كۇيەۋىم ەشقايدا شىعارمايدى، مەنىڭ قانداي قۇقىقتارىم بار؟
اسسالاۋماعالايكۋم! مۇسىلمان دىنىمىزدە ەر ازامات əيەلىنىڭ وزىنە دەگەن جەكە ۋاقىت بولۋىنە رۇقسات بەرە الا ما؟ مەنى كۇيەۋىم مۇلدەم ەش جەرگە جىبەرگىسى كەلمەيدى. ٴوزىم جابىق كيىنەم، ناماز ۇيرەنىپ ٴجۇرمىن، باراتىن جەرىم دە حالال، جولىعاتىن ادامدارىم تەك قىزدار. ولاردى ستۋدەنت كەزدەن تانيمىن، اتا-انالارىن،    باۋىرلارىن تانيمىن. ٴبəرى دە جاقسى ادامدار. وتىنەم كەڭەس بەرىڭىزدەرشى. دىنىمىزدە əيەل ادامنىڭ قۇقىقتارى قانداي؟

ۋاعالايكۋمسالام!

يسلام دىنىندە ەردىڭ دە، ايەلدىڭ دە قۇقىعى قورعالعان. ارينە، دىنىمىزدە ايەل ادام ٴوزىنىڭ كۇيەۋىنىڭ رۇقساتىنسىز كەيبىر ىس-ارەكەتتەردى ىستەي المايدى. دەگەنمەن دە، بۇل، ايەل ادام تۇبەگەيلى ۇيدەن شىقپاۋى كەرەك دەگەن ٴسوز ەمەس. يسلامدا ەرلى-زايىپتىلاردىڭ كىممەن، قانداي مامىلە جاساۋى كەرەك. ونىڭ ىشىندە ايەلگە قانداي مامىلەدە بولۋى كەرەكتىگى جونىندە تايعا تاڭبا باسىلعانداي انىق ايتىلعان.

قۇران كارىمدە ەر مەن ايەلدىڭ تەڭدىگى جايىندا بىلاي دەلىنەدى: «شىن مانىندە، مەن سەندەردەن ەركەك، ايەل امال ىستەۋشىلەردىڭ امالىن زايا ەتپەيمىن. سەندەر بىر-بىرىڭنەنسىڭدەر».[1]

پايعامبارىمىز مۇحاممەد تە (س.ع.س.) كوپتەگەن حاديستەرىندە ايەلدەردىڭ قۇقىلارى جونىندە كوپ ايتقان:«ايەلدەرىڭىزدىڭ  سىزدەردە، سىزدەردىڭ دە ايەلدەرىڭىزدە  حاقىلارىڭىز بار»; «سەندەردىڭ ەڭ قايىرلىلارىڭ – ايەلدەرىنە قايىرلى (جاقسى مامىلەدە) بولعاندارىڭ»;[2] «سەندەردىڭ ەڭ قايىرلىلارىڭ (جاقسىلارىڭ) وتباسىنا جاقسى بولعانىڭ، ىشتەرىڭدەگى وتباسىنا ەڭ قايىرلى بولعان مەنمىن»;[3] «اللانىڭ ايەل قۇلدارىن اللانىڭ مەشىتتەرىنەن ماقۇرىم قالدىرماڭدار».[4]

سونىمەن قاتار: «ايەلدەر سەندەردىڭ كيىمدەرىڭ، سەندەر ايەلدەرىڭنىڭ كيىمدەرىسىڭدەر»،[5] – دەپ، جۇبايلاردى ٴبىرىن-بىرى قورعاپ جانە جىرتىعىن جاماپ، تولىقتىرىپ تۇراتىن كيىمگە تەڭەگەن.

ٴسىز ايتقان جاعدايدىڭ دا  (يماندى قۇربىلارىن زيارات ەتۋى) يسلام دىنىندە ەشقانداي دا قايشىلىعى جوق. ساحابا ايەلدەردىڭ ٴوزى ساۋداعا ارالاسقان، ال، ساۋدا جاساعان كىسىنىڭ ۇيدەن سىرتقا شىقپاۋى مۇمكىن ەمەس. ٴتىپتى، پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) دا، ساحابالاردىڭ دا ايەلدەرى ەر كىسىلەرمەن بىرگە سوعىستارعا قاتىسقان. جارالىلاردى ەمدەپ، اسكەرلەرگە سۋ، ازىق-تۇلىك تاسۋمەن اينالىسقان. بۇل دا، ارينە، ۇيدەن تىسقارى جاعدايدا ورىن الاتىن قۇبىلىس. قوعامدىق ورىنداعى جاعداي. جانە دە ساحابا ايەلدەر  پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) جۇبايلارىنان، وزدەرىنىڭ اراسىنداعى بىلىمدىلەردەن ٴدارىس العان. ول ٴۇشىن دە پايعامبار مەشىتىنە بارۋى قاجەت بولعان. قازىرگى تاڭدا دا ايەلدەر مەشىتتەردە بەكىتىلگەن ۇستازداردان ٴدارىس الىپ، ساۋات اشىپ، بىر-بىرىمەن ديدارلاسىپ، يماندارىن شىڭداپ وتىرۋلارى قاجەت. ول ٴۇشىن ٴبىر-بىرىن زيارات ەتۋلەرى قاجەت بولادى. حالقىمىزدىڭ «جالعىزدىق قۇدايعا عانا جاراسادى» دەگەنىندەي، ايەل بالاسى دا يماندى قوعاممەن ارالاسپاي، جاپادان-جالعىز ۇيدەن شىقپاي وتىرا بەرۋى مۇمكىن ەمەستىگى تۇسىنىكتى جاعداي.

 

باقىتجان وتكەلبايەۆ



[1]«ٴالي يمران» سۇرەسى، 195-ايات.
[2]ٴمۇسلىم، بيرر 149.
[3]كۋتۋبۋس-سيتتا، 17 توم، 214 بەت.
[4]بۇحاري، جۇما 13; ٴمۇسلىم، ناماز 36.
[5]«باقارا» سۇرەسى، 187-ايات.

date16.12.2016readCount6402categoryوتباسىprintباسىپ شىعارۋ