مۇشەل جاس دەگەن شاريعاتتا بار ما؟
اسسالاۋماعالەيكۋم! مۇشەل جاسقا كەلگەن ادام قۇران وقىتىپ، قۇربان شالىپ اۋىلداعى جاقىن اعايىنداردىڭ باسىن قوسىپ اس بەرىپ جاتادى. سەبەبى، مۇشەل جاسقا تولعاندا كىسىنى قاۋىپ-قاتەر توسىپ تۇرادى دەيدى (اۋرۋ-سىرقات، جوقشىلىق، تاۋقىمەت، ت.ب.) ەگەر قۇران وقىتىپ قۇربان شالماسا، ول كىسى قاۋىپ-قاتەرگە دۋشار بولادى ەكەن. بۇل شاريعات بويىنشا قانشالىقتى دۇرىس؟ جالپى، مۇشەل جاس دەگەن دىندە بار ما؟ اسىلجان

ۋاعالەيكۋمۋسسالام، اسىلجان! مۇشەل جاس – قازاق حالقىنىڭ ادام جاسىن ەسەپتەۋ ۇلگىسى.ٴ داستۇرلى قازاق قوعامىندا بالانىڭ 13 جاسقا تولۋى العاشقى مۇشەل دەلىنەدى، ودان كەيىنگى مۇشەل جاسى ٴار 12 جىل قايتالانعان سايىن ەسەپتەلىپ وتىرادى. ول 25-كە تولعاندا – ەكى مۇشەل، 37-گە تولعاندا – ٴۇش مۇشەل، 49-عا كەلگەندە – ٴتورت مۇشەل، 61-گە كەلگەندە بەس مۇشەل دەپ ەسەپتەلەدى. ٴار مۇشەل ىشىندە ادامنىڭ وزىنە ٴتان ەرەكشەلىكتەرى مەن بولمىسى قالىپتاسادى.

ٴسىز ايتقانداي بۇنى ىرىممەن بايلانىستىرىپ، مۇشەل جاستى ٴقاۋىپتى كەزەڭ دەپ ساناپ، امان-ەسەن ٴوتۋى ٴۇشىن قۇران باعىشتاپ، ٴوزىنىڭ قاتتى جاقسى كورەتىن كيىم-كەشەكتەرىن جاقىن-جۋىقتارىنا تاراتۋ سياقتى ىرىم جورالعىلاردىڭ دىنىمىزدە نەگىزى جوق.

شاريعاتتا دا، ادامدى قۇقىقتىق ٴارى الەۋمەتتىك تۇرعىدا بىرنەشە كاتەگورياعا بولەدى:

1. قۇرساقتاعى (ٴجانين) شاعى. بالا قۇرساقتا پايدا بولا سالىسىمەن ونىڭ وزىندىك قۇقىقتارى تاڭىلادى. ايتالىق ومىرگە كەلۋ قۇقى، تەگى، مۇراگەر بولۋ قۇقى ت.ب.

2. سابيلىك شاعى. ٴمۇمايىز جاسىنا، ياعني، شامامەن 6-7 جاسقا كەلمەگەن شاق.

3. ٴمۇمايىز شاعى. ەس كىرىپ، وندى-سولىن تاني باستاپ، اكەنىڭ ناسيحاتىن تىڭدايتىن باليعات جاسىنا دەيىنگى شاق (شامامەن 7-12  جاس). بۇل جاستاعى بالاعا ناماز وقۋ، قۇران وقۋ سياقتى ٴدىني جول-جورالعىلار ۇيرەتىلە باستالادى. ٴبىراق مىندەتتەلمەيدى. سيلىق الۋ، ساداقا الۋ، ىستەگەن جۇمىسىنىڭ اقشاسىن الۋ سياقتى وعان پايدا تيگىزەر  ارەكەتتەردى ٴوز بەتىنشە قامقورىنىڭ رۇقساتىنسىز جۇرگىزە الادى.

4. باليعاتقا تولعان شاعى. بۇل شاق قىزداردا 9 جاستان باستالسا، ەر بالداردا 12 جاستان باستالادى. بۇنىڭ ەڭ كەش ۋاقىتى قىزداردا – 17 جاس، ۇلداردا – 18 جاس. باليعات جاسىنا تولعان كىسىگە ناماز، ورازا، زەكەت، قىلمىسى ٴۇشىن جازا ت.ب. ٴدىني مىندەتتەمەلەر جۇكتەلەدى.

5. رۋشد شاعى. «رۋشد» دەپ ٴوز دۇنيەسىن دالاعا شاشپاي، ٴوزىن بوستان-بوسقا شىعىنعا ۇشىراتپايتىن، مەنشىگىندەگى مال-مۇلكىنىڭ ٴقادىرىن جەتىك تۇسىنەتىندەي اقىل-ويى تولىقتاسقان كىسىنى ايتامىز. باليعات جاسىنا كەلگەنىمەن  مال-دۇنيەسىنىڭ ٴقادىرىن جەتىك تۇسىنبەگەن بولسا، قۇلشىلىققا قاتىستى امالدارمەن مىندەتتەلىپ، جاساعان قىلمىسى ٴۇشىن جاۋاپقا تارتىلعانىمەن، ٴوز بەتىنشە مەنشىگىندەگى مال-مۇلكىن جۇمساۋ قۇقىنا يە ەمەس.

date15.09.2017readCount4340categoryٴارتۇرلىprintباسىپ شىعارۋ