تەلەگونياعا يسلام ٴدىنىنىڭ كوزقاراسى قانداي؟
اسسالامۋ الەيكۋم!
تەلەگونياعا يسلام ٴدىنىنىڭ كوزقاراسى قانداي، مەن ٴۇشىن ماڭىزدى سۇراق جاۋاپ بەرۋلەرىڭىزدى سۇرايمىن. جاننات

ۋا الەيكۋم اسسالام!
تەلەگونيا – (گرەكتىڭ: تەلە – الىس، گونيا – تەگى سوزىنەن) تەگى الىس دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. بۇل ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ەشقايسىسىنا ۇقسامايتىن ورتاق بالانىڭ دۇنيەگە كەلۋ قۇبىلىسى. بۇعان ەكى نەگىزگى فاكتور اسەر ەتەدى. ٴبىرىنشىسى – تۋىلعان بالا اكە-شەشەسىنىڭ ٴتۇپ اتا تەگىنە تارتۋ جاعدايى. ەكىنشىسى – ايەلدىڭ بوتەن ەركەكپەن نەكەگە دەيىن جىنىستىق قاتىناستا بولۋى.
ٴبىرىنشى جاعدايعا بايلانىستى ٴابۋ ھۋرايرا (ر.ا.) مىناداي ريۋايات كەلتىرەدى: «ٴبانۋ فارازا رۋىنان ٴبىر كىسى پايعامبارعا (س.ع.س.) كەلىپ: «مەنىڭ ايەلىم قارا ٴتاندى بالا تۋدى»،-دەپ بالا وزىنىكى ەمەستىگىن ايتپاق بولدى. پايعامبار (س.ع.س.): «سەنىڭ تۇيەلەرىڭ بار ما؟»،-دەدى. ٴيا. ٴتۇسى-وڭى قانداي؟ قىزىل. اراسىندا الا-قۇلاسى بار ما؟ بار. ول قايدان شىقتى؟ مەنىڭشە، تۇقىمىنا تارتقان بولۋ كەرەك. سوندا پايعامبار (س.ع.س.): «سەنىڭ ۇلىڭ دا ٴوز اتا-تەگىنە تارتقان بولۋ كەرەك»،-دەپ بالادان باس تارتۋعا تىيىم سالعان ەكەن[1]».
ەكىنشى اسەر ەتۋشى جايت نەكەگە دەيىن جىنىستىق قاتىناستا بولۋ. باسقاشا ايتقاندا، ويناستىق.  زينا – ۇلكەن كۇنا. بۇل – ارسىزدىق. سونىمەن قاتار، ادامنىڭ تەگىنە دە اسەر ەتەدى.
ٴتىپتى، اجىراسقان نەمەسە كۇيەۋى قايتىس بولعان ايەل بەلگىلى مەرزىم وتپەيىنشە قايتادان تۇرمىس قۇرمايدى. حاديستە: «سۋى باسقا بىرەۋدىڭ ەگىنىن سۋعارعان كىسى قارعىسقا ۇشىرايدى[2]»،-دەپ قۇرساق كوتەرگەن نەمەسە اجىراسقان سوڭ كۇتۋ مەرزىمىندە وتىرعان ايەلمەن نەكەلەسىپ توسەكتەس بولۋعا تىيىم سالۋدا. ويتكەنى، بۇل قۇرساقتاعى بالانىڭ تەگىنە كەرى اسەرىن تيگىزەدى.
شاريعات تىلىندە ايەلدىڭ كۇتۋ ۋاقىتىن – يددا دەپ اتايدى. يددا مەرزىمى تومەندەگىدەي وتەدى:
1. اجىراسقان ەتەككىر كورەتىن ايەل ٴۇشىن تولىعىمەن ٴۇش ەتەككىر ۋاقىتى;
2. جاس ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى ەتەككىرى ۇزىلگەن ۇلكەن جاستاعى ايەل ٴۇشىن ٴۇش اي;
3. كۇيەۋى قايتىس بولعان ٴارى ٴوزى اياعى اۋىر ەمەس ايەل ٴۇشىن ٴتورت اي جانە ون كۇن;
4. كۇيەۋى قايتىس بولعان نەمەسە جاي اجىراسقان، ٴبىراق اياعى اۋىر ايەل ٴۇشىن بوسانعانشا[3].
يددانىڭ ٴبىرقاتار حيكمەتتەرىنىڭ ٴبىرى – ايەل قۇرساعىنىڭ تازارۋى جانە جاڭادان تۇرمىس قۇرۋعا دەنساۋلىعى مەن وي-ساناسىنىڭ دايىن بولۋى.



[1] بۇحاري، مۋسليم
[2] ٴال-يحتيار لي تاليل مۋحتار
[3] تاسھيل ٴاد-دارۋري، 53-بەت

date14.10.2014readCount8274categoryايەلگە قاتىستىprintباسىپ شىعارۋ