ورازا ايت نامازى ٴۋاجىپ پە؟
اسسالامۋ الەيكۋم! ورازا ايت نامازىنا قاتىسۋدىڭ ۇكىمى قانداي؟ اللا رازى بولسىن! ٴبىلىمجان.  

ٴابۋ حانيفا ٴمازھابىندا ورازا ايت نامازى – ٴاربىر مۇسىلمانعا ٴۋاجىپ. ٴۋاجىپ بولۋىنىڭ باستى سەبەبى – مۇحاممەد پايعامبارىمىز (س.ع.س.) دۇنيەدەن وتكەنشە ايت نامازدارىن تاستاماعان ٴارى جۇرتقا بۇل كۇنى نامازعا شىعۋلارىن بۇيىرعان.

ٴۇممۇ اتيا (ر.ا.) بىلاي دەيدى: «ورازا ايت كۇنى ٴبىز نامازعا شىعۋعا بۇيىرىلاتىنبىز. ٴتىپتى ۇيىندە وتىرعان قىز بالا دا ۇيىنەن شىعىپ كەلەتىن. ٴتىپتى، ەتەككىرى كەلگەن ايەلدەر دە كەلىپ، جاماعاتتىڭ ەڭ ارتىندا تۇرىپ، تاكبٴىر ايتىپ، دۇعا ەتىپ، بۇل كۇننىڭ بەرەكەلى ٴارى (كۇنادان) تازارۋ بولاتىنىنا ۇمىتتەنەتىن».[1]

يبن ابباس (ر.ا.): «ورازا ايت نامازىندا اللا ەلشىسىمەن (س.ع.س.)، ٴابۋ باكىر جانە ومارلارمەن (ر.ا.) بىرگە بولدىم. بارلىعى ورازا ايت نامازىن قۇتبادان بۇرىن وقىدى»،[2] – دەگەن.

ايت نامازدارىنىڭ دۇرىس ورىندالۋ شارتتارى جۇما نامازىنىڭ شارتتارىمەن بىردەي. مىسالى: ۋاقىتتىڭ كىرۋى، جاماعاتپەن وقىلۋى (ايت پەن جۇما نامازى جەكە وقىلمايدى) سەكىلدى شارتتار. تەك قۇتبانىڭ ۇكىمى بۇدان تىس. ياعني، قۇتبا جۇما نامازى ٴۇشىن شارت بولسا، ايت نامازى ٴۇشىن سۇننەت قانا جانە قۇتپا ايت نامازىنان كەيىن وقىلادى.

ايت نامازىنىڭ ۋاقىتى كۇن نايزا بويى كوتەرىلگەننەن باستاپ، كۇن تاس توبەگە كوتەرىلگەنگە دەيىن وقىلادى. ياعني، كۇن شىققاننان كەيىن جوبامەن جارتى ساعات وتكەننەن باستاپ، بەسىن نامازى ۋاقىتىنىڭ كىرۋىنە از قالعانعا دەيىن. ايت نامازىن وقىپ جاتقاندا كۇن تاس توبەگە كوتەرىلگەن بولسا، ناماز بۇزىلادى[3]. ايت نامازىن كۇن شىعىپ جاتقان ۋاقىتتا وقىسا، ناماز جارامسىز. ەگەر ورازا ايت نامازى، جۇما كۇنگە ساي كەلسە، ورازا ايت نامازىن ٴوز ۋاقىتىندا، جۇما نامازىن ٴوز ۋاقىتىندا وقيدى. ورازا ايت نامازى، جۇما نامازىنىڭ ورنىنا جۇرمەيدى. ورازا ايت نامازىن العاشقى ۋاقىتى كىرە سالىسىمەن ەمەس، ٴبىراز ۋاقىت وتكىزىپ وقۋ – مۇستاحاپ. كوپشىلىك ٴپىتىر ساداقاسىن بەرىپ ۇلگەرۋلەرى ٴۇشىن بۇل ٴتيىمدى.

ال، ەندى وقىلۋىنا كەلسەك، ايت نامازى ەكى راكاتتان تۇرادى. ازان مەن قامات ايتىلمايدى. ايت نامازىنىڭ وزگە نامازدان ەرەكشەلىگى، ايت نامازىنىڭ ٴاربىر راكاتىندا ٴۇش رەت تاكبىر ايتىلادى. بۇل تاكبىرلەردى ورىنداۋ – ٴۋاجىپ. بۇل تاكبىرلەر ٴبىرىنشى راكاتتا قىراعاتتان بۇرىن، ال ەكىنشى راكاتتا قىراعاتتان كەيىن ايتىلادى.

ٴبىرىنشى راكات: يمام نامازدى باستاعاندا، ايت نامازىنا نيەت ەتىپ «اللاھۋ اكبار» دەپ تاكبىر العاننان كەيىن، قولىن كىندىك تۇسىنا بايلاپ، «سۋبحاناكا» دۇعاسىن وقيدى. جاماعات تا: «ايت نامازىن وقۋعا نيەت ەتتىك، ۇيىدىق يمامعا»، – دەپ نيەت ەتەدى دە تاكبىر الىپ، قولدارىن كىندىك تۇسىنا بايلايدى دا «سۇبحاناكا» دۇعاسىن وقيدى. ارتىنشا يماممەن بىرگە ٴۇش رەت تاكبىر تارتادى. يمام ەكى قولىن قۇلاق تۇسىنا اپارىپ «اللاھۋ اكبار» دەپ داۋىستاپ ٴبىرىنشى تاكبىردى الادى دا، قولىن كىندىك تۇسىنا بايلاماي، ەكى جاعىنا تۇسىرەدى. جاماعات ارتىنشا باسەڭ داۋىسپەن يمامنىڭ تاكبىرىن قايتالاپ، قولدى قۇلاق تۇسىنا اپارىپ تاكپىر الىپ، يمام سەكىلدى قولدى بايلاماي ەكى جانىنا تۇسىرەدى. وسىلايشا ەكىنشى جانە ٴۇشىنشى تاكبىر ايتىلادى. يمام ٴۇشىنشى تاكبىردى ايتقاننان كەيىن قولدى بايلاپ، ىشتەي «اعۋزۋ» مەن «بيسميللاھتى» وقيدى. سوسىن «فاتيحا» سۇرەسى مەن قىسقا سۇرە نەمەسە اياتتاردان داۋىستاپ وقيدى. ارتىنشا باسقا نامازدارداعىداي رۋكۋع پەن ساجدە جاسالادى.

ەكىنشى راكات: يمام مەن جاماعات ەكىنشى راكاتقا تۇرادى، قول كىندىك تۇسىنا بايلانادى. يمام «فاتيحا» سۇرەسى مەن قوسىمشا ٴبىر سۇرە داۋىستاپ وقيدى (جاماعات ٴۇنسىز تۇرادى). ارتىنشا ٴبىرىنشى راكاتتاعى سەكىلدى ٴۇش مارتە تاكبىر الادى، ٴار تاكبىردە (ٴبىرىنشى راكاتتاعىداي) قولدى كىندىك تۇسىنا بايلاماي ەكى جاعىنا تۇسىرەدى. ٴتورتىنشى مارتە تاكبىر ايتىپ رۋكۋعقا بارادى. بۇل ٴتورتىنشى تاكبىر – رۋكۋعتىڭ تاكبىرى بولىپ سانالادى. ارتىنشا ساجدە جاسالادى، سوڭعى وتىرىستا «ٴات-تاحيات» پەن سالاۋات، دۇعا وقىلىپ ناماز تامامدالادى.

ورازا قۇتپاسىن وقۋ – سۇننەت. نامازدان كەيىن يمام مىنبەرگە شىعىپ قۇتپا وقيدى. قۇتبادا اللاعا شۇكىرشىلىك پەن ماقتاۋلار، ٴپىتىر ساداقاسى جايلى ايتىلعاننان كەيىن، «اللاھۋ اكبار، اللاھۋ اكبار، ٴلا يلاھا يللاللاھۋ ۋاللاھۋ اكبار، اللاھۋ اكبار ۋا ليللاھيل-حامد» دەپ تاكبىر ايتادى. جاماعات بۇل سوزدەردى يماممەن بىرگە باسەڭ داۋىسپەن قايتالايدى. يمام ورازا ايت قۇتباسىن جۇما قۇتباسى سەكىلدى ەكىگە ٴبولىپ، اراسىندا از كىدىرىسپەن ايتادى.

ورازا ايتتا مەشىتكە بارا جاتىپ ىشتەي تاكبىر ايتىلادى. مەشىتكە كەلگەندە، نامازعا تۇراتىن ۋاقىتقا دەيىن جاماعاتپەن تاكبىر ايتىلادى.

استانا قالاسى بويىنشا ايت نامازى 17-شىلدە كۇنى ساع. 06.30-دا وقىلادى



[1] ساحيح بۇحاري، 956.
[2]ٴ بايھاقي، سۇنانۋ-كۋبرا، 3/297; ٴمۇسليم، 3/18.
[3] قانداي دا ٴبىر ٴۇزىر (ايتتىڭ ٴبىرىنشى كۇنى بولعاندىعىنا كۇماندى كۇن، تابيعي اپاتتار ت.س.س.) سەبەبىمەن ايت نامازىن، ايتتىڭ ٴبىرىنشى كۇنى وقىلماسا، ەكىنشى كۇنى وقيدى. الايدا، ٴۇزىرسىز ەكىنشى كۇنگە كەشىكتىرسە، ەكىنشى كۇنى وقىلعان ايت نامازى جارامسىز (تۋحفاتۋل فۋكاھا 1/166، ابدۋلحاميد تاحماز، في ساۋبيل جاديد 1/324).

date15.07.2015readCount6547categoryورازاprintباسىپ شىعارۋ