دەپوزيتكە اقشا سالۋ حارام با؟
سالەمەتسىزدەر مە!  ٴبىز ماشينامىزدى ساتىپ، اقشاسىن دەپوزيتكە سالىپ قويعان ەدىك. اي سايىن ۇستەمە اقشا ٴتۇسىپ تۇرادى، جاس وتباسى بولعاندىقتان ايلىق شىعىندارىمىزعا جاقسى كومەكتەسەدى. ٴبىراق دەپوزيت حارام دەپ بىلسەك تە اسا ٴمان بەرمەدىك. ويتكەنى، جاقسى پايىز ٴتۇسىپ تۇراتىن ەدى، قۋانىپ جۇرە بەرەتىنبىز. دەپوزيتكە قاتىستى كانداي ۇكىمدەر بار تۋرالى تولىق اقپارات بىلمەيمىز. وتىنەمىن، ٴتۇسىندىرىپ بەرەسىزدەر مە، يسلامداعى ورنى قانداي؟ ۇستىنەن تۇسكەن اقشانى قولدانبادىق ٴالى، بانكتە تۇر. نە ىستەۋگە بولادى؟ ٴوزىمىز ٴۇشىن جۇمساۋعا بولادى ما؟ الدە بارلىق ۇستەمەسىن ساداقا ەتىپ بەرۋ كەرەك پە؟ سوسىن اقشانى قايدا ساقتاۋ كەرەك؟  ايدانا

اسسالامالەيكۋم ۋا راحماتۋللاھي ۋا باراكاتۋھۋ!

سۇراققا جاۋاپ بەرمەستەن بۇرىن قازىرگى كۇندەگى  بانكتەردەگى دەپوزيتتىك جۇيەگە توقتالىپ كەتسەك. ٴ بىزدىڭ بىلۋىمىزشە،  قازىرگى كەزدەگى كوپتەگەن بانكتەردەگى دەپوزيتتىك جۇيە: ٴسىزدىڭ اقشاڭىزدى الىپ، وزدەرىنىڭ قارجىلىق اينالىمىنا سالادى. ياعني، زاڭدى تۇلعالارعا نەمەسە  جەكە ازاماتتارعا (ٴسىز بەرگەن اقشانى) ۇستەمەلىك پايىزبەن ەسەپتەپ قارىزعا بەرەدى. وسى رەتتە بانك ەكى ورتادا پايدا تاۋىپ وتىرادى. مىسالى، ٴسىزدىڭ سالعان ٴجۇز مىڭ تەڭگەڭىزدى باسقا ٴبىر تۇلعاعا 20%- پايىزدىق ۇستەمەمەن قارىزعا بەرىپ، جارتىسىن بانك وزىنە قالدىرىپ، قالعانىن ٴسىزدىڭ دەپوزيتتىك ەسەپشوتىڭىزعا اي سايىن اۋدارىپ وتىرادى.

دەپوزيتتىك جۇيە ارقىلى پايدا تابۋى وسىنداي سيپاتتا بولسا، بۇل ٴ تۇرى يسلامدا «ريبا – ٴوسىم» دەپ اتالادى. بۇلاي جاساۋ – شاريعاتىمىزدا كەسىمدى تۇردە قايتارىلعان امال. ويتكەنى، ول اۋادان اقشا تابۋ، قارىزدان پايدا كورۋ بولىپ سانالادى. قاسيەتتى قۇراندا: «اللا ساۋدا جاساۋدى ادال ەتىپ، وسىممەن پايدا تابۋدى حارام ەتتى»،[1]دەپ بۇيىرىلعان. پايعامبارىمىز (س.ع.س) ٴوزىنىڭ ٴبىر حاديسىندە «:ٴاربىر پايدا كوزدەلگەن قارىز – ٴوسىم»،[2] – دەپ ەسكەرتكەن.

ٴوسىمقورلىق جولمەن (كرەديتپەن ) كەلگەن اقشادا بەرەكە بولا بەرمەيدى. اللا تاعالا قاسيەتتى قۇراندا: «اللا تاعالا وسىمنەن  بەرەكەنى كەتىرەدى»،[3] – دەيدى.

الايدا، سىزدەر بىلمەستىكپەن سالىپ، پايدا كورىپ قويساڭىزدار، ونى وزدەرىڭىز پايدالانعاننان كورى كەدەي-كەپشىككە ساداق ەتىپ بەرگەندەرىڭىز دۇرىس بولادى. ٴبىراق، ساداقانىڭ بۇل ٴتۇرىن قۇلشىلىق قايىرىمدىلىعىنا جۇمساۋعا بولمايدى. (مىسالى، مەشىت-مەدرەسە شىعىنىنا).

اقشاڭىزدى پايىزسىز ساقتاۋ جولىنا كەلەر بولساق، كەيبىر بانكتەردە ەش پايىسسىز اقشاڭىزدى اعىمداعى ەسەپشوتقا سالىپ قويۋ جولدارىدا قاراستىرىلعان بولۋى مۇمكىن. ول اقشاڭىزدى كەرەك كەزدە، سول كولەمدە ٴوسىمسىز  الا الاسىز. بۇل – ٴبىرىنشى جولى. ال، ەكىنشى جولى – ٴسىز ارتىق اقشاڭىزدى بەلگىلى ٴبىر كىسىمەن كەلىسىپ، ونىڭ كاسىبىن قارجىلاندىرۋىڭىزعا بولادى. اقشا تابۋدىڭ بۇل ٴتۇرىن  يسلام  شاريعاتىندا «مۋدورابا» دەپ اتايدى. مۋدورابانىڭ نەگىزگى  شارتتارى:

1. تاپسىرىلعان اقشانىڭ كولەمى بەلگىلى بولۋى ٴارى قولما-قول تاپسىرىلۋى شارت.
2. بۇل جاعدايدا كاسىپ ەكەۋىڭىزگە ورتاق بولادى. ياعني، تۇسكەن پايدا دا، كەلگەن شىعىن دا ورتاق بولادى.  
3. تۇسكەن پايدانى ٴوزارا پايىزدىق مولشەرمەن كەلىسىپ الۋ مىڭدەتتەلەدى.
4. كاسىپتەن تۇسكەن تابىس مولشەرى ەكەۋارا بەلگىلى بولۋى قاجەت. 

اسقار مۇقانوۆ

[1] «باقارا سۇرەسى» 275-ايات
[2] بايحاقي
[3] «باقارا سۇرەسى» 276-ايات

 

date10.10.2016readCount16310categoryساۋدا-ساتتىقprintباسىپ شىعارۋ