ٴ ٴ ٴ قۇربان شالۋ جايىندا ٴجيى قويىلاتىن سۇراقتار - muslim.kz
قۇربان شالۋ جايىندا ٴجيى قويىلاتىن سۇراقتار

قۇربان شالۋ كىمگە ٴۋاجىپ؟ ٴبىر وتباسىعا ٴبىر قۇرباندىق جەتە مە؟  


حانافي ٴمازھابى بويىنشا تومەندەگى تالاپتارعا ساي ٴار ادامعا قۇرباندىق شالۋى ٴۋاجىپ:

  • مۇسىلمان  بولۋى كەرەك
  • تۇرعىلىقتى (جولاۋشى بولماۋ)
  • اقىل-ەسى دۇرىس
  • باليعاتقا تولعان 
  • باقۋاتتى[1]. (نەگىزگى قاجەتتەردەن تىس نيساپ مولشەرىندەگى قارجىعا يە بولۋ. نيساپ مولشەرى – 85 گرامم التىن نەمەسە وسى قۇنعا تەڭ كەلەتىن ارتىق مۇلىككە يە بولۋ).

بۇل دەگەنىمىز،  ٴبىر وتباسىداعىكامەلەتكە تولعان، اقىل-ەسى دۇرىسجانە دەٴ وزىنىڭ جەكە بايلىعى  بار ۇل-قىزدارى مەن ٴوزىنىڭ جەكە بايلىعى  بار زايىبى دا ٴوز الدىنا ٴبىر قوي قۇرباندىق شالۋى ٴتيىس. اكەسىنىڭ شالعان ٴبىر قوي قۇرباندىعى ولارعا جۇرمەيدى.

ٴبىراق، ٴوز دۇنيەلەرى بولماسا، وتاعاسىنىڭ شالعان قۇربانىنىڭ ساۋابى ولارعا دا جازىلادى. سەبەبى، ارداقتى پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ) شالعان قۇربانىنىڭ ساۋابىن ۇمبەتىمەن دە بولىسەتىندىگى ريۋايات ەتىلەدى. ساحابا ٴجابىر يبن ابدۋللا بىلاي دەيدى:«پايعامبارىمىزبەن بىرگە قۇربان ايت نامازىن وقىدىم. ول (س.ا.ۋ) نامازدان شىعىپ، ٴبىر قوشقار الىپ كەلدى. ونى قۇرباندىققا شالىپ جاتىپ: «ٴبيسميللاھي اللاھۋ اكبار. ۋا راببىم! بۇل (قۇرباندىق) مەنىڭ جانە ۇمبەتىمنىڭ ىشىنەن قۇرباندىق شالا الماعاندار اتىنان»، – دەدى»[2]. 

2. قۇرباندىققا اتاعان مالىم جوعالدى، نە ىستەيمىن؟

ارنايى قۇربان ٴۇشىن اتاعان مالى ٴولىپ قالسا نەمەسە جوعالىپ كەتسە، مال يەسىنىڭ جاعدايىنا قارايمىز: مال يەسىنىڭ جاعدايى تومەن بولسا، الگىنىڭ ورنىنا باسقاسىن شالۋىنا مىندەتتى ەمەس. ال، باقۋاتتى بولسا ورنىنا باسقا مال شالۋى شارت.[3]

3. قارىزعا اقشا الىپ، قۇرباندىق شالۋعا  بولا ما؟

شاريعاتتا تۇرمىسى تومەن كىسىلەرگە قۇرباندىق شالۋ مىندەتتەلمەيدى. قارىزدانىپ-قاۋعالانىپ بولسا دا، قۇرباندىق شالسىن دەگەن ۇكىم جوق. دەگەنمەن، ساۋاپ ٴۇشىن قارىزعا اقشا الىپ وعان قۇرباندىق شالاتىن بولساڭىز، ونىڭ ەش اعاتتىعى بولمايدى.  

4. شەك بەرۋ دۇرىس پا؟

ەلىمىزدىڭ كەيبىر ايماقتارىندا قايتىس بولعان جاقىندارىنا ارناپ ورازا ايتى مەن قۇربان ايتتان بۇرىن مال سويىپ،  تۋعان-تۋىس نەمەسە اۋىل قاريالارىن اسقا شاقىرادى.  بۇنى بىزدە «شەك بەرۋ» دەيدى. شەكتە قايتىس بولعان كىسىلەردىڭ اتى اتالىپ، ٴارۋاقتارىنا قۇران باعىشتالادى.

ولگەن كىسىگە ساۋاپ بولسىن دەگەن ماقساتپەن مال سويىپ،  قۇربان شالۋ شاريعاتتا دا بار. بۇعان دالەل، ٴابۋ داۋىدتە كەلگەن ٴبىر حاديستە ازىرەت الي پايعامبارىمىزدىڭ دا رۋحىنا ارناپ بولەك ٴبىر قوشقاردى قۇربانعا شالعانى ايتىلادى[4].  سوندىقتان شەك بەرىپ، ساۋابىن ولگەن كىسىگە باعىشتاۋ شاريعاتقا تەرىس ەمەس.

دەگەنمەن، قازىرگى كەزدە قۇربان ايتىنان ٴبىر كۇن بۇرىن مال سويىپ، شەك بەرىپ، ايت كۇنى قۇربان شالمايتىندار دا بار.

شاريعات بويىنشا، سويىلعان مال «ٴۋاجىپ قۇرباندىق» بوپ ەسەپتەلۋى ٴۇشىن قۇربان ايت نامازى باستالعان ۋاقىت پەن ايتتىڭ ٴۇشىنشى كۇنگى اقشام نامازى ارالىعىندا شالىنۋى كەرەك[5]. بۋحاري ريۋايات ەتىلگەن حاديستە: «كىمدە-كىم ايت نامازىنان بۇرىن قۇربان شالعان بولسا، قۇربانىڭ قايتا شالسىن!»[6]، – دەلىنگەن. 

ەندەشە، اراپادا شەك بەرۋ ماقساتىندا مال سويعان كىسى تۇرمىسى تومەن بولسا،  قۇربان ايتى كەلگەندە قايتا قۇربان شالۋىنىڭ قاجەتى جوق. ال، باقۋاتتى كىسى ايت كۇنىندە قايتا «ٴۋاجىپ قۇربان» شالۋى ٴتيىس. اراپا كۇنى شەك بەرۋ ماقساتىندا سويعان مالى ٴناپىل قۇربانى ساناتىنا كىرەدى.    

5. جەسىر ايەلگە قۇربان شالۋعا بولمايدى دەگەن راس پا؟
  • اسساليامۋالەيكۋم! سىزدەردەن سۇرايىن دەگەنىم: قۇربان شالۋعا نيەت ەتكەن ايەل كىسىگە ٴبىر تانىسى
    «جولداسىڭنىڭ (كۇيەۋى) قايتىس بولعانىنا 3 جىل بولعان جوق، ساعان قۇربان شالۋعا بولمايدى» دەپتى. 
    ەندى ول كىسى تۇسىنىكسىز جاعدايدا، نە ىستەسە بولادى؟ مارجان.

ۋاعالەيكۋمۋسسالام! مارجان، ەگەر ايەل كىسى باقۋاتتى بولسا، قۇربان شالۋى – ٴۋاجىپ. باقۋاتتى بولماسا، قۇربان شالۋعا مىندەتتى ەمەس، دەگەنمەن ساۋاپ ٴۇشىن قۇربان شالۋىنا دا بولادى، ەتىن تاراتپاي وزىنە قالدىرۋىنا قۇقىلى. ەرىنىڭ قايتىس بولۋى قۇربان شالۋىنا كەدەرگى ەمەس. اربىردەن سوڭ، مۇمكىندىگى بولسا، قايتىس بولعان ەرىنىڭ اتىنا ارناپ بولەك قۇربان شالىپ، ساۋابىن مارقۇم جارىنىڭ رۋحىنا باعىشتاپ جىبەرگەنى دۇرىس. ٴبىراق مىندەت ەمەس.    

5. قۇلاعىنا ەن سالىنعان مال قۇرباندىققا جارامدى ما؟
  •  شالاتىن قۇرباندىقتىڭ قۇلاعى كەسىلگەن بولسا، ياعني ەنى سالىنعان بولسا، ول جارامدى ما؟ 
    تىلىك كولەمى قانشالىقتى بولۋى كەرەك؟ اقىلجان مىرزالين

ٴقادىرلى اقىلجان، مالدى قۇرباندىققا جارامدى دەۋىمىز ٴۇشىن كەيبىر كەمشىلىكتەن ادا بولۋى شارت.  سول كەمشىلىكتەردىڭ ٴبىرى رەتىندە مالدىڭ قۇلاعى مەن قۇيرىعىنىڭ كەسىلگەندىگىن ايتامىز.  ويتكەنى، ازىرەت ٴاليدىڭ:«پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ) بىزگە قۇرباندىق مالىنىڭ ەكى كوزى مەن ەكى قۇلاعى ساۋ بولۋىنا مۇقيات قاراۋىمىزدى بۇيىردى» [7]، – دەگەندىگى ريۋايات ەتىلەدى.    

سوندىقتان، قۇلاعى مەن قۇيرىعىنىڭ جارتىسىنان استامى كەسىلگەن بولسا،  ول مال قۇرباندىققا جارامسىز، ال  جارتىسىنان از كەسىلگەن بولسا، قۇرباندىق رەتىندە شالۋعا رۇقسات. بۇل يمام ٴابۋ يۋسۋف پەن يمام مۇحاممەدتىڭ تۇجىرىمى. ٴ ابۋ حانيفا بويىنشا ۇشتەن بىرىنەن كوپ كەسىلسە جارامسىز.  دەسە دە، ٴابۋ حانيفا  ەكى شاكىرتىنىڭ پىكىرىن قۇپتاعاندىعى  دەرەكتەردە بار[8]. 

ەندەشە، ەن سالىنعان مالدىڭ قۇلاعىنىڭ جارتىسىنان كوبى امان بولسا، ول مال قۇرباندىققا جارامدى.

6. قۇربانىمدى وزگە بىرەۋگە شالدىرۋعا بولا ما؟

قۇرباندىق شالۋى ٴۋاجىپ كىسى باسقا ٴبىر ادامدى تىكەلەي بولماسا، تەلەفون  نەمەسە حات  جولداۋ ارقىلى ٴوزىنىڭ ورنىنا وكىل رەتىندە قۇربان شالۋى ٴۇشىن تاعايىنداي الادى[9].  سوندىقتان تۋىستارىڭىزدىڭ  بىرىنە ايتىپ، قۇربان مالىن باۋىزداتا الاسىز. جانە ول قۇرباندىقتى ٴسىز شالعان بولىپ ەسەپتەلەسىز. پايعامبارىمىزدىڭ دا قاساپشىلارعا قۇربان شالدىرعاندىعى حاديستەردە ايتىلعان[10].

7. قۇربانعا شالىنعان مالدىڭ تەرىسىن ساتۋعا بولا ما؟

قۇربانعا شالىنعان مالدىڭ تەرىسىن ساداقا ەتىپ بەرگەن ابزال. وڭدەپ ٴۇي قاجەتتىلىگىنە دە قولدانسا بولادى. سەبەبى، ەتىن جەۋگە رۇقسات ەتىلگەن مالدىڭ، تەرىسىن قولدانۋعا دا رۇقسات بولۋى زاڭدى. ونىڭ ۇستىنە  ايشا انامىز قۇربانعا شالىنعان مالدىڭ تەرىسىنەن ٴمۇتارا[11][1] (سيقا-سِقاء)جاساپ قولداناتىنى دەرەكتەردە كەلگەن[12][2].

ٴبىراق، ونى (قۇربان تەرىسىن) اقشاعا ساتۋ – ماكرۇھ. ويتكەنى پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ): «كىم قۇربانىنىن تەرىسىن ساتسا، شالعان قۇربانى جوققا ەسەپ»،[13][3] – دەپ تەرىنى ساتپاۋدى باسا ايتۋدا. دەگەنمەن، تۇسكەن اقشانى ساداقا ەتۋ ماقساتىندا تەرىنى ساتۋىنا بولادى[14][4].

8. قىز بالاسىنا قۇربان شالۋعا بولمايدى دەيدى، سول راس پا؟

ايەل كىسىگە ٴوز قولىمەن قۇربانىن شالۋىنا دا، سونداي-اق، وزگەگە شالدىرتقاندا قاسىندا قاراپ تۇرۋىنا دا بولادى، مۇنىڭ ەشبىر اعاتتىعى جوق. بۇعان دالەل كەلتىرەر بولساق، «ال-مۇستادراك» اتتى حاديس جيناعىندا كەلگەن ٴبىر ريۋاياتتا اللانىڭ ەلشىسى (س.ع.ۋ.) قىزى فاتيماعا: «ەي، فاتيما! قۇربان مالىڭنىڭ قاسىنا بارىپ، قاراپ تۇر! ونىڭ قانىنىڭ العاشقى تامشىسى سەنىڭ وتكەن كۇنالارىڭنىڭ كەشىرىلۋىنە سەبەپ بولادى. قۇربان شالىنىپ جاتقاندا مىنانى وقى: «ٴسوزسىز مەنىڭ نامازىم دا، قۇلشىلىعىم دا، ٴومىرىم دە، ٴولىمىم دە بۇكىل الەمنىڭ راببىسى اللاھ تاعالا ٴۇشىن!»[15]، – دەپ كەڭەس ەتكەن.

9. قۇرباندىق مالىن ساتىپ الاردا ساۋدالاسۋ كۇنا ما؟

قۇرباندىققا مال ساتىپ العاندا، ساتۋشىمەن ساۋدالاسۋىڭىزدىڭ شاريعات بويىنشا ەشبىر اعاتتىعى جوق. ماڭىزدىسى – مەڭشىگىڭىزگە وتكەن، قۇرباندىققا جارامدى مالدى سويۋ.

قۇربان ايت كەزىندە مال باعاسى شامادان تىس شارىقتاپ كەتەتىندىكتەن ساتۋشىمەن ساۋدالاسۋعا نەمەسە ارزانداۋ جەر  ىزدەۋگە قۇقىلىسىز.

10. ساداقا «قۇربان ورنىنا» جۇرە مە؟

قۇربان شالۋدىڭ شارتى – مالدى باۋىزداپ، قان اعىزۋىندا[16]. بۇل دەگەنىمىز – قۇرباندىق بولىپ ەسەپتەلۋى ٴۇشىن مىندەتتى تۇردە ايت كۇندەرى مال سويىلۋ كەرەك دەگەن ٴسوز، مالدىڭ ورنىنا ونىڭ اقشاسىن ساداقا ەتىپ تاراتۋ ارقىلى مىندەتىنەن قۇتىلا المايدى. بۇل ٴپاتۋا قۇربان شالۋعا مىندەتتى بولعان باقۋاتتى كىسىلەرگە ارنالعان.

ال، ساۋاپ العىسى كەلگەن تۇرمىسى ناشار كىسىنىڭ  – ٴوز ىقتيارىندا. دەگەنمەن، جىلىنا ٴبىر رەت كەلەتىن قۇربان ايت مەيرامىندا ساداقا ەتىپ بەرگەننەن گورى قۇرباندىق شالعانى دۇرىس[17]. ويتكەنى، قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ ٴاربىر قىلشىعى ٴۇشىن ساۋاپ جازىلاتىندىعى حاديستەردە ايتىلعان.

  • تاعى ٴبىر ەسكەرەر جايت، ٴوزىڭىزدىڭ ورنىڭىزعا باسقا ٴبىر ادامدى وكىل رەتىندە قۇربان شالۋى ٴۇشىن تاعايىنداي الاسىز. جانە ول قۇرباندىقتى ٴسىز شالعان بولىپ ەسەپتەلەسىز.
11. قۇر­بان­دىق­قا قانداي مالدار جارامدى؟

تەك قا­نا قوي، ەش­كى، سيىر جا­نە تۇيە مال­دا­رىن عا­نا قۇر­بان­دىق­قا شا­لۋ­عا بو­لا­دى. قۇر­بان رە­تىن­دە شا­لى­نا­تىن قوي جا­نە ەش­كى كەم دە­گەن­دە ٴبىر جا­سار، سيىر ەكى جا­سار، تۇيە بەس جا­سار بو­لۋى كە­رەك. ال­تى-جە­تى اي­لىق كە­پە قو­زى ٴبىر جا­سار قوي سياق­تى سە­مىز، ەت­تى بول­سا، قۇر­بان­دىق­قا شا­لۋ­عا جا­رايدى. قوي مەن ەش­كى­نىڭ ەر­كە­گىن، سيىر­دىڭ ۇر­عا­شى­سىن شا­لۋ اب­زال. تاۋىق، قو­راز، قاز، ۇي­رەك سياق­تى قۇس­تار قۇر­بان رە­تىن­دە سويىل­مايدى.

سونداي-اق، پاي­عام­با­رى­مىز (س.ا.ۋ.) قۇر­بان­دىق­قا جا­را­ماي­تىن مال تۋ­را­سىن­دا: «سو­قىر­لى­عى انىق بەل­گى­لى سو­قىر، اۋرۋى بەل­گى­لى اۋرۋ­شاڭ، (جۇ­رە ال­ماي­تىن­داي دا­رە­جە­دە) اق­ساق­تى­عى بەل­گى­لى بول­عان اق­ساق جا­نە جى­لى­گى كو­رى­نە­تىن­دەي وتە ارىق مال­دار قۇر­بان­دىق­قا جا­را­مايدى»، – دە­گەن.

حا­نا­في ٴماز­ھا­بى­نىڭ عا­لىم­دا­رى حا­ديس­تە اي­تىل­عان قۇر­بان­دىق­قا جا­را­ماي­تىن مال­دار­دا­عى كەم­شى­لىك­تەر­گە قياس (سا­لىس­تى­رۋ) جو­لى­مەن باس­قا دا كەم­شى­لىك­تەر­دى قوس­قان. ول كەم­شى­لىك­تەر مى­نا­لار:

  • ٴبىر كو­زى سو­قىر
  • سويىلا­تىن جەر­گە جە­تە ال­ماي­تىن دا­رە­جە­دە ٴال­سىز
  • قۇ­لا­عى نە­مە­سە قۇيرى­عى تۋ­ما­دان جوق نە­مە­سە با­سىم بو­لى­گى كە­سىل­گەن
  • تىس­تە­رى­نىڭ كو­بى ٴتۇ­سىپ قال­عان
  • ەم­شەك­تە­رى­نىڭ با­سى جۇ­لى­نىپ قال­عان
  • ٴبىر ٴمۇيىزى نە­مە­سە ەكەۋى دە تۇ­بى­نەن سىن­عان

قۇر­بان شا­لۋى ٴۋا­جىپ بول­عان كى­سى­نىڭ قۇر­بان­دىق ما­لىن­دا اتال­مىش كەم­شى­لىك­تەر­دىڭ بىرەۋى سا­تىپ ال­عان­نان كەيىن پايدا بول­سا نە­مە­سە ال­عان ما­لى ٴولىپ قال­سا، قايتا­دان قۇر­بان­دىق­قا جا­راي­تىن مال سا­تىپ الىپ شا­لۋى كە­رەك. ال وزى­نە قۇر­بان شا­لۋ ٴۋا­جىپ بول­ما­سا دا، ساۋاپ ٴۇشىن شا­لۋ­دى نيەت ەت­كەن كە­دەي ادام­نىڭ سا­تىپ ال­عان قۇر­با­نىن­دا ٴبىر كەم­شى­لىك پايدا بول­سا، سول مال­دى شا­لا بە­رە­دى. ٴتىپ­تى قۇر­بان شا­لۋى ٴۋا­جىپ بول­ما­عان كە­دەي ادام، بويىن­دا كەم­شى­لى­گى بار مال­دى سا­تىپ الىپ، قۇر­بان رە­تىن­دە شا­لۋىنا بو­لا­دى. ويتكە­نى، كە­دەي ادام­نىڭ شال­عان قۇر­بان­دى­عى – ٴنا­پىل قۇر­بان. ٴنا­پىل عي­با­دات­تا كە­شى­رىم بار[18].

12. قۇربان مالىنىڭ قاي اعزاسى جەلىنبەيدى؟

جالپى، ەتى ادال مالداردىڭ مىنا اعزالارى جەلىنبەيدى: اققان قانى،اتالىق-انالىق مۇشەلەرى، دوربا بەزدەرى، قۋىعى، ٴوتى.  ويتكەنى، اللا تاعالا قۇراندا: «..جاقسى نارسەلەردى ولار ٴۇشىن ادال ەتىپ، جەك كورىنىشتى جامان نارسەلەردى حارام ەتتى»[19]، – دەي كەلە، تازا ازىقپەن ازىقتانۋىمىزدى ٴبىلدىرىپ تۇر. ال، جوعارىداعى اعزالار، جالپى العاندا، ادام تابيعاتى ۇنامسىز سانايتىن نارسەلەر. سوندىقتان ولاردى جەۋ – حارام[20].

سونداي-اق، ارداقتى پايعامبارىمىزدان كەلگەن ٴمۇرسال ٴبىر حاديستە: «اللا ەلشىسى قويدىڭ مىنا اعزالارىن (حارامعا جاقىن) ماكرۇھ سانايتىن: اتالىق-انالىق مۇشەلەرىن، دورباسىن، بەزدەرىن، ٴوتىن، قۋىعىن، قانىن» دەلىنگەن[21].

13. قۇرباندىقتى ۋاقىتىندا شالا الماسا، نە ىستەۋ كەرەك؟

قۇرباندىق شالۋ نيەتىمەن ساتىپ الىنعان مالدى ۋاقىتىسىندا سويا الماعان تۇرمىسى تومەن كىسى ول مالدىتىرىدەي ساداقا ەتىپ بەرەدى.  ال، باي-باقۋاتتى كىسى مالدىڭ قۇنىن اقشالاي كەدەي-كەپشىككە تاراتۋى ٴتيىس[22].

سونداي-اق، قۇرباندىق نيەتىمەن ساتىپ الىنعان مالى ٴولىپ قالسا، تۇرمىسى تومەن كىسى باسقا مال ساتىپ الىپ، قۇرباندىق شالۋىنا مىندەتتى ەمەس. باقۋاتتى كىسىگە – مىندەت[23].

14. قۇرباندىق ەتىن حريستيان كورشىمە بەرسەم، بولا ما؟

قۇرباندىق ەتىنەن وزگە ٴدىن يەلەرىنە دە ساداقا ەتىپ بەرۋگە شاريعاتىمىزدا رۇقسات. ويتكەنى، اللا تاعالا قۇران كارىمدە: «اللا (ت.) ٴدىن ٴۇشىن سەندەرمەن سوعىسپاعان جانە جۇرتتارىڭنان شىعارماعاندارعا جاقسىلىق قىلۋلارىڭا، ادىلدىك ەتۋلەرىڭە تىيىم سالمايدى. راسىندا اللا (ت.) تۋراشىلداردى جاقسى كورەدى»، – دەي كەلە، وزگە ٴدىن يەلەرىنە جاقسىلىق جاساۋعا بولاتىندىعىن ايتۋدا. ال، قۇرباندىق ەتىن بەرۋ دە وزگەگە جاسالعان جاقسىلىق بولىپ ەسەپتەلەدى. دەمەك، ونى وزگە ٴدىن يەلەرىنە بەرۋدىڭ ەشبىر اعاتتىعى جوق. بۇل ارەكەت ٴبىر شەتىنەن ساۋاپ، ەكىنشىدەن وزگە دىندەگىلەردىڭ يسلامعا دەگەن جاقسى كوزقاراستارى قالىپتاسۋىنا سەپتىگىن تيگىزۋى مۇمكىن.

ەرتەرەكتە ساحابالار دا قۇرباندىق ەتىنەن وزگە ٴدىن يەلەرىنە بەرگەندىگى دەرەكتەردە كەلتىرىلگەن. مىسالى، ٴتيرميزيدىن حاديس جيناعىندا كەلگەن ريۋاياتتا ٴمۇجاھيد بىلاي دەيدى:«ساحابا ابدۋللا يبن ٴامردىڭ ۇيىندە ٴبىر قوي قۇرباندىققا شالىندى. سوندا ابدۋللا يبن امر: «كورشىمىز ياھۋديگە (ەتىنەن) بەردىڭدەر مە؟ كورشىمىز ياھۋديگە (ەتىنەن) بەردىڭدەر مە؟ – دەپ سۇرادى دا ارى قاراي ٴسوزىن – مەن پايعامبارىمىزدىڭ بىلاي دەگەنىڭ ەستىدىم: «ٴجابرايىل ماعان كورشىگە جاقسىلىق جاساۋدى كوپ كەڭەس ەتكەندىگى سونشالىقتى، كورشىنى دە مۇراگەرلىككە كىرگىزەدى مە دەپ ويلاپ قالدىم»،– دەپ ٴوربىتتى»[24].

ەندەشە، قۇرباندىققا شالىنعان مالىڭىزدىڭ ەتىن كورشىڭىز حريستيانعا دا بەرسەڭىز، ٴسىز ٴۇشىن ساۋاپ بولماق.  

15. نەگە جىلقى مالى قۇرباندىققا شالىنبايدى؟ 

جىلقى مالىنىڭ قۇرباندىققا شالىنباۋىنىڭ باستى سەبەبى – اللا تاعالانىڭ قۇراندا ايتىلعان مىنا بۇيرىعى:

 وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنسَكًا لِّيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ ۗ فَإِلَـٰهُكُمْ إِلَـٰهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا ۗ وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَِ

«ٴبىز ٴاربىر ۇمبەت ٴۇشىن، وزدەرىنە بەرگەن جانۋارلاردان: تۇيە، سيىر، قوي جانە ەشكىدەن، اللانىڭ عانا اتىن اتاپ، قۇربان شالۋدى بەكىتتىك. ويتكەنى، قۇدايلارىڭ - ٴبىر-اق قۇداي. سوندىقتان سوعان بوي ۇسىنىڭدار! (مۇحاممەد!) ىقىلاستىلاردى قۋاندىر»[25]

وسى اياتتىڭ اراپشا ٴتۇپنۇسقاسىندا «ٴباھيماتۋل ٴانام - بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ» ٴسوز تىركەسى اشىق-ايقىن ايتىلعان. اراپشادا «ٴباھيما» ٴسوزى – جانۋار، مال دەگەن ماعىنانى بىلدىرسە، ونداعى «ٴانام» ٴسوزى اراپشادا ٴتورت مال ٴتۇرىن قامتيدى. ولار: تۇيە، سيىر جانە قوي، ەشكى[26].  بۇل دەگەنىمىز، اياتتا بەكىتىلگەن مالداردان وزگە، جىلقى، تاۋىق، قاز، ۇيرەك ت.ب. حايۋاندار - قۇرباندىققا جارامسىز دەگەن ٴسوز دەيدى عالىمدار. مۇندا ٴمازحاب عۇلامالارى اراسىندا تالاس جوق.  

ويتكەنى قۇرباندىق شالۋ – ناماز، زەكەت ىسپەتتى، اللاعا قۇلشىلىق ەتۋدىڭ ٴبىر ٴتۇرى.  ال قۇلشىلىققا قاتىستى ۇكىمدەر كوبىنە ايات جانە حاديسپەن بەكىتىلەدى. اياتتا بىلدىرىلگەن ۇكىم ەگەر ەشبىر بولجامدى كەرەك ەتتىرمەيتىندەي اشىق-انىق كەلگەن بولسا، بۇلجىتپاي سوزبە-سوز ورىندالۋى ٴتيىس. ودان ارتىق نەمەسە كەم ەشكىم ۇكىم بايان ەتۋىنە قۇقى جوق. جىلقى مالىنىڭ قۇرباندىققا شالىنباۋىنىڭ توركىنى وسىندا جاتىر.  ەڭ دۇرىسى – اللاعا ٴمالىم.

16. ٴىرى قارانى بىرىگىپ شالعىسى كەلگەن 7 ادامنىڭ ٴبىرى اقيقا قۇربانىنا نيەت ەتسە، ول جارامدى ما؟

تۇيە مەن سيىر - جەتى ادامنىڭ قۇرباندىعىنا جۇرەدى. ٴبىراق ونداعى شارت - جەتى ادامنىڭ جەتەۋىنىڭ دە نيەتى اللاعا جاقىنداۋ، ساۋاپ الۋ ماقساتىندا بولۋى ٴتيىس. ٴسىز ايتىپ وتقانداي، جەتەۋدىڭ بىرەۋى اقيقا قۇربانىن سويۋدى نەمەسە پايعامبار اتىنا قۇربان شالۋدى ت.ب. اللا ريزالىعىن الۋ، ساۋاپ الۋ نيەتىندە بولىپ جاتسا، ونىڭ قۇربانعا ەش زيانى جوق.

الايدا، ارالارىندا بىرەۋىنىڭ نيەتى – ساۋاپ الۋ ەمەس، ەت الۋ بولسا، حانافي ٴمازحابىندا ٴبارىنىڭ قۇربانى ەسەپتەلمەيدى[27].

قۇربان ايتقا دەيىن تىرناق پەن شاشتى الماۋ كەرەك دەيدى، سول راس پا؟
  • اسسالامۋعالەيكۋم! ٴزۇلحيدجا ايىندا قۇرباندىق شالعانعا دەيىن تىرناق پەن شاشتى الۋعا بولمايدى دەيدى، سول راس پا؟ باۋىرلار ايتادى ساحيح بۋحاريدە وسىنداي حاديستەر بار دەپ.  اللاھ رازى بولسىن سىزدەرگە!

ۋاعالەيكۋمسالام! ٴسىز سۇراپ وتىرعان ماسەلەگە قاتىستى پايعامبارىمىزدان بىرنەشە حاديس جەتكەندىگى راس. مىسالى، ساحيح مۋسليمدە كەلتىرىلگەن ٴبىر حاديستە بىلاي دەلىنەدى: «(زۋلحيدجا ايىنىڭ) ون كۇنى كىرگەندە، قۇربان شالعىسى كەلگەن الدەكىم، شاشىنا جانە تىرناعىنا تيمەسىن»[28]

الايدا، بۇل حاديستەن ٴمازحاب عۇلامالارى ٴۇش ٴتۇرلى ۇكىم شىعارعان:
1) شافيعي ٴمازحابىندا: زۋلحيدجا ايى كىرگەننەن كەيىن ون كۇن بويى قۇربان شالعىسى كەلگەن كىسىنىڭ تىرناعى مەن شاشىن الماۋى سۇننەت، پارىز ەمەس. تىرناعىن نەمەسە شاشىن العان جاعدايدا تەك ماكرۋح بولادى.
2) ٴحانبالي ٴمازحابىندا: اتالمىش ون كۇن ىشىندە، قۇربان شالعىسى كەلگەن كىسىنىڭ تىرناعى مەن شاشىن الۋى – حارام.
3) حانافي ٴمازحابى مەن ماليكي ٴمازحابىندا: ٴزۇلحيدجا ايىنىڭ ون كۇنىندە قۇربان شالعىسى كەلگەن كىسىنىڭ شاشىن جانە تىرناعىن الماۋىنىڭ ۇكىمى – مۇستاحاب، سۇننەت ەمەس. وسى كۇندەرى ادەمى كيىنىپ، ٴاتىر سەبىنۋ قالاي تىيىم سالىنباعان بولسا، ٴدال سولاي شاش نەمەسە تىرناق الۋ دا حارام ەمەس. يحرامنان شىققان ادامنىڭ جاعدايى سەكىلدى[29].  
 
ٴۇشىنشى توپ عالىمدارىنىڭ سۇيەنگەن دالەلى مىناداي: زاياد يبن ٴابي سۋفيان دەگەن كىسى ايشا انامىزعا حات جولدادى. حاتىندا بىلاي دەيدى: «ساحابا ابدۋللا يبن ابباستىڭ ايتۋى بويىنشا، كىم مەككەگە قۇرباندىق جىبەرسە، قۇرباندىعى شالىنعانعا شەيىن، (قاجىلىق پارىزىن وتەۋشىلەرگە) يحرامعا كىرگەندە نە نارسە تىيىم سالىناتىن بولسا،  وعان دا تىيىم سالىنادى ەكەن»، - دەپ، بۇل ماسەلە جايىندا ايشا انامىزدىڭ پىكىرىن سۇرايدى. سونداي ايشا انامىز (ر.ا.) وعان جاۋاپ رەتىندە: «بۇل ماسەلە  - يبن ابباستىڭ ايتقانى سەكىلدى ەمەس. (حيجرەتتىڭ توعىزىنشى جىلى) پايعامبارىمىزدىڭ قۇرباندىعىنا ارقاندى مىنا ەكى قولىممەن ٴوزىم ورگەنمىن. پايعامبارىمىز قۇرباندىق مالىن ٴ وز قولىمەن بايلادى. سوسىن ول قۇرباندىقتى اكەم ٴابۋ باكىرمەن بىرگە، مەككەگە اتتاندىردى. سول كەزدە پايعامبارىمىزعا اللانىڭ حالال ەتكەن نارسەلەرىنىڭ ەش قايسىسى حارام ەتىلمەگەن ەدى. ٴتىپتى قۇرباندارى شالىنعانعا دەيىن دە».[30]
وسى حاديسكە ٴۇڭىلىپ قارايتىن بولساق، مەككەدەگى قاجىلىق پارىزىن ورىنداۋشى مۇسىلماندارعا، يحرامعا كىرگەندە تىيىم سالىناتىن تىرناق الۋ، شاش الۋ سياقتى ارەكەتتەر، مەدينەدەگى پايعامبارىمىزعا تىيىم سالىنباعانىن بايقايمىز.  بۇل دەگەنىمىز - قۇربان شالعىسى كەلگەن كىسىلەردىڭ قۇربان ايتقا دەيىن تىرناقتارى مەن شاشتارىن الا بەرۋگە بولادى دەگەن ٴسوز. ەڭ دۇرىسى – اللاعا ٴمالىم.
ابدۋسامات قاسىم
islam.kz 

[1] يبن عابيدين، ٴال-ھاديا – 162 بەت.
[2] ٴاحماد -14423
[3] ال-كاسىني، ٴبادا’يع: «كيتابۋت تادحيا» - 6/289-290 بەت.
[4] ٴابۋ ٴداۋىد، داحايا – 2790 حاديس.
[5] بادايع – 6/285 بەت.
[6] بۋحاري، ٴال-اداحي – 5241-حاديس.
[7] تيرميزي، ٴاد-زاحيا – 1503 حاديس.
[8] ٴاب-بينايا – 12/37 بەت.
[9] م.يسا ۇلى، ق.جولدىباي ۇلى، يسلام عىلىمحالى، 475 بەت. الماتى-2010 ج.
[10] ساحيح بۋحاري، كيتابۋل حاج، №1629-حاديس.
[11] تەرىدەن جاسالعان سۋ قۇياتىن ىدىس
[12] بادايع – 6/332 بەت.
[13] مۋستادراك: «تافسيرۋ سۋراتيل حاج»– 3520 حاديس. (ساحيح)
[14] باحرۋر رايق – 8/327 بەت.
[15] ال-حاكيم، ال-مۇستادراك: ٴال-ادزاحي – 3129 باب/7599 حاديس.
[16] راددۋل مۋحتار – 9/453 بەت.
[17] ٴاس-ساراحسي، ٴال-مابسۋت – 12/14 بەت.
[18] يسلام عىلىمحالى. م.يسا ۇلى، ق. جولدىباي ۇلى.
[19] اعراف – 157 ايات.
[20] بادايع –6/272 بەت; يبن عابيدين، ٴال-ھاديا – 194 بەت. يمام اعزام قاندى – حارام، ال قالعاندارى حارامعا جاقىن ماكرۇھ دەگەن  
[21] بايھاقي، ٴاس-سۇنانۋل كۋبرا.
[22] ٴال-ايني، ٴال-بينايا – 12/31 بەت.
[23] بادايع – 289-290 بەت.
[24] تيرميزي، كيتابۋل بير ٴۋاس ٴسيلا، №1943-حاديس.
[25] حاج – 34 ايات.
[26] ٴتافسيرۋل ٴباعاۋي: سۋراتۋل حادج -34 ايات ٴتاپسىرى. 
[27] بينايا شارحۋل حيدايا – 12/49 بەت.  
[28] ساحيح مۋسليم – كيتابۋل اداحي - №1977.
[29] يحرام دەگەنىمىز - قاجىلىق، ۋمرا نەمەسە ەكەۋىن بىرگە جاساۋ نيەتىمەن، باسقا ۋاقىتتا ىستەۋىنە رۇقسات كەيبىر ىس-ارەكەتتەردى قاجىلىق پارىزىن ورىنداۋ بارىسىندا نەمەسە ۋمرانى ورىنداۋ بارىسىندا وزىنە حارام قىلۋ. مىسالى، شاش الۋ، تىرناق الۋ، ٴاتىر سەبىنۋ.   شاشتى العىزۋ نەمەسە قىسقارتۋ ارقىلى يحرامنان شىعادى. ياعني، يحرامدى ۋاقىتتا حارام ەتىلگەن اتىرلەنۋ، شاش، ساقال بوياۋ سياقتى بارلىق نارسەلەر قايتادان حالال بولادى.
[30] ساحيح مۋسليم – كيتابۋل حادج- №2348 حاديس.

 
date30.08.2017readCount2106categoryقۇربانprintباسىپ شىعارۋ