ٴبىر مينۋت ۇنسىزدىك شاريعاتقا قايشى ما؟
قوعام قايراتكەرلەرىن ەسكە الىپ، ٴبىر مينۋت ۇنسىزدىك ساقتاۋ شاريعاتقا قايشى ما؟

يسلام ٴدىنى ادام بالاسىن ٴتىرى كۇنىندە دە، قايتىس بولعاننان كەيىن دە قۇرمەتتەۋگە شاقىرادى. ول جايىندا اللا تاعالا:«راسىندا ٴبىز ادام بالالارىن ٴقادىرلى ەتتىك. ولاردى قۇرلىقتا جانە تەڭىزدە كولىكتەرگە مىنگىزدىك جانە ولارعا ادال ىرىزدىقتار بەردىك. ولاردى ٴوزىمىز جاراتقان كوپ نارسەدەن ابزال ەتتىك»[1]، – دەيدى

مۇسىلمان كىسىنىڭ بويىنان تابىلۋى ٴتيىس جاقسى قاسيەتتىڭ ٴبىرى – وزىنە جاساعان يگىلىگى ٴۇشىن العىس ايتا ٴبىلۋى. ول جونىندە حاديستە: «ادامدارعا العىس ايتا الماعان ادام اللاعا شۇكىر ەتە المايدى»،[2] – دەلىنگەن.  سونداي-اق، كىسىنىڭ وزگە ادامداردىڭ دارەجەسىنە، پايىمداۋ دەڭگەيىنە ٴتۇسىپ، ولارمەن سول دەڭگەيدە قارىم-قاتىناس جاساۋى، ەل اراسىنداعى ابىرويلى تۇلعالارعا قۇرمەت كورسەتۋى دە – مۇسىلمانشىلىقتىڭ تالابى.

ياعني، عالىمدار مەن ەل اراسىندا بەدەلى بار جاندارعا سىي كورسەتۋگە شاريعات رۇقسات ەتكەن. كەيبىر عالىمدار مۇنداي ىسكە «مۇستاحاب» دەگەن ۇكىم بەرگەن. يمام بۋحاري مەن يمام ٴمۋسليمنىڭ ساحيح جيناقتارىندا اللا ەلشىسى (س.ع.س.) انسارلارعا ساعىد يبن مۋاز كەلگەن ٴسات ورىندارىنان تۇرىپ، قۇرمەت كورسەتۋلەرى تۋرالى ايتىلعان. وسى حاديسكە تۇسىنىكتەمە بەرگەن يمام ٴال-بايھاقي: «انسارلاردىڭ ساعىد پەن تالحاعا سىي-قۇرمەت رەتىندە ورىندارىنان تۇرىپ، قۇرمەت كورسەتكەندەرى سەكىلدى ىسكە - دىندە رۇقسات بەرىلگەن. قۇرمەت كورسەتىلگەن جان ٴوزىن سوعان قاشاندا لايىق سەزىنبەۋى كەرەك. قۇرمەت كورسەتىلمەگەن جاعدايدا رەنىشىن بىلدىرۋىنە نەمەسە شاعىمدانۋىنا بولمايدى»،[3] – دەيدى.

يمام ٴناۋاۋي وسى ٴحاديستى ٴتۇسىندىرىپ:  «اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.): «مىرزالارىڭىزعا نەمەسە ارداقتىلارىڭىزعا ورىندارىڭىزدان تۇرىپ، قۇرمەت كورسەتىڭىزدەر»، – دەگەن سوزىنەن يگى ادامدار كەلگەن ساتتە باسقالاردىڭ قۇرمەت رەتىندە ورىندارىنان تۇرۋىنىڭ جاقسى ٴىس ەكەنىن بىلەمىز. كوپتەگەن عالىمدار مۇنى مۇستاحاب امال ساناعان. مۇنى قۇپتايتىن حاديستەر كوپ. ال، اشىق تىيىم سالعان ەش حابار كەلگەن جوق. مۇنداي حاديستەر مەن ول جايىندا ايتقان عالىمداردىڭ سوزدەرىن جيناقتادىم جانە وسى جايىندا (ياعني ادامداردىڭ ٴبىر كىسىگە قۇرمەتپەن ورىندارىنان تۇرۋ ىسىنە) تىيىم سالىنعان دەپ ويلاعان عالىمدار سوزىنە جاۋاپ قايتاردىم»،[4] – دەيدى.

الايدا، بۇل پىكىرلەر ٴتىرى ادامدارعا قۇرمەت كورسەتۋگە قاتىستى ايتىلعان. ال، ٴتىرى كەزىندە حالقىنا ارداقتى بولعان كىسىنىڭ دۇنيەدەن وتكەننەن كەيىن وعان قۇرمەت رەتىندە ورىننان تۇرۋ دا رۇقسات ەكەنىنە دالەل كەلگەن. بىردە پايعامباردىڭ (س.ع.س.) قاسىنان ٴمايىت كوتەرگەن ادامدار ٴوتتى. سول كەزدە پايعامبار (س.ع.س.) ورنىنان تۇرادى. سوندا ٴبىر ساحابا: «ولار ٴبىر ٴياھۋديدىڭ ٴمايىتىن الىپ بارا جاتىر»، – دەيدى. پايعامبار (س.ع.س.): «ول ادام ەمەس پە؟»[5] – دەدى. يبن حاجار «فاتحۋل ٴباري» كىتابىندا: «پايعامباردىڭ «ول ادام ەمەس پە» دەگەن جاۋابى ٴاربىر ادامنىڭ مايىتىنە قۇرمەت كورسەتۋدى بىلدىرەدى»، – دەيدى.

ۇكىم:

عالىم كىسىگە نەمەسە شەيىتتەر رۋحىنا، ەلىنە پايداسى مول يگى ادامدارىنىڭ رۋحىنا قۇرمەت رەتىندە تۇرىپ، ٴبىر ٴسات ۇنسىزدىك ساقتاۋ شاريعاتقا قارسى ٴىس ەمەس جانە ول بيدعات سانالمايدى.

قمدب شاريعات جانە ٴپاتۋا ٴبولىمى



[1] «يسرا» سۇرەسى، 70-ايات.
[2] يمام تيرميزي، يمام احماد ريۋايات ەتكەن
[3] فاتحۋل باريدەن الىندى. 11/52
[4] يمام ٴمۋسليمنىڭ «ساحيحىنا» جازعان تۇسىندىرمەسى، 12/93
[5] يمام بۋحاري مەن يمام ٴمۋسليمنىڭ ساحيحتارىندا كەلتىرىلگەن

date20.02.2017readCount5789categoryجانازاprintباسىپ شىعارۋ