نامازدا اياقتى تالتايتىپ تۇرۋ دۇرىس پا؟
بىردە  مەشىتكە ناماز وقۋعا بارعانىمدا جانىمداعى كىسى اياعىمدى وزىنە قاراي تارتىپ جاقىنداتتى. توبىعىمەن توبىعىمدى تيگىزۋىن ىمدادى. ناماز بويى قايتا-قايتا وسى ارەكەتىن قايتالاپ، قۇلشىلىققا دەگەن كوڭىلىمدى بۇزىپ جىبەردى. كەيىن ٴدال وسىلاي جاسايتىن جاستاردى ٴجيى كەزدەستىرەتىن بولدىم. سىزدەن سۇرايىن دەگەنىم نامازدا ٴبىر قاتارداعى مۇسىلماندار  اراسىنداعى اراقاشىقتىق قانداي بولۋى كەرەك؟  توبىقتى توبىققا تيگىزۋدىڭ ۇكىمى قانداي؟

سۇراعىنىزعا ناقتى جاۋاپ بەرمەس بۇرىن دىنىمىزدە جالپى ناماز قاتارىنىڭ قالاي بولۋى كەرەكتىگىنە توقتالايىن. يسلام ٴدىنى ۇنەمى مۇسىلمانداردى تارتىپكە، ٴبىر جۇيەلىلىككە، ديسسيپليناعا شاقىرادى. رۋحتىڭ بىرلىگىنە كوڭىل اۋدارعانى ٴتارىزدى سىرتقى كورىنىسكە دە اسا ٴمان بەرەدى. سەبەبى سىرتقى كورىنىستەگى شاشىراڭقى ارەكەت رۋحتىڭ، ىشكى الەمنىڭ دە سونداي بىتىراڭقى كۇيگە تۇسۋىنە اكەپ سوعادى.  ال ىشكى دۇنيەنىڭ بەيبەرەكەتسىزدىگى سىرتقى كورىنىسكە دە كەرى اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. سوندىقتان اللا ەلشىسى نامازدا ساپتىڭ ٴتۇزۋ ٴارى ارادا بوس جەر قالماۋىنا، الدىڭعى ساپ تولماي جاتىپ كەلەسى قاتارعا تۋرماۋعا كوڭىل بولەتىن. بۇل جايلى حاق ەلشىسىنىڭ (س.ا.ۋ) ٴبىرقاتار حاديستەرىنە نازار اۋدارايىق:

عن أبي هُرَيْرَةَ عن النبي  صلى الله عليه وسلم  أَنَّهُ قال: وَأَقِيمُوا الصَّفَّ في الصَّلَاةِ فإن إِقَامَةَ الصَّفِّ من حُسْنِ الصَّلَاةِ

 «ساپتارىڭىزدى ٴتۇزۋ ۇستاڭدار. ساپتىڭ تۇزۋلىگى نامازدىڭ كوركەمدىگىنەن بولماق»[1].

عن جابرِ بنِ سَمُرةَ، قال: خرَجَ علينا رسول اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -، فقال:"ألا تصفون كما تصفُّ الملائكةُ عِندَ ربِّها؟ فقلنا: يا رسول اللَّه، وكيف تصفُّ الملائكةُ عِندَ ربِّها؟ قال: "يُتمُّون الصفوفَ الأولَى، ويتراصُّون في الصفِّ"

جابير يبن سۋمرادان ريۋايات ەتىلدى. «اللا ەلشىسى ٴبىر كۇنى بىزگە شىقتى دا: «پەرىشتەلەردىڭ راببىلارىنىڭ قۇزىرىندا ساپقا تۇرعانىنداي ساپقا تۇرمايسىڭدار ما؟»-دەدى. ٴبىز: «ۋا  اللانىڭ ەلشىسى پەرىشتەلەر راببىلارىنىڭ قۇزىرىندا ساپقا قالاي تۇرادى؟» - دەپ سۇرادىق. اللا ەلشىسى: «الدىڭعى قاتارلاردى  تولىقتىرادى  (سوسىن عانا كەلەسى قاتارعا تۇرادى) جانە ساپتا بىر-بىرىمەن تىعىز (جاقىن) تۇرادى.»[2]

عن ابن عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ  صلى الله عليه وسلم  قال أَقِيمُوا الصُّفُوفَ وَحَاذُوا بين الْمَنَاكِبِ وَسُدُّوا الْخَلَلَ وَلِينُوا بِأَيْدِي إِخْوَانِكُمْ ولا تَذَرُوا فُرُجَاتٍ لِلشَّيْطَانِ وَمَنْ وَصَلَ صَفًّا وَصَلَهُ الله وَمَنْ قَطَعَ صَفًّا قَطَعَهُ الله

يبن وماردان ريۋايات ەتىلدى. (اللا ولاردان رازى بولسىن!) اللا ەلشىسى بىلاي دەدى: «ساپتارىڭدى ٴتۇزۋ ۇستاڭدار، يىقتارىڭدى ٴبىر قاتارعا كەلتىرىڭدەر، بوس ورىنداردى جابىڭدار. ارالارىڭداعى بوس ورىنعا كىرۋگە  نيەتتەنگەن كىسىگە يىقتارىڭدى جيناۋ ارقىلى  نەمەسە ساپتى تۇزەۋگە ارەكەت ەتكەن ادامنىڭ قولىن يتەرمەۋ ارقىلى ولارعا جۇمساق بولىڭدار. شايتانعا بوس جەر قالدىرماڭدار. كىم ساپتاعى بوس ورىندى تولتىرۋ ارقىلى  ساپتى  جالعاستىرسا، اللا ونىمەن جاقسى قاتىناستا بولادى. ال كىم-دە كىم  ساپتى ۇزسە، اللا دا ودان راقىمىن، نىعمەتىن ۇزەدى.»[3]

عن الْبَرَاءِ بن عَازِبٍ قال كان رسول اللَّهِ  صلى الله عليه وسلم  يَتَخَلَّلُ الصَّفَّ من نَاحِيَةٍ إلى نَاحِيَةٍ يَمْسَحُ صُدُورَنَا وَمَنَاكِبَنَا وَيَقُولُ لَا تَخْتَلِفُوا فَتَخْتَلِفَ قُلُوبُكُمْ وكان يقول إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ على الصُّفُوفِ الْأُوَلِ

باراا يبن ازيبتان ريۋايات ەتىلدى. ول بىلاي دەدى: اللا ەلشىسى (س.ا.ۋ.) ساپتاردىڭ انا جاعىنان مىنا جاعىنا ارالاپ ٴجۇرىپ كەۋدەلەرىمىز بەن يىقتارىمىزدى سيپاپ كورەتىن دە بىلاي دەيتىن: «ٴارتۇرلى ٴارى شاشىراڭقى بولماڭدار. سەبەبى سونىڭ سالدارىنان جۇرەكتەرىڭ ٴارتۇرلى بولىپ كەتەدى. اللا الدىڭعى قاتارداعىلارعا راقىم ەتىپ، دارەجەسىن كوتەرەدى. ال پەرىشتەلەر ولارعا يگى دۇعا تىلەيدى.»[4]

جوعارىدا كەلتىرىلگەن ريۋاياتتاردان اللا ەلشىسىنىڭ (س.ا.ۋ.) ناماز قاتارلارىنىڭ ٴتۇزۋ ٴارى جيناقى بولۋىنا جانە الدىڭعى قاتار تولماي جاتىپ كەلەسى ساپقا تۇرماۋعا قانشالىقتى كوڭىل بولگەندىگىن بايقايمىز. سوندىقتان مۇسىلماندار جاماعات نامازىندا وسى ماسەلەلەردى ۇنەمى قاپەردە ۇستاپ، كوپ كوڭىل بولۋلەرى قاجەت. سەبەبى ساپتىڭ بۇزىلۋى جاماعات نامازىنىڭ ساۋابىن كەمىتەتىن ماكرۇھ امال. يمامدارىمىزدىڭ بۇل جايلى ٴار ناماز الدىندا ەسكەرتىپ وتىرعانى ابزال.

ال ەندى سۇراقتا كوتەرىلگەن نامازدا يىقتى يىققا، توبىقتى توبىققا ٴتيدىرۋدىڭ ۇكىمىنە توقتالايىق. ەڭ اۋەلى توبىقتى توبىققا ٴتيدىرۋ اللا ەلشىسىنىڭ (س.ا.ۋ.) ەشبىر حاديسىندە تىكەلەي تالاپ ەتىلمەگەن. اللا ەلشىسى (س.ا.ۋ.) تەك ساپتىڭ ٴتۇزۋ ٴارى جيناقى بولۋىن، ارادا بوس جەر قالماۋىن قادالاعان. ال ارادا بوس جەردى قالدىرماۋ – مىندەتتى تۇردە قاتار تۇرعان ادامداردىڭ يىقتارى مەن اياقتارى بىر-بىرىنە ٴتييۋى كەرەك  دەگەن ٴسوز ەمەس. اياقتار بىر-بىرىنە تيمەسە دە، يىقتاردىڭ بىر-بىرىنە ٴتييۋى  جەتكىلىكى.

ال ساحابا نۇعمان يبن ٴباشيردىڭ: «ٴبىزدىڭ ٴارقايسىسىمىز يىعىمىزدى جانىمىزداعىنىڭ يىعىنا، توبىعىمىزدى توبىعىنا تاقايتىنبىز»[5] دەگەن سوزىنە كەلەر بولساق، بۇل جايلى يبن حاجار بۇحاريدىڭ ساحيحىنا جازعان «فاتحۋل باري» اتتى تۇسىندىرمەسىندە بىلاي دەيدى: «بۇل ٴسوزدىڭ ماعىناسى  ساپتىڭ تۇزۋلىگى مەن بوس ورىندى جابۋدى ارتىعىمەن ٴبىلدىرۋ، اسىرىپ ايتۋ، ۇلعايتىپ كورسەتۋ بولماق»-دەيدى. ال ٴانۋار شاھ ال-كاشميري ٴوزىنىڭ بۇحاريدىڭ ساحيحىنا جازعان «فايدۋل-باري» اتتى تۇسىندىرمەسىندە بىلاي دەيدى: «يبن حاجار بۇل جايلى «بۇل ٴسوزدىڭ ماعىناسى  ساپتىڭ تۇزۋلىگى مەن بوس ورىندى جابۋدى ارتىعىمەن ٴبىلدىرۋ، اسىرىپ ايتۋ، ۇلعايتىپ كورسەتۋ بولماق»-دەيدى. يٴا، راسىمەن دە ٴتورت ٴمازھاب تا مۇنى وسىلاي تۇسىنگەن...  سالافتاردان (ساحابا، تابيعين، اتباعۋت-تابيعيندەر) جەكە نامازعا قاراعاندا جاماعات نامازىندا ەكى اياقتىڭ اراسى الشاعىراق بولادى دەگەنىن كەزدەستىرگەن جوقپىن. مۇنى تەك كەيىنگى ٴمازھاب ۇستانبايتىندار شىعاردى.»  سوسىن كاشميري بىلاي دەيدى: «توق ەتەرى ساحابالار مەن تابيعيندەردە جەكە ناماز بەن جاماعات نامازىندا ەكى اياقتىڭ اراقاشىقتىعىندا ايىرماشىلىق بولادى دەگەندى كەزدەستىرمەدىك. ەندەشە، «توبىقتى توبىققا تاقاۋدان» ماقسات جاقىن تۇرۋ، ارادا بوس جەر قالدىرماۋ بولماق. سوسىن ٴوزىڭ اسىقپاي ويلانىپ كورشى. يىقتارمەن يىقتاردى قوسقان كەزدە، ونىمەن بىرگە اياقتى جانىڭداعىنىڭ اياعىنا قوسۋ ٴوزىڭدى زورلاپ ارنايى جاتتىقتىرماستان مۇمكىن بە؟ ٴتىپتى ودان كەيىن دە مۇمكىن ەمەس. بۇل كەيىنگىلەردىڭ شىعارعان دۇنيەسى. سالافتاردا مۇنداي نارسە جوق[6]

اللا ەلشىسى جوعارىدا ٴابۋ داۋىدتە كەلگەن ريۋاياتتا جانە باسقا دا حاديستەردە  ساحابالاردىڭ توبىقتارىنىڭ بىر-بىرىنە تيىپ-تيمەگەندىگىن ەمەس، يىقتار مەن كوكىرەكتەردىڭ ٴبىر قاتاردا بولۋىنا، ارادا بوس جەر قالماۋىنا، ساپتىڭ جيناقى ٴارى ٴتۇزۋ بولۋىنا نازار اۋدارعان. سوندىقتان بوس جەر قالمايتىنداي يىقتار بىر-بىرىنە جاناسقاننان كەيىن ەكى اياقتىڭ اراسى تابيعي اراقاشىقتان كوپ بولماۋعا ٴتيىس. ەكى اياق اراسىنىڭ مولشەرى شافيعي ٴمازھابىندا ٴبىر قارىس، ماليكي جانە حانبالي ٴمازھابتارىندا كوزگە ەرسى كورىنەتىندەي الشاق ەمەس، ورتاشا بولعانى ٴجون[7]. ال حانافي ٴمازھابىندا ەكى اياقتىڭ اراسى ٴتورت ساۋساقتىڭ مولشەرى دەپ كورسەتىلسە دە[8]، بۇل بارلىق ادامعا بىردەي مولشەر ەمەس. سەبەبى ادام دەنەسى ٴارتۇرلى بولعاندىقتان، ەكى اياق اراسىنىڭ اراقاشىقتىعى دەنەنىڭ ىرى-كىشىلىگىنە، ەكى اياعىنىڭ تابيعي اراقاشىقتىعىنا قاراي وزگەرىپ وتىرادى. ٴتورت ساۋساق ولشەمى بۇل ەكى اياقتىڭ بىر-بىرىنە جابىسپاۋى ٴۇشىن «كەم دەگەندە» ماعىناسىندا ايتىلسا  كەرەك.

توبىقتى توبىققا تيگىزەمىن دەپ ەكى اياقتىڭ اراسىن تابيعي مولشەردەن ارتىق اشۋ قۇلشىلىقتىڭ رۋحىنا  قايشى، اللا الدىنداعى ادەپكە تەرىس. سونداي-اق جانىڭداعى ادامنىڭ توبىعىنا توبىعىڭدى تاقاۋ قيامدا تۇرعان كەزدىڭ وزىندە ادام دەنەسىنىڭ ارتۇرلىلىگى مەن ۇزىن-قىسقالىعىنا بايلانىستى قيىنشىلىق تۋدىرسا، ساجدە كەزىندە ٴتىپتىم مۇمكىن ەمەس. ساجدەدەن تۇرا سالا قايتادان جانىڭداعىنىڭ توبىعىن ىزدەپ، اۋرە بولۋ نامازدا ويىڭدى بۇزىپ، كوڭىلىڭدى قاجەت ەمەس نارسەگە بۇرعىزادى.  ٴتىپتى، جانىڭداعىنىڭ دا مازاسىن الىپ، قۇتىن قاشىرادى. سونداي-اق، ساپقا تۇرعاندا توبىقتى ەمەس، وكشەنى جانىڭداعى ادامنىڭ وكشەسىنە تيگىزۋ قاجەت دەيتىن جاڭساق «ٴفاتۋالاردى» دا ەستىپ قالامىز. اياقتىڭ تابيعي فورماسى وكشەگە قاراي كىرىڭكى بولعاندىقتان، وكشەنى جانىڭداعى ادامنىڭ وكشەسىنە، ٴتىپتى توبىقتى توبىعىنا تيگىزگەن ۋاقىتتا جاپپاي قاتارداعى ادامداردىڭ اياتارىنىڭ باسى ىشكە قاراي قيسايىپ، كوزگە ەرسى كورىنىس پايدا بولادى. ياعني تابيعي تۇرىستان اۋىتقۋعا اكەلىپ سوعادى. بۇل ارينە شاريعاتتىڭ تالابى ەمەس ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.

[1] ساحيحۋل-بۋحاري. 1-توم، 253-بەت. «ٴدارۋ يبني كاسير باسپاسى»، ٴبايرۋت، 1987 ج.
[2] سۋلەيمەن ٴيبنۋل-اشاس ٴابۋ ٴداۋىد اس-ساجيستاني، سۋنانۋ ابي ٴداۋىد، 1-توم، 177-بەت. «دارۋل-فيكر » باسپاسى.
[3] سۋلەيمەن ٴيبنۋل-اشاس ٴابۋ ٴداۋىد اس-ساجيستاني، سۋنانۋ ابي ٴداۋىد، 1-توم، 177-بەت. «دارۋل-فيكر » باسپاسى.
[4] سۋلەيمەن ٴيبنۋل-اشاس ٴابۋ ٴداۋىد اس-ساجيستاني، سۋنانۋ ابي ٴداۋىد، 1-توم، 177-بەت. «دارۋل-فيكر » باسپاسى.
[5] ٴبادرۋددين-ايني، ۋمداتۋل-قاري شارحۋ ساحيحيل-بۋحاري، ٴبادرۋددين ٴابۋ مۇحامماد ماحمۋد يبن احماد ٴال-ايني، 4-توم، 36-بەت. «دارۋل-فيكر» باسپاسى، ٴبايرۋت، 2005 ج.
[6] ٴانۋار شاھ ال-كاشميري، فايدۋل-باري
[7] ۋاھباتۋز-زۋحايلي، ٴال-فيقھۋل-يسلامي ۋا اديللاتۋھ، 2-توم، 882-بەت. «دارۋل-فيكر» باسپاسى، ديماشق، 2006 ج.
[8] مۇحاممەد امين يبن ۋمار، حاشياتۋ يبن ابيدين – رادۋل مۇحتار الا دۋررۋل-مۇحتار، تاحقيق دوك. حۋسامۋددين يبن مۇحاممەد ساليح فارفۋر، 3-توم، 150-بەت. «دارۋل-باشاير» باسپاسى، ديماشق، 2000ج.

قايرات جولدىباي ۇلى،
"ازىرەت سۇلتان" مەشىتىنىڭ باس يمامى 

date17.01.2013readCount10992categoryفيقھprintباسىپ شىعارۋ