قاتتى اسەرلى» دەگەنىنەن جاقسى ولەڭدەردى ايتۋدى قۇپتاعانىن كورەمىز.

پايعامبارىمىزدىڭ قۇزىرىندا ٴدىنسىز اقىندار مەن حازىرەتى حاسان يبن ٴسابيتتىڭ ولەڭ شۋماقتارىمەن ايتىسىپ، ونىڭ ولەڭىنەن كەيىن سوزدەن جەڭىلىپ، اسەرلەنگەن قانشاما مۇشرىكتەر يسلام ٴدىنىن قابىلداعان. 

يسلام الەمىندە بولسىن، قازاق دالاسىندا دا سوناۋ احمەت ٴياساۋيدىڭ حيكمەتىنەن باستاپ «بەس عاسىر جىرلايدى»، «ون عاسىر جىرلايدى» دەگەن پوەزيا جياناقتارىنان-اق يسلام ٴدىنى، ٴسالت-داستۇر، ٴبىلىم-عىلىم حالقىمىزدا پوەزيا ارقىلى ساقتالعاندىعىن، ۇرپاقتان ۇرپاقا جەتكەندىگىن كورەمىز.

ٴسوز زەرگەرى، ويشىل اقىن اباي اتامىزدىڭ دا:

«ولەڭ – ٴسوزدىڭ پاتشاسى، ٴسوز ساراسى...»، نەمەسە «مەن جازبايمىن ولەڭدى ەرمەك ٴۇشىن...» دەپ جىرلاۋى دا كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. 

وسىمەن قوسا، تاريحتا حازىرەتى ٴالي، ساحابا مۇعيرا يبن شۇعبا، يمام شافيعي جانە ت.ب. كوپتەگەن عالىمدار كاسىبي اقىن بولعاندىعىن ايتا كەتكەن ٴجون.

يمام بۇحاري مەن يمام ٴمۋسليمنىڭ جياناقتارىندا كوپتەگەن ساحابالاردىڭ ولەڭدەرىنەن مىسالدار كەلتىرىلگەن. عالىمدار اراب ٴتىلىن جەتىك مەڭگەرۋ ٴۇشىن كونە اراب پوەزياسىن زەرتتەيتىن بولعان. فيقھتا كەيبىر ماسەلەنى دالەلدەۋ ٴۇشىن ارابتىڭ كونە ولەڭدەرىن ٴجيى پايدالاناتىن بولعاندىعىن ەسكەرگەنىمىز ابزال.


[1] "شۇعارا" سۇرەسى، 227-ايات

[2] ٴبىر كۇنى: «مۇشىرىكتەردى ولەڭمەن تىعىرىققا تىرە. ويتكەنى جابىرەيل سەنىمەن بىرگە» (بۇحاري، ادەپ بابى 91 حاديس).

[3] بۇحاري، ادەپ بابى 90-شى حاديس

date25.10.2017readCount3702categoryٴارتۇرلىprintباسىپ شىعارۋ