ەتەككىر قانىن دارىمەن توقتاتۋعا بولا ما؟
اسسالاۋماعالەيكۋم! سۇرايىن دەگەنىم، قازىرگى كەزدە نەشە ٴتۇرلى مىقتى دارىلەر شىعىپ جاتىر. سولاردىڭ كومەگىمەن كەلگەن ەتەككىردى توقتاتا تۇرۋعا شاريعاتىمىز رۇقسات بەرە مە؟ 

ۋا الەيكۋم اسسالام!

ەتەككىر ماسەلەلەرىن ٴبىلۋ وتە ماڭىزدى. سەبەبى، كوپتەگەن قۇلشىلىقتار (ناماز، ورازا ت.ب.)، باليعات جاسىنا جەتۋ، تالاق، يددا  ماسەلەلەرى ەتتەكىرمەن تىعىز بايلانىستى. الايدا، قازىرگى تاڭدا ارنايى دارىلەردى قولدانۋ ارقىلى ەتەككىردى ۋاقىتىنان بۇرىن كەلتىرۋگە نەمەسە ۋاقىتى بىتپەي جاتىپ، توقتاتۋ مۇمكىندىگىنە مەديسينالىق تۇرعىدان قول جەتتى. ەندى وسى ٴتاسىلدى قولدانۋدىڭ شاريعي ۇكىمىن قاراستىرىپ كورسەك.  

نەگىزىندە،  بۇل ماسەلە توڭىرەگىندە تەك ماليكي ٴمازھابىنىڭ عالىمدارى عانا ٴسوز قوزعاعان.  يمام ٴاس-ساۋي يمام يبن قاسيمنىڭ: «ەگەر ٴدارىنى ەتەككىرى كەلگەن ايەل ٴوزىنىڭ ادەتىندەگى ۋاقىتى بىتپەي قاندى كەتىرۋ ماقساتىندا قولدانسا، ونىمەن ەتەككىر قانى كەتسە، وندا ول ايەلگە تازا بولدى دەپ ۇكىم بەرەمىز»، – دەگەن ٴسوزىن ريۋايات ەتەدى. 

يمام يبن كينانا: «مىسالى ايەلدىڭ ادەتتەگى ەتەككىر كەلۋ مەرزىمى – سەگىز كۇن. الايدا، ول ٴۇش كۇن وتكەننەن كەيىن ەتەككىردى توقتاتۋ ماقساتىندا دارى-دارمەك قولدانسا، ول ايەلگە تازا بولدى دەپ ۇكىم بەرەمىز»، – دەيدى.

بۇل ماسەلەگە ماليكي ٴمازھابىنان يبن فارحۋن عانا قارسى شىققان. ٴبىراق كوپتەگەن عالىمدار: «بۇلاي ەمدەلۋ – ماكرۇك، ويتكەنى ول ايەلگە زيان بولۋى مۇمكىن»، – دەگەن پىكىردى دە ايتقان[1].

جوعارىدا كەلگەن عالىمداردىڭ پىكىرىنە زەر سالساق، ماليكي ٴمازھابىندا بۇل ماسەلە توڭىرەگىندە ەكى كوزقاراس قالىپتاسقاندىعىن اڭعارامىز. ٴبىرىنشى كوزقاراس: بۇلاي ەمدەلۋ ماكرۇك بولعانىمەن، رۇقسات ەتىلگەن. ماكرۇك بولۋىنىڭ سەبەبى ايەل ادامعا زيان تيگىزۋىنەن تۋىنداۋى مۇمكىن. قالاي دەسەك تە، بۇل جاعدايدا ايەل ادام ەتەككىر قانىن ٴدارىنى پايدالانىپ توقتاتسا، وعان تازا بولدى دەگەن ۇكىم بەرىلەدى. تازا ايەلدىڭ ساناتىنا كىرىپ ورازا ۇستايدى، نامازىن وقيدى، تاۋاپ ەتە الادى. جالپى ايتقاندا، ەتەككىرى كەلگەن ايەلگە تىيىم سالىنعان ىستەردىڭ بارلىعى وعان رۇقسات ەتىلەدى.

ەكىنشى كوزقاراس: بۇلاي ەمدەلۋ جولى دۇرىس ەمەس. ايەل ادامعا تازا بولدى دەپ ۇكىم بەرىلمەيدى جانە ەتەككىرى كەلگەن ايەلدىڭ ۇكىمىندە قالا بەرەدى. بۇل ٴسوزدى تەك يمام يبن فارحۋن ايتقان. ٴبىرىنشى كوزقاراستى الۋدا قاجىلىعىن وتەپ جاتقان ايەلدەرگە جەڭىلدىك بار. ويتكەنى، ولاردىڭ كوبى ەتەككىر سەبەبىنەن قاجىلىقتىڭ رۋكىنى «يفادا» تاۋافىن ورىنداي الماي قالۋ ىقتيمالى بار. ال، ەتەككىردى توقتاتۋ ٴۇشىن ٴدارىنى قولدانسا، تاۋاف رۇكىنىن ورىنداۋعا مۇمكىندىك تۋادى.

ەندى ەتەككىر قانىن ۋاقىتىنان بۇرىن كەتىرۋ ٴۇشىن دارى-دارمەك پايدالانۋ ماسەلەسىندە «ال-فاۋاكيھۋ ٴاد-داۋاني» كىتابىنىڭ اۆتورى ابدۋللا مانۋفي: «ەتەككىرى توقتاعان ايەل عۇسىل قۇيىنادى. ٴبىراق ونىمەن يددا بىتپەيدى»، – دەيدى. بۇل ماسەلە توڭىرەگىندە ناقتى دالەل كەلمەگەندىكتەن، ابدۋللا مانۋفي عيبادات بابىنا قاتىستى ەشنارسە ايتپاعان. ونىڭ شاكىرتى حاليل: «ايەل ەتەككىرىنەن تازارادى. سوندىقتان ناماز، ورازالارىن ورىندايدى»، – دەگەن كوزقاراستى العا تارتادى.

يمام اجھۋري: «ەتەككىر قانىنىڭ كەلۋ ىقتيمالى بولعاندىقتان ناماز، ورازالاردى ورىندامايدى. سونىمەن قاتار، ەتەككىر قانى كەلۋ ىقتيمالى جويىلماعاندىقتان ۋاقىتى بىتكەن سوڭ قازاسىن وتەيدى»، – دەيدى. ەندەشە، بۇل عالىمداردىڭ پىكىرى بويىنشا قان ٴوز ەركىمەن شىقپاعاندىقتان، يستيبرا (تازالانۋ) جانە يددا ماسەلەلەرىندە تولىققاندى ەتەككىر بولىپ سانالمايدى.

يمام ٴاس-ساۋي «شارح ساعير» كىتابىندا ەتەككىر انىقتاماسىنا تۇسىندىرمە بەرە كەلىپ بىلاي دەيدى: «ەتەككىر ٴوزى شىعۋى كەرەك. ەگەر ادەتىنەن بۇرىن شىعارىلسا ەتەككىر دەپ اتالمايدى. ايەلدىڭ يدداسى بىتپەيدى، باسقا كىسىگە تۇرمىسقا دا شىعا المايدى». 

ايەل ٴدارىنى ادەتى بويىنشا كەلەتىن ەتەككىرى ۋاقىتىندا نەمەسە ەتەككىر قانى ٴوز ۋاقىتىسىنان كەشىككەن كەزدە قولدانسا، يددا جانە عيبادات باپتارىندا ەتەككىر ۇكىمى بەكيدى. ٴبىراق ەتەككىردى مۇلدەم توقتاتۋ ٴۇشىن ٴدارىنى قولدانۋعا بولمايدى. سەبەبى، بۇل ارەكەت ايەل دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرىپ، قۇرساق كوتەرۋ مۇمكىندىگىنە ٴقاۋىپ توندىرەدى.  

ۇكىم: ايەل دارىگەرلەرمەن كەڭەسە وتىرىپ، قاجىلىق نەمەسە ۋمرا عيباداتتارىن وتەۋ ٴۇشىن ەتەككىرىن مەرزىمىنەن بۇرىن كەلتىرۋ نەمەسە توقتاتۋ ٴۇشىن ارنايى دارى-دارمەك قولدانۋعا رۇقسات ەتىلەدى. ەگەر دارىگەرلەر ول دارى-دارمەكتى قولدانۋ ايەلگە زيان تيگىزەدى دەگەن قورىتىندىعا كەلسە، رۇقسات جوق. سەبەبى يسلامدا ادام وزىنە دە، وزگەگە دە زيان بەرمەۋى كەرەك.

 

قمدب شاريعات جانە ٴپاتۋا ٴبولىمى 

[1] بۋلعاتۋ اس-ساليك 1/163

date26.12.2016readCount4312categoryايەلگە قاتىستىprintباسىپ شىعارۋ