مارقۇمعا قۇران باعىشتالسا، ساۋابى تيەدى مە؟
قۇران باعىشتاۋ دۇرىس پا؟ مارقۇمعا ساۋابى تيەدى مە؟

قۇران اقىرەتكە دەيىنگى ارالىقتاعى بۇكىل ادامزاتتىڭ بارلىق رۋحاني ٴارى زاتتىق سۇرانىستارىنا جاۋاپ بەرەتىن الەمدىك، قوعامدىق ٴارى جەكە تۇلعالىق بارلىق ماسەلەلەرگە قاتەسىز تولىق شەشىم بەرە الاتىن ٴارى ادامنىڭ اقىلى جەتە بەرمەيتىن كومەسكى الەمدى سۋرەتتەپ، بەيمالىم سىرلاردى اشاتىن ٴپاني مەن باقي دۇنيەنىڭ باقىتىن قاتار ۇسىنىپ، وزىنە سەنىپ، ٴوزىن شىراق تۇتقان جانداردى رۋحاني كەمەلدىككە تاربيەلەيتىن ۇلى جاراتۋشى تاراپىنان جىبەرىلگەن قاسيەتتى سوڭعى كىتاپ. قۇراننىڭ ادامزاتقا ٴتۇسۋ ماقساتى مەن ونىڭ جالپى تاقىرىپتارىنىڭ قىسقاشا مازمۇنى وسىعان سايادى.

وسىنداي ۇلى ماقساتپەن تۇسىرىلگەن قاسيەتتى قۇران، وكىنىشكە وراي جەتپىس جىلدىق اتەيستىك ساياساتتىڭ سالقىنىمەن بۇگىندە تەك ٴولىم بولعان جەرلەردە عانا وقىلىپ جۇرگەنى اششى دا بولسا شىندىق.

نەگىزى ىشكى مازمۇنىنا كوڭىل بولمەي قۇراننىڭ تەك ولىم-جىتىمگە عانا وقىلۋى كەيبىر مۇسىلمانداردىڭ رەنىشىن تۋدىرىپ، ٴتىپتى ولاردى: «قۇران ولىگە ەمەس، تىرىگە تۇسكەن. ونى ولىگە باعىشتاۋعا بولمايدى»، - دەپ داۋلاسۋعا دەيىن اپارعان. الايدا ٴتىرى جانداردىڭ قۇراننىڭ ىشكى مازمۇنىن بارىنشا ٴتۇسىنىپ، مەيلىنشە عيبرات العاننان كەيىن ونى ولىلەرگە باعىشتاۋعا بولىپ-بولماۋى، ساۋابىنىڭ ارۋاقتارعا تيىپ-تيمەۋى، ٴوز الدىنا بولەك تاقىرىپ. ول جايلى ٴاھلي-سۋننا عالىمدارىنىڭ كوپشىلىگى ارنايى باعىشتالىپ وقىلعان قۇراننىڭ ساۋابى ولىلەرگە تيەتىندىگىن ايتۋدا. مىسالى، حانبالي، حانافي جانە شافيعي، ماليكي ٴمازھابتارىنىڭ كەيىنگى ۇلكەن عۇلامالارىنىڭ پىكىرىنشە بارلىق ساۋاپتى ىستەردىڭ باعىشتالىپ وقىلعان ساۋابى ولىلەرگە تيەدى. ٴابۋ حانيفا (ر.ا.) العاشقى كەزدەرى ٴقابىردىڭ باسىندا قۇران وقۋدى ماكرۇھ دەپ ساناعان، ٴبىراق ساحابا ابدۋللاھ يبن وماردىڭ ٴقابىردىڭ باسىندا «باقارا» سۇرەسىنىڭ العاشقى اياتتارى مەن سوڭعى اياتتارىن وقىعانى جايلى ريۋاياتتاردان حاباردار بولعاننان كەيىن ول ويىنان قايتقان. يبن وماردىڭ بۇل ريۋاياتىنا بايلانىستى حافيز ٴان-ناۋابي ٴوزىنىڭ «ازكار» اتتى كىتابىندا حاسان دەپ باعا بەرگەن. يبن ٴحۋدامانىڭ «ٴال-مۋعني» اتتى كىتابىندا احماد يبن حانبال بىلاي دەگەن: «ولىگە باعىشتالىپ جاسالعان بارلىق جاقسىلىقتىڭ ساۋابى تيەدى. ويتكەنى ول جايلى حاديستەر بار ٴارى بارلىق قالالاردا مۇسىلماندار جينالىپ، قۇران وقىپ، ساۋابىن ولىلەرگە باعىشتاۋدا ٴارى بۇعان ەشكىم قارسى شىقپاعان. مىنە، بۇل ونىڭ دۇرىستىعىنا يجما بولىپ تابىلادى».

يبن ٴتايميا مەن يبن قاييم ٴال-جاۋزيا دا ساۋاپتى ىستەرمەن وقىلعان قۇراننىڭ ساۋابى ولىگە تيەدى دەگەن كوزقاراستا. يبن ٴتايمياعا «ٴولى ٴۇشىن وقىلاتىن حاتىم قۇران جايلى، قۇراندى جالداپ وقىتسا، ساۋابى ولىگە تيەدى مە؟» دەگەن سۇراقتار قويعان. ول بۇعان بىلاي دەپ جاۋاپ بەرگەن: «قۇران وقىپ، ساۋابىن ولىگە باعىشتاۋ ٴۇشىن ادام جالداۋ دۇرىس ەمەس. مۇنى ەشبىر عۇلاما قۇپتاماعان، ساۋابى جەتەتىن قۇران – ول تەك اللا ريزالىعى ٴۇشىن وقىلاتىن قۇران. قۇران وقىعان ادامعا وقۋ اقىسى ەسەبىندە ەمەس، ٴولىمنىڭ اتىنان ساداقا ەتىپ بەرسە، وندا بۇكىل مۇسىلماندار بويىنشا وقىلعان قۇرانداردىڭ ساۋابى ولىگە تيەدى. سول سەكىلدى ساۋابىن تەك اللادان كۇتىپ قۇران وقىعاننان كەيىن ونى ولىلەرگە باعىشتاسا، ونىڭ ساۋابى ولىگە جەتەدى. ەڭ دۇرىسىن اللاھ بىلەدى» (ٴماجمۋ ٴفاتاۋا يبن ٴتايميا، 24-توم).

يبن قاييم ٴال-جاۋزيا «رۋح» اتتى كىتابىندا بىلاي دەگەن: «ولىگە باعىشتالاتىن ىستەردىڭ ەڭ ابزالى – ساداقا، دۇعا قىلۋ، كەشىرىم تىلەۋ جانە قاجىلىققا بارۋ. ال قۇران وقىپ باعىشتاۋعا كەلەتىن بولساق، ونى اقىسىز وقىپ باعىشتاعان جاعدايدا ساۋابى ولىگە تيەدى».

باسقا ٴبىر جەردە مىسىر ەلىنىڭ بۇرىنعى ٴمۋفتيى مۋحامماد ماحلۋف: «بۇلاردى جاساپ جاتقاندار بۇل ىستەرىمدى ولىلەرگە ارنايمىن دەپ نيەت ەتكەنى ابزال. نيەتتى تىلمەن ايتۋ شارت ەمەس» دەگەن.

دالەلدەرى:

1) ٴابۋ حۋرايرادان (ر.ا.) ريۋايات ەتىلگەن حاديستە ٴبىر كىسى پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) كەلىپ: «مەنىڭ اكەم قايتىس بولدى، ارتىندا دۇنيەسى قالدى. ٴبىراق دۇنيەسىن پالەنشەگە بەرسىن دەپ وسيەت ەتپەدى. ەگەر مەن ونىڭ ورنىنا ساداقا بەرسەم، كۇنالارى كەشىرىلەدى مە؟» – دەپ سۇرادى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ٴيا» – دەپ جاۋاپ بەردى (مۋسليم، احماد).

2) يبن ابباستىڭ (ر.ا.) ريۋاياتى. ٴبىر كىسى پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) كەلىپ: «ەي، اللانىڭ ەلشىسى! مەنىڭ انام موينىندا ٴبىر ايلىق قارىز ورازاسى بار كۇيدە قايتىس بولدى. ونىڭ ورنىنا سول قارىزىن وتەسەم بولادى ما؟» – دەپ سۇرادى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ەگەر اناڭ بىرەۋگە قارىز بولسا، وتەيتىن بە ەدىڭ؟» – دەدى. سۇراعان كىسى «ٴيا» دەپ جاۋاپ بەردى. «وندا اللا الدىنداعى اناڭنىڭ قارىزى وتەلۋگە ودان دا لايىعىراق» – دەدى.

جوعارىدا كەلتىرىلگەن حاديستەردى سارالاي كەلە، عۇلامالار وقىلعان قۇران ساۋابىنىڭ دا باعىشتالعان مارقۇمدارعا تيەتىندىگىن ايتقان. سەبەبى، ورازا، ساداقا جانە قاجىلىق عيبادات بولا تۇرا، ولگەن كىسىگە ارنالىپ اتقارىلىپ جاتقاندا ساۋابىنىڭ جەتەتىندىگىن پايعامبارىمىز (س.ع.س.) جوعارىدا كەلتىرىلگەن حاديستەردە بايان ەتكەن. سوندىقتان قۇران وقۋ دا ٴوز الدىنا جەكە عيبادات بولىپ ەسەپتەلەتىندىكتەن، بۇل ۇكىمنەن تىسقارى قالماسى انىق.

فارحات التاي

date10.02.2017readCount6890categoryٴارتۇرلىprintباسىپ شىعارۋ