ايەلىمە ايتپاي ەكىنشىسىن السام بولا ما؟
مەن ەكىنشى ايەل العىم كەلەدى. وعان جاعدايىم دا جەتەدى. ٴبىراق، ٴبىرىنشى ايەلىم بۇعان قارسى. ٴتىپتى، بۇل ماسەلەدە ويلانعىسى دا كەلمەيدى. نە ىستەسەم بولادى؟ ايەلىمە ايتپاي-اق ەكىنشىسىن الا بەرسەم بە ەكەن؟

وتباسىن قۇرىپ، ۇرپاق ٴسۇيىپ، ۇرپاق كوبەيتۋ – يسلام دىنىندە قاسيەتتى دە ارداقتى بەرەكەلى ٴىس ەكەنى بارشامىزعا ٴمالىم. ارداقتى پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ۇيلەنىڭدەر جانە كوبەيىڭدەر، قيامەت كۇنى ۇممەتىمنىڭ كوپتىگىمەن ماقتانامىن» - دەپ، قاسيەتتى حاديسىندە ۇيلەنۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن بىزدەرگە جەتكىزگەن. وسى وسيەتتى ورىنداۋدىڭ جولى شاريعاتتا نەكە دەپ اتالادى. قازىرگى تاڭدا ەكى ادامنىڭ باسى بىرىگە كەتسە ايتاتىن اڭگىمەلەرى ەكىنشى ايەل الۋ ماسەلەسى. جاقسى، ٴبىراق ماقسات نە؟ بىزدەردىڭ اتا-بابالارىمىز العان، ونى تاريح جوققا شىعارمايدى. جەتىمگە قامقور، جەسىرگە پانا بولام، قولدان كەلگەن جاقسىلىعىمدى جاساعىم كەلەدى دەگەن نيەتتە بولسا، قۇبا-قۇپ. يسلامدا ەكى نەمەسە ودان دا كوپ ايەل الۋعا رۇقسات ەتىلگەن، ونىڭ دا ٴ وز جولىمەن ٴوز شارتتارى بار.

جالپى جاسىرىن نەكەنى جۇزەگە اسىرۋعا بولمايدى. نەكەنىڭ شارتى بويىنشا ەكى كۋاگەر بولسا جەتكىلىكتى عوي، ونىڭ اتا-اناسىنان سۇراپ، ايەلىمنەن رۇقسات سۇراپ، نەمەسە ەلدى جيناپ جاريا قىلىپ نە قىلامىز دەۋىڭىز مۇمكىن، ارينە. الايدا كوبىنىڭ: نەكە شارتتارى قانداي؟ قانداي جاعدايدا رۇقسات ەتىلەدى؟ ەكىنشى ايەلدى نە ماقساتتا الىپ جاتىرمىن؟ اللا رازىلىعى ٴۇشىن بە، الدە ٴناپسى قۇمارلىق ٴۇشىن بە، - دەگەن سياقتى ساۋالداردى وز-وزدەرىنە قويىپ انىق-قانىعىنا جەتۋگە ٴداتى بارا بەرمەيدى. وكىنىشكە وراي، كەي جاستارىمىز ەكىنشى ايەلدىككە جاس قىزدى الامىن دەپ ٴوزىنىڭ وتباسىنان ايىرىلىپ، ايەلى جەسىر، بالالارى جەتىم قالىپ جاتقان جايتتارى دا بار. ياكي، بۇل جەردە وتباسى بەرەكەسى شايقالاتىندىقتان، يسلام مۇندايدى قۇپتامايدى.

ٴاھلي سۋننا يمامدارى حانافي مازحابىنىڭ عۇلاماسى، ٴابۋ حانيفانىڭ شاكىرتى يمام مۋحامماد، يمام ماليك جانە يمام شافيعيدىڭ (ر.ا.) پىكىرى بويىنشا نەكە قيىلۋ ٴۇشىن قىزدىڭ اكەسىنىڭ رۇقساتى كەرەك. قىزدىڭ  قامقورشىسىنىڭ (ۋالي) حابارىنسىز قيىلعان نەكە – ماۋقۋف. ياعني، اتا-اناسى قۇپتامايىنشا تولىققاندى ەرلى-زايىپتى اتانا المايدى دەگەن ٴسوز. يمام مۇحامماد: «ەگەر قىزدىڭ قامقورشىسى ونىڭ رۇقساتىنسىز نەكە قيىلعاندىعىن بىلسە، نەكەنى بۇزا دا الادى، قۇپتاي دا الادى» دەگەن. قاراپ وتىرساق، جاسىرىنىپ قيىلعان نەكە ٴالسىز، جاۋاپكەرشىلىگى تومەن بولادى. كوپتەگەن وتباسىندا جاسىرىن نەكە سالدارىنان قانشا بالا جەتىم؟ قانشا ايەل جەسىر قالدى؟ قانشاما قىز بالالاردىڭ ارى اياققا تاپتالىپ، ەرتەڭگى كۇنى شوق باسىپ، ٴومىر بويى وپىق جەپ قالۋى ابدەن مۇمكىن. قازىرگى تاڭدا، وسىلاي نەكەلەسكەن جىگىتتەردىڭ كوبى ٴوزىنىڭ جارىن وڭاي تالاق ەتە سالۋعا دايار تۇرادى. عالىمدارىمىزدىڭ ەگەر نەكە قيدىرۋشى كۋاگەرلەرگە مەنىڭ ۇيلەنگەنىمدى ەشكىمگە ايتپاڭدارشى، ەشكىم بىلمەسىن دەپ شارت قوياتىن بولسا، ول نەكە جارامسىز دەگەن پىكىرلەرى بار. سەبەبى، پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «شاريعاتقا قايشى ۇيلەنۋ مەن شاريعاتقا ساي ۇيلەنۋدىڭ ارا جىگىن ايىراتىن نارسە دابىل قاعىپ، جاريا ەتۋ» دەگەن. پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ٴحاديسىن ۇلگى تۇتقان دانا حالقىمىز اتا-اناسىنىڭ اق باتاسىن الىپ، شاما-شارقىنا قاراي داستارقان جايىپ، تۋعان-تۋىستاردى، كورشى-قولاڭدى ت.ب. شاقىرىپ، بەتاشار توي جاساپ ۇيلەنگەندىگىن جاريا ەتۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرعان.

ەكىنشى نەمەسە ٴۇشىنشى ايەل الۋ ٴۇشىن دە قويىلاتىن نەگىزگى شارتتىڭ ٴبىرى ادىلدىك جاساۋ. ياعني، ەكى ايەلى بار ادام ەكەۋىنە بارلىق جاعىنان تەڭدەي قاراۋى ٴتيىس. ٴۇي-جاي، ماسەلەسىندە، كيىم كەشەك ماسەلەسىندە، ازىق-تۇلىك ماسەلەسىندە، كۇندەلىكتى ۇيگە جۇمىسالاتىن قاراجاتتا جانە وتباسىعا كوڭىل ٴبولۋ ماسەلەسىندە دە بولمەي-جارماي تەڭدەي قاراۋى ٴتيىس. اللا تاعالا قۇراندا: «ەگەر ادىلەتسىزدىك جاساپ قويۋدان قورىقساڭدار، بىرەۋمەن شەكتەلىڭدەر» - دەگەن.

قۇرمەتتى مۇسىلمان باۋىرلار! قىز بالا اللانىڭ بىزدەرگە بەرگەن اماناتى ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ول دا بىرەۋدىڭ ايالاپ وسىرگەن قىزى، ونىڭ دا اتا-اناسى بار. اتا-انا ٴوزىنىڭ قاناتتىعا قاقتىرماي، تۇمسىقتىعا شوقتىرماي وسىرگەن قىزىنىڭ ادال جارىن كورگىسى كەلەدى، باقىتتى، باياندى ٴومىر سۇرگەندەرىن قالايدى. سونىڭ ٴۇشىن، ايەلدەرىمىزدەن، اتا-انالارىمىزدان ت.ب. ادامزات بالالارىنان جاسىرىنىپ قيىلعان نەكە تەك ٴناپسانىڭ قالاۋى  عانا. شىنايى مۇسىلمان قىز اتا-اناسىنىڭ الدىنان ٴوتىپ، ريزالىعىن الىپ بارىپ نەكە قيدىرادى. سەبەبى، اتا-انا رازى بولمايىنشا، ول كىسىلەردىڭ باتاسىن المايىنشا ۇرپاعى جانناتقا كىرە المايدى.

اتا-انانىڭ رازىلىعى اللانىڭ رازىلىعى ەكەنىن ۇمىتپايىق، اعايىن!

ايات الماحانوۆ،

شۋ اۋداندىق «تولە بي» مەشىتىنىڭ باس يمامى

date12.09.2017readCount4424categoryنەكەprintباسىپ شىعارۋ