زەرتتەۋ ٴۇشىن ٴمايىتتى سويۋعا (ۆسكرىتيە) شاريعات نە دەيدى؟
قايتىس بولعان ادامنىڭ ٴولۋ سەبەبىن انىقتاۋ ٴۇشىن مەديسينالىق ساراپتاما قاجەت. سول ٴۇشىن ٴمايىتتىڭ دەنەسىن سويىپ زەرتتەيدى. كەيدە اۋرۋىن انىقتاۋ ٴۇشىن دە بۇل قاجەت. سۇرايىن دەگەنىم: بۇعان شاريعات قالاي قارايدى؟ يسلام عالىمدارى بۇعان نە دەگەن؟ ساندۋعاش

يسلامدا ادامنىڭ جانى قالاي قاستەرلى بولسا، قايتىس بولعاننان كەيىن ونىڭ ٴولى دەنەسى دە سونداي قۇرمەتكە يە. مۇسىلمانشا جەرلەۋ ٴراسىمى بويىنشا ٴمايىتتى قاستەرلەپ جۋىپ، اق ماتاعا وراپ، كەبىندەيدى. كوپشىلىك بوپ جانازا نامازىن وقىپ، سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالادى. ٴمايىتتىڭ ٴولى دەنەسىن قورلاۋعا جول جوق. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ٴبىر سوزىندە: «ٴولىنىڭ سۇيەگىن سىندىرۋ، ٴتىرى كەزىندە سۇيەگىن سىندىرعانمەن پارا-پار»[1]، – دەگەن. سوندىقتان، اسا قاجەتتىلىك تۋىنداماسا، ٴمايىتتى سويعىزباي، ساقتاۋلى قالپىندا جەر قويناۋىنا تاپسىرعان ٴجون.

دەگەنمەن، كەي كەزدەرى ٴمايىتتىڭ دەنەسىن زەرتتەۋدى قاجەت ەتتىرەتىن جاعدايلار تۋىنداۋى مۇمكىن. «مۇنداي كەزدە ٴولىنىڭ دەنەسىنە ارنايى ماماندار تاراپىنان حيرۋرگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزىلۋىنە رۇقسات» دەيدى قازىرگى تاڭداعى ٴدىن عالىمدارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى.

بۇل جاعدايلاردى ۇشكە ٴبولىپ قاراستىرۋعا بولادى:

1. ولىمگە الىپ كەلگەن ىندەتتى انىقتاۋ. ادام ومىرىنە سەبەپ بولعان اۋرۋدى انىقتاۋ ٴۇشىن، ىندەتتىڭ ادام جازۋشالارىنا، اعزالارىنا ٴوتۋ جولدارىن، ونىڭ ادام ومىرىنە تيگىزگەن اسەرىن انىقتاۋ ماقساتىندا ارنايى دارىگەرلەر، ماماندار تاراپىنان ولگەن كىسىنىڭ دەنەسىنە حيرۋرگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋلۋى مۇمكىن.  مۇنداي زەرتتەۋ ودان ارى قارايعى ۋاقىتتا ىندەتتىڭ قوعامدا جايىلۋىن بولدىرماۋ، وزگەلەردىڭ ومىرىنە قاۋىپ ٴتوندىرۋىن الدىن الۋ تۇرعىسىنان وتە ماڭىزدى.

2. مەديسينالىق فاكۋلتەتتە وقيتىن ستۋدەنتتەرگە ادامنىڭ ىشكى قۇرىلىسىن تانىتۋ ماقساتىندا، ٴمۇعالىم دارىگەرلەردىڭ قاداعالاۋىمەن ٴولى دەنەگە جۇرگىزىلەتىن حيرۋرگيالىق زەرتتەۋلەر. مۇنداي جاعدايداعى حيرۋرگيالىق زەرتتەۋگە قارسى شىققان ٴدىن ماماندارى بولعانىمەن، كوپشىلىگىنىڭ پىكىرىنشە بۇل دا قاجەتتىلىك.
ٴبىراق مىناداي تالاپتار ەسكەرىلۋى ٴتيىس:

  • ەگەر ٴمايىت ٴاتى-جونى بەلگىلى كىسى بولسا، ونىڭ ولمەي تۇرىپ ٴولى دەنەسىن سويۋعا بەرگەن رۇقساتى نەمەسە ولگەننەن كەيىن تۋىستارىنىڭ رۇقساتى كەرەك;
  • قاجەتتىلىك شەڭبەرىنەن اسپاۋ كەرەك;
  • ٴولى دەنەگە قۇرمەتپەن قاراپ، قورلانۋىنا جول بەرىلمەۋى ٴتيىس;
  • ايەلدىڭ ٴولى دەنەسىن مۇمكىندىگىنشە تەك ايەل كىسىلەر زەرتتەۋ جۇرگىزگەنى جاقسى. ايەل دارىگەرلەر تابىلماسا عانا ەركەك دارىگەرلەرگە رۇقسات.

3. قىلمىستىڭ باسىن اشۋ. كەيدە ادام ولىمىنە قاتىستى قىلمىستىڭ باسىن اشۋ ٴۇشىن مەديسينالىق ساراپتاما اسا قاجەت. ٴولىمىنىڭ سەبەبى تابيعي اپات پا، الدە ادام قولىنان قازا تاپتى ما؟ نەمەسە وز-وزىنە قول جۇمساعان با؟  قاي ۋاقىتتا قايتىس بولعان؟ دەگەن سياقتى سۇراقتارعا حيرۋرگيالىق زەرتتەۋ ناتيجەسىندە جاۋاپ انىقتالىپ جاتادى. مۇنداي جاعدايدا ارنايى ماماندار ولگەن ٴمايىتتىڭ دەنەسىن زەرتتەپ، ساراپتاما جۇرگىزەدى. ساراپتاما ناتيجەسىندە كۇدىكتىنى اقتالادى نەمەسە ونىڭ قىلمىسقا قاتىسى بار ەكەندىگى ايعاقتالادى. وسى تۇرعىدان قاراعاندا دا ٴولىنىڭ دەنەسىنە حيرۋرگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ماڭىزدى. ايتسە دە بۇل ٴبولىمنىڭ وزىندىك تالاپتارى دا جوق ەمەس:

  • قىلمىسقا قاتىسى بار دەگەن كۇدىكتىنىڭ بولۋى;
  • حيرۋرگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ارقىلى عانا جۇزەگە اسادى دەگەن ىقتيمالدىڭ باسىمدىلىعى;
  • جەتكىلىكتى ايعاق-دالەلدەردىڭ ازدىعى;
  • زەرتتەۋدى سەنىمدى، بىلىكتى دارىگەر ماماننىڭ جاساۋى;
  • حيرۋرگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ٴۇشىن ارنايى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رۇقساتى.

 4. قانداي جاعداي بولماسىن ٴولى دەنەنىڭ سويىلعان اعزالارى، اياقاستى ەتىلمەي كومىلۋى ٴتيىس.[2]

[1] ٴابۋ ٴداۋىد – كيتابۋل ٴجانايز - №3207
[2] ا) رابىتاتۋ ٴال-الاميل ٴيسلامي: ٴماجماۋل فيقھيل ٴيسلامي: 1987 جىلى وتكەن كەزەكتى ونىنشى وتىرىس. دوكتور الي ٴاحماد ٴاس-سالۇس: ماۋسۋعاتۋل قازايا – 587 بەت. «دارۋس ٴساقافا» باسپاسى – قاتار. «دارۋل قۇران» باسپاسى – مىسىر.;
ٴ ا) ٴاش-شايح حاسان ٴمامۇن: http://www.dar-alifta.org/ ; 
 ب)احكامۋ ٴتاشريحي ٴجۇسساتيل ٴادامي.
 ۆ)ٴال-ماجليس ٴيسلامي ٴليل-يفتا – قۋدۋس: http://www.fatawah.com/fatawah/87.aspx

date09.05.2017readCount4776categoryمەديسيناprintباسىپ شىعارۋ