ساداقانى كىمگە بەرگەن دۇرىس؟
اسسالاماعالەيكۇم!
ساداقانى قانداي ادامدارعا بەرۋگە بولادى، قانداي ادامدارعا بەرۋگە بولمايدى؟ كوشەدە اياق-قولى ساۋ، دەنساۋلىعى جاقسى ٴبىراق قايىر سۇرايتىن ادامدار كەزدەسەدى. كەيبiر ادامدارعا بەرەيىن دەسەم، اراق ىشەدى مە دەپ قورقامىن. وسى جايلى ايتىپ بەرسەڭىزدەر! اللا رازى بولسىن! الي الدەنوۆ

ۋاعالەيكۇماسسالام!

ارينە، يسلام ادام بالاسىنا ەڭبەك ەتىپ، ادال تابىس تابۋعا ۇندەيدى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ابدۋللا بين ابباسقا (ر.ا.):«...سۇرار بولساڭ تەك اللادان سۇرا. ال، جاردەم قالاساڭ، تەك اللادان جاردەم تىلە[1]»،– دەپ وسيەت ەتكەن.

ال، قايىرشىلىقپەن اينالىسۋدىڭ جاماندىعى جايلى ٴابۋ ھۋرايرا (ر.ا.): «كىمدە-كىم بايىپ كەتۋ ٴۇشىن ادامداردان قايىر تىلەيتىن بولسا، ونىڭ سۇراعانى – وتتىڭ شوعى. قالاسا از السىن، قالاسا كوپ ەتىپ السىن[2]»، – دەگەن ٴحاديستى ريۋايات ەتكەن.

قايىر تىلەۋدى كاسىپ ەتۋ ادامدى ابىرويدان ايىرادى. بۇل جونىندە يبن ومار (ر.ا.): «سەندەردىڭ ٴبىرىڭ اللا تاعالا قۇزىرىنا بارعانعا دەيىن قايىر تىلەۋىن توقتاتپاسا، ونىڭ بەتىندە ٴبىر كەسەك ەتى قالمايدى[3]»، – دەپ ەسكەرتكەن.

حاديس نەگىزىندە، تەك ٴۇش جاعدايدا عانا قايىر تىلەۋگە بولادى.

1.سۋ تاسقىنى، ٴورت، قۇرعاقشىلىق جانە ت.ب. تابيعي اپاتتار سالدارىنان مال-دۇنيەسىنەن ايىرىلعان ادام;

2.ٴسىڭىرى شىققان كەدەي. جوقشىلىققا تاپ بولعانى كورشى-قولاڭىنا بەلگىلى ادام;

3.ادامداردىڭ اراسىن تاتۋلاستىرۋ ٴۇشىن بەرىلەتىن مال-مۇلىكتى تاسۋشى.

پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ٴابۋ بيشر قابيسا بين مۇحاريققا (ر.ا.): «قايىر سۇراۋ تەك ٴۇش ادامعا رۇقسات. بىتىمگە بەرىلەتىن دۇنيە-مۇلىكتى تاسىمالداۋشى كىسىگە، مال-دۇنيەسىنە اپات كەلگەن كىسى جاعدايىن تۇزەگەنشە جانە جوقشىلىققا تاپ بولعان كىسى جاعدايىن تۇزەگەنشە، ونىڭ قاۋىمىنان ٴۇش كىسى: پالەنشە جوقشىلىققا تاپ بولدى دەپ ايتسا. ەي، قابيسا! بۇدان باسقالارعا قايىر سۇراۋ – حارام. بۇلاي مال تاپقان ادام – حارام جەۋشى[4]»،– دەگەن.

زەكەتتەن باسقا كەز كەلگەن ساداقانى مۇسىلمانعا دا، مۇسىلمان ەمەس ادامعا دا بەرۋگە بولادى. تەك اسا مۇقتاج ادامعا بەرگەن ٴجون. وسىعان بايلانىستى مىناداي عيبراتتى حاديس بار.

ساحابا ٴابۋ ھۋرايرا (ر.ا.) ريۋايات ەتەدى: «ٴبانۋ يسرايلدەن ٴبىر كىسى مەن ساداقا جاسايمىن دەپ ٴنازىر ەتەدى. ول بىرەۋدىڭ قولىنا ساداقا بەرىپ كەتەدى. ەرتەڭگى كۇنى جۇرت ۇرىعا بىرەۋ ساداقا بەرىپتى دەپ ايتا باستايدى. الگى كىسى «ۋا، اللا! ساداقا لايىق ەمەس ادامنىڭ قولىنا ٴتيىپتى، الايدا بۇل سەنىڭ قالاۋىڭ بولعانى ٴۇشىن ساعان ماقتاۋ بولسىن»، – دەدى. ەكىنشى كۇنى تاعى ساداقا جاساۋدى ٴنازىر ەتەدى. تۇندەلەتىپ ٴبىر ايەلدىڭ قولىنا ساداقاسىن بەرىپ كەتەدى. جۇرت بۇگىن تۇندە جەزوكشەگە ساداقا بەرىپتى دەپ ايتا باستادى. الگى كىسى «ۋا، اللا! ساداقا لايىق ەمەس ادامنىڭ قولىنا ٴتيىپتى، الايدا بۇل سەنىڭ قالاۋىڭ بولعانى ٴۇشىن ساعان ماقتاۋ بولسىن»، – دەيدى. ول تاعى دا ساداقا بەرۋدى ٴنازىر ەتەدى. تۇندە شىعىپ بىرەۋدىڭ قولىنا ساداقاسىن بەرىپ كەتەدى. جۇرت تاڭەرتەڭ باي ادامعا ساداقا بەرىلىپتى دەپ ايتا باستايدى. سوندا: «ۋا، اللا! ساداقا لايىق ەمەس ادامنىڭ قولىنا ٴتيىپتى، الايدا بۇل سەنىڭ قالاۋىڭ بولعانى ٴۇشىن ساعان ماقتاۋ بولسىن»، – دەيدى. سوندا ساداقا بەرۋشىگە تۇسىندە: «ۇرىعا بەرگەن ساداقاڭ ونى ۇرلىق جاساۋدان ساقتايتىن شىعار، جەزوكشەگە بەرگەن ساداقاڭ ونى ويناستىقتان ساقتايتىن شىعار، ال بايعا بەرگەن ساداقاڭ ونى عيبراتتاندىرىپ وزىنە اللا بەرگەن بايلىقتان ادامدارعا دا بەرە باستايتىن شىعار،-دەلىنگەن ەكەن[5]»

بۇل ٴحاديستىڭ الىناتىن عيبرات:

1.ساداقا الۋعا لايىقتى ەمەس ادام بولسا دا، بەرۋشىنىڭ نيەتى ٴتۇزۋ بولسا، ونىڭ ساداقاسى قابىل بولادى;

2.ساداقانى جاسىرىپ بەرۋ جانە امالدا ىقىلاستىڭ ورنى;

3.ساداقا بەرۋدىڭ ارتىقشىلىعى. ساداقا بەرۋشىگە، الۋشىعا جانە جالپى قوعامعا الەۋمەتتىك پايداسى.

4.مۇقتاج جاندارعا قول ۇشىن بەرۋمەن ادام جانىن تازارتۋعا ۇمتىلۋى.

 

 

 

 

 

 



[1] تيرميزي

[2] مۋسليم

[3] بۇحاري

[4] مۋسليم، ناساي، ٴابۋ داۋد، احمەد

 

[5] مۇتتافاقۇن الەيھي

 
date21.07.2016readCount9671categoryٴارتۇرلىprintباسىپ شىعارۋ