پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ٴبىر كۇندىك ۋاقىتىن قالاي رەتتەگەن؟
پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ٴبىر كۇندىك ۋاقىتى قالاي وتكەن، قالاي رەتتەگەن؟

ٴبىر ادامدى تانۋ ٴۇشىن 24 ساعاتتان تۇراتىن ٴبىر كۇنىن ٴبىلۋ جەتكىلىكسىز. ال ەگەر ول وزىنە اللادان ۋاحي تۇسەتىن، بارشا ادامزاتقا ٴدىندى جەتكىزۋ مىندەتى، وتباسى تاربيەسى بار، ٴتۇرلى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىپ، كوپشىلىك قامىندا جۇرگەن پايعامبار بولسا، وندا ٴبىر كۇن ەمەس بۇكىل ومىرىنە ٴۇڭىلۋ كەرەك، ويتكەنى ونىڭ ٴبىر كۇنى ەكىنشى ٴبىر كۇنىنە ەش ۇقسامايتىن. ٴوزى دە: «ەكى كۇنىن بىردەي وتكىزگەن كىسى زيانعا ۇشىراۋدا»، – دەپ، مۇسىلمانداردى جالقاۋلىقتان تىيعان. الايدا پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ٴاربىر كۇنى نە ىستەگەندىگى ناقتى دەرەك كوزدەرىندە جازىلماعاندىقتان، جالپىلاما ايتۋعا تاۋەكەل ەتتىك. ونىڭ التىن عاسىرىندا ۋاقىتتىڭ كوپشىلىگى مەشىت توڭىرەگىندە وتكەندىكتەن، نامازدىڭ بەس ۋاقىتقا بولىنگەنى سەكىلدى پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ٴبىر كۇنىن بەس ۋاقىتقا بولدىك.

تاڭ نامازى. كۇندىك تىرشىلىكتى تاڭ نامازىن وقۋمەن باستايتىن. بىردە ٴۇممى ماكتۋم ازان شاقىردى. تاڭ نامازىنىڭ سۇننەتىن وقىپ، مەشىتكە كەلدى. مەشىتكە ٴۇزىر سەبەبىنەن كەلە المايتىنداردان باسقا بارلىق ساحابالار جينالىپ، پايعامبارىمىزبەن (س.ع.س.) ناماز وقيتىن. ادەتتە، تاڭ نامازىن وقىپ بولعاننان كەيىن جاينامازدىڭ ۇستىندە كۇن تولىق شىققانعا دەيىن تىزەرلەپ وتىراتىن. اينالا قورشاعان ساحابالارىنا يمان، يسلام جايلى ناسيحات ايتىپ، سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ، ٴبىرتالاي ماسەلەلەردى تالقىعا سالاتىن. وسىلايشا كەيبىر دەرەكتەردە ون جىلداي تاڭ نامازىنان كەيىنگى سۇحبات جاساعانى ايتىلادى. وسى تاڭعى ۋاعىز ارقىلى ساحابالارعا ٴدىندى ٴتۇپ-تۇقيانىنا دەيىن ۇيرەتە بىلگەن. جاقسى ٴتۇس كورگەندەردىڭ ٴتۇسىن جورىپ بەرەتىن. كەيدە ٴوزى كورگەن ٴتۇسىن ايتاتىن.

كۇن نايزا بويى كوتەرىلگەندە كەيدە ٴتورت، كەيدە سەگىز راكات دۇحا نامازىن وقيتىن. تاڭ نامازىنان باستاپ دۇحا ۋاقىتىنا دەيىنگى ۋاقىت وتە بەرەكەلى ۋاقىت. ٴبىر حاديسىندە: «الدەكىم تاڭ نامازىن وقىپ، سول جەردە كۇتىپ، ەكى راكات دۇحا نامازىن وقىعانعا دەيىن تەك قايىرلى نارسەلەر ايتسا، كۇنالارى تەڭىزدىڭ كوبىگىندەي بولسا دا كەشىرىلەدى»[1] دەگەن. دۇحا نامازىنان كەيىن ەگەر ٴبىر جۇمىسى شىقپاسا، ۇيىنە بارىپ، تالعاجاۋ ەتەرلىك ٴبىر نارسەنىڭ بار-جوعىن سۇرايتىن. ەگەر جوق دەسە، اۋىز بەكىتىپ، سول كۇنىن ورازامەن وتكىزەتىن. ال ەگەر بار بولسا، جەپ-ىشەتىن، تاماق تالعامايتىن. كوبىنە-كوپ اش قۇرساق جۇرەتىن. ۇيىندە كوبىنەسە قۇرما مەن سۋ عانا بولاتىن. «مەن اللانىڭ ق ۇلىمىن، قۇل سەكىلدى تاماقتانامىن»، – دەپ، اس ٴۇشىن اسا قايعىرمايتىن. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) بەسىن نامازىنىڭ الدىندا قىسقا ۋاقىتقا كوز شىرىمىن الاتىن. ال جۇما كۇندەرى جۇما نامازىن وقىعاننان كەيىن ٴسال مىزعىپ الاتىن.

بەسىن نامازى. ۋاقىتى كىرگەندە ساحابالارىمەن بىرگە مەشىتتە بەسىن نامازىن وقيتىن. ال جۇما كۇنى جاماعات جينالعاندا پايعامبارىمىز (س.ع.س.) وزىنە ٴتان كىشىپەيىلدىكپەن بولمەسىنەن شىعىپ، جۇرتتىڭ سالەمىن الاتىن. سوسىن مىنبەرگە شىعىپ جۇرتقا ٴوزى سالەم بەرەتىن. ازان وقىلعاننان كەيىن دەرەۋ قۇتبانى باستايتىن. قۇتبا وقىعاندا ادامدار جالىقپاسىن دەپ ورتاسىندا ٴۇزىلىس جاسايتىن. قۇتباسىن جۇرت شەشىمىن تابا الماي ٴجۇر-اۋ دەگەن تاقىرىپتارعا ارنايتىن.

نامازدان كەيىن ساحابالارىن زيارات ەتىپ، جاعداي سۇراپ، قوعامدىق ىستەرگە زەر سالىپ، ۋاحي جولىمەن تۇسكەن اياتتاردى قۇران جازۋشى ساحابالارعا جازدىراتىن. ەگەر اللادان بۇيرىق كەلسە، جالپاق جۇرتقا بىردەن جەتكىزەتىن.

يسلام ٴدىنىن قابىلداعان رۋ-تايپالار پايعامبارىمىزبەن جولىعۋعا كەلەتىن. اللا ەلشىسى (س.ع.س.) ولاردى كۇتىپ الىپ، ٴدىندى جەڭىل ٴتۇسىندىرىپ، قوناق ەتەتىن. كەتەرىندە ولارعا سىيلىق سىيلايتىن.

ەكىنتى نامازى. ەكىنتى نامازىنىڭ ۋاقىتى كىرگەندە، ٴبىلال زور داۋسىمەن ازان ايتىپ، بارشا مۇسىلمانداردى نامازعا شاقىراتىن، بارلىعى پايعامبارىمىزبەن ناماز وقيتىن. ناماز سوڭىندا ۇزاعىنان زىكىر ەتەتىن، ويتكەنى ٴبىر حاديستە: «تۇندە ٴبىر توپ، كۇندىز ٴبىر توپ پەرىشتەلەر سىزدەرمەن بىرگە بولادى. بۇلار تاڭ مەن ەكىنتى نامازدارىندا ٴوزارا كەزەك الماسادى. اللا ناماز وقىعان پەندەلەرىن جاقسى بىلسە دە پەرىشتەلەردەن: «سەندەر كەتكەندە، قۇلدارىم نە ىستەپ جاتقان ەدى؟» – دەپ سۇرايدى. ولار: «ولار ناماز وقىپ جاتقاندا كەتتىك جانە ٴبىز بارعاندا دا ولار ناماز وقىپ تۇرعان بولاتىن»[2] دەپ جاۋاپ بەرەدى دەلىنگەن.

پايعامبارىمىز (س.ع.س.) وتە قاراپايىم ٴومىر سۇرگەندىكتەن ٴۇيدىڭ كەيبىر ىستەرىن ٴوزى ىستەيتىن، ايەلدەرىنە جاردەم بەرەتىن. جاعداي سۇراپ، مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭداپ، كومەكتەسەتىن.

اقشام نامازى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) كۇن باتپاي تۇرىپ اقشام نامازىن كۇتەتىن. ناماز ۋاقىتى كىرىسىمەن ازان ايتىلىپ، قامات ٴتۇسىرىلىپ، ساحابالارىمەن بىرگە پارىز نامازدى، سوسىن سۇننەتىن وقيتىن. ودان قالا بەردى، ٴاۋۋابين نامازىن وقىپ، باسقالاردى دا وسى نامازدى وقۋعا قىزىقتىراتىن. نامازدان كەيىن قاي ايەلىنىڭ ۇيىنە بارۋ كەرەك بولسا، سونىڭ ۇيىنە بارىپ، بارلىق جۇبايى سول جەرگە جينالىپ، وتباسى بولىپ سۇحبات قۇراتىن. وسى نەگىزدە ايەلدەرى، ٴدىني ۇكىمدەردى ۇيرەنىپ، كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋگە زور ۇلەستەرىن قوستى.

قۇپتان نامازى. قۇپتان نامازىنان كەيىن اسا ماڭىزدى ٴىس تۋىنداماسا، بوس سويلەسۋدى جانى قالامايتىن، نامازدان كەيىن ۇيقىعا باس قوياتىن[3]. ايشا انامىز ونىڭ ۇيقى الدىندا دۇعا ەتكەندىگى جايلى بىلاي دەيدى: «اللا ەلشىسى ٴار كۇنى جاتار الدىندا ەكى قولىن جاي- ىپ، «ىقىلاس»، «فالاق»، «ناس» سۇرەلەرىن وقىپ قولىنا ۇرلەيدى دە، باسىنان باستاپ، دەنەسىنىڭ قولى جەتەتىن بارلىق جەرىن سيپايتىن. مۇنى ٴۇش مارتە جاسايتىن»[4]. سونىمەن قاتار، الي (ر.ا.) بىلاي دەيدى: «اللا ەلشىسى فاتيما ەكەۋمىزگە مىنانى وسيەت ەتتى: «جاتار الدىندا 33 مارتە اللاھۋ اكبار، 33 مارتە سۋبحاناللاھ، 33 مارتە ٴال-حامدۋ ليللاھ» دەڭدەر». الي (ر.ا.) سول كۇننەن كەيىن مۇنى ەش تارك ەتپەگەندىگىن ايتقاندا ٴبىر كىسى: «سوعىس كەزىندە دە تاستامادىڭ با؟» – دەپ سۇراعاندا، ول: «ٴيا»، – دەپ جاۋاپ بەرەدى[5].

كەشقۇرىم ۇيىنەن كوپ شىقپايتىن. ىلۋدە كەشتەتىپ شىققاندىعىن مىنا حاديستەن بىلە الامىز: ٴبىر كۇنى كەشكىسىن اللا ەلشىسى (س.ع.س.) ٴابۋ باكىر مەن ومارعا بارادى. ٴابۋ باكىردىڭ وتە باسەڭ داۋىسپەن، ال وماردىڭ زور داۋىسپەن قۇران وقىپ جاتقانىن كورەدى. تاڭ اتقاندا ەكەۋىمەن جولىعىپ، ٴابۋ باكىرگە قۇران وقىعاندا داۋسىن ٴبىراز كوتەرۋىن، ال وماردىڭ ٴبىراز داۋسىن تومەندەتۋىن ايتادى. ٴابۋ باكىرگە داۋىستاپ وقى دەۋ ارقىلى ونىڭ داۋسىن اينالاسىنداعىلار ەستىسىن، اللانىڭ جالعىزدىعىن ۇقسىن، ٴبىلسىن دەگەندەي. ال ومارعا داۋسىڭدى ٴبىراز باسەڭدەت دەۋى، اينالاسىنداعى ناماز وقىپ تۇرعان ادامدارعا كەدەرگى كەلتىرمەسىن، كۇندىزگى تىرشىلىگىنەن شارشاپ ۇيىقتاپ جاتقانداردى مازالاماسىن دەگەندەي[6].

ۇيقىعا جاتقاندا، ٴاردايىم وڭ قىرىمەن جاتىپ، وڭ قولىن جاستاناتىن. اندا-ساندا توسەكتە جاتقانى بولماسا، كوبىنە كەپكەن تەرى ۇستىندە، قامىستان جاسالعان توسەنىشتە، توپىراق ۇستىندە ۇيىقتايتىن.

تۇنگى قۇلشىلىققا ەرەكشە ٴمان بەرەتىن. اياعى ىسكەنگە دەيىن ناماز وقيتىن. تاھاججۇدتە «باقارا»، «ٴالي يمران»، «نيسا» سياقتى ۇزىن سۇرەلەردى وقۋشى ەدى.

جاتاردا دارەت الاتىن سۋى مەن ميسۋاعىن باس جاعىنا دايىنداپ قويىپ، ويانعاندا الدىمەن ٴتىسىن تازالايتىن.


[1] تيرميزي، ٴۇتىر، 15

[2] بۇحاري، ٴماۋاقيتۋس-سالات 555

[3] ۇيىقتاماس بۇرىن «يسرا»، «ٴزۇمار»، «حاديد»، «حاشر»، «ساف»، «ٴتاعابۋن» جانە «جۇما» سىندى سۇرەلەردى وقيتىن.

[4] بۇحاري، فادايلۋل-قۇران 14

[5] مۋسليم، زىكىر 80

[6] ساحارەنفۋري، بازلۋل-ماجھۋد، 7/89

date03.04.2017readCount9172categoryٴارتۇرلىprintباسىپ شىعارۋ