قاشان عۇسىل قۇيىنۋ پارىز؟
اسسالاۋماعالەيكۋم!
ۇيقىدا نەمەسە وياۋ كەزىندە لاززاتپەن ٴشاھۋات شىقسا بەلدەن تومەن قاراي جۋىنسا بولادى ما؟ وسىلاي جۋىنىپ قۇران وقي بەرۋگە بولادى ما؟ ٴبىز اۋىلدىق جەردە تۇرعاندىقتان باستان اياق جۋىنۋ قيىنعا سوعادى. ەرجان جانديلدايەۆ

ۋاعالەيكۋماسسالام!
ٴجۇنىپ جانە عۇسىل. ٴجۇنىپ – ەرلى-زايىپتىلاردىڭ قوسىلعاننان كەيىنگى دارەتسىزدىك جاعدايى. ياعني، ەر كىسى مەن ايەلدەردىڭ بويىنان قۇمارلىقپەن ۇرىق بولىنگەننەن كەيىنگى تازا ەمەس قالپى.

عۇسىل – جۇنىپتىك جاعدايدان تازارۋ. سونداي-اق، عۇسىل ەل اۋزىندا «بوي دارەت» دەپ تە ايتىلادى. ايەلدەر ەتەككىر نەمەسە بوسانعاننان كەيىن كەلەتىن قان توقتاعان سوڭ دا عۇسىل قۇيىنۋى پارىز.

دەنەنى تولىق جۋىپ، تازالانۋدى عۇسىل قۇيىنۋ دەپ اتايدى. مۇسىلمان جۇما نامازىنا، ەكى ايت نامازدارىنا بارار الدىن عۇسىل قۇيىنىپ شىعۋى سۇننەت بولىپ تابىلادى. الايدا، سونىمەن قاتار، مىندەتتى تۇردە عۇسىل قۇيىنۋ قاجەت جاعدايلار بار. ولار:

1. ۇيىقتاپ جاتقان نەمەسە وياۋ ادامنىڭ (ەر كىسى جانە ايەلدىڭ) بويىنان لاززاتپەن ۇرىقتىڭ شىعۋى.

ٴۇممۋ ساليم پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) كەلىپ:

– ۋا، اللا ەلشىسى! ايەل بالاسى دا ۇيقىدا ەر كىسى سەكىلدى ٴتۇس كورەدى، بۇل جاعدايدا عۇسىل قۇيىنۋى مىندەت پە؟ –دەپ سۇرادى.

– قۇمارلىق سەزەدى مە؟ –دەدى.

– بولۋى مۇمكىن! – دەدى.

– (بويىنان نەمەسە كيىمىنەن) ىلعالدىق كورەدى مە؟

–بولۋى مۇمكىن!– دەدى.

–ونداي بولسا، عۇسىل قۇيىنسىن،-دەپ جاۋاپ بەردى[1].

 

كىسى ۇيقىدا جاتىپ ٴتۇس كورسە، الايدا كيىمىنەن بەلگىسىن تاپپاسا، عۇسىل قۇيىنۋ پارىز ەمەس. ال، ەشبىر ٴتۇس كورمەي، ٴبىراق ويانعاندا كيىمىنەن بەلگى كورسە، عۇسىل قۇيىنۋ شارت بولادى.

ال، ناۋقاستىق نەمەسە باسقا دا سالدار سەبەپتى، ەشبىر قۇمارلىقسىز كىسى بويىنان ۇرىق شىعاتىن بولسا، ول ٴزار بولىپ ەسەپتەلەدى. مۇنداي جاعدايدا تەك دارەت الۋ قاجەت.

سونداي-اق، ۇيقىدان تۇرىپ دارەت الىپ، نامازىن وقىپ بولعان سوڭ كيىمىنەن جۇنىپتىك بەلگىسىن كورسە، عۇسىل قۇيىنىپ، نامازىن قايتا وقيدى.

2. ەرلى-زايىپتىلار جىنىستىق مۇشەلەرى جاناسسا.

ايشا انامىز (ر.ا.) بۇل جايلى پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) «ۇشى ۇشىنا ەنسە، عۇسىل ٴۋاجىپ بولادى[2]» دەگەن ٴسوزىن ريۋايات ەتەدى.

ەر كىسى مۇشەسىنىڭ باسى ايەل جاتىرىنا ەنسە، وعان دا، ايەلگە دە عۇسىل قۇيىنۋ مىندەت. مۇنداي جاعدايدا كىسىنىڭ بويىنان ٴشاۋھات شىقسا دا، شىقپاسا دا مۇشەسى ايەلدىڭ جاتىرىنا ەنگەندىكتەن، عۇسىل قۇيىنۋ ەكەۋىنە دە ٴۋاجىپ بولادى.

3.ايەلدىڭ ەتەككىرى (حايىز) جانە بوسانعاننان كەيىنگى قان كەلۋ كەزەڭى (نيفاس) بىتكەننەن كەيىن عۇسىل قۇيىنۋى پارىز.

قۇراندا: «...قاشان ولار ناق تازارسا...»[3]،-دەپ ٴامىر ەتىلگەن. ٴابۋ حانيفا ومار جانە يبن ماسۋدتان (اللا تاعالا ەكەۋىنەن دە رازى بولسىن) ريۋايات ەتەدى: حايىز (ەتەككىر) – قانى توقتاعان ايەل. ايەل ەتەككىردەن سوڭ عۇسىل قۇيىنبايىنشا، حايىز بولىپ ەسەپتەلەدى.

مۋاز (ر.ا.): «بوسانعان ايەل ٴبىر جۇمادان سوڭ تازارعانىن كورسە، عۇسىل قۇيىنىپ نامازىن باستاسىن[4]»،-دەگەن.

 

عۇسىلدىڭ پارىزى

عۇسىلدىڭ ٴۇش پارىزى بار: اۋىزدى شايۋ، مۇرىندى شايۋ جانە دەنەنى تۇگەل جۋۋ. ٴابۋ ھۋرايرا (ر.ا.) بۇل جونىندە: «ٴاربىر تۇكتىڭ استىندا جۇنىپتىك بار. سوندىقتان شاشتى (سونىمەن قاتار، ٴاربىر تۇكتى) سالالاپ، تەرىنى (دەنەنى) تازالاڭدار»، – دەگەن پايعامبار ٴسوزىن ريۋايات ەتەدى. سوندىقتان قۇلاق ٴىشى، كىندىك، قاس، ساقال-مۇرت، شاشتىڭ ٴتۇبى سەكىلدى قيىندىق تۋدىرمايتىن ورىنداردىڭ بارلىعىنا سۋ ٴتييۋى شارت.

سونىمەن بىرگە، دەنەگە نەمەسە تەرىگە تولىعىمەن سۋ تييۋىنە كەدەرگى بولعان بوياۋ، كرەم، لاك، تۋشش جانە دە باسقا زاتتاردى كەتىرىپ بارىپ عۇسىل الۋ قاجەت.

ەسكەرتۋ: عۇسىل قۇيىنۋعا قولايلى جاعداي جوق بولسا، ماسەلەن سۋ مۇلدەم بولماسا، سۋ سۋىق بولىپ، كىسى جۋىنسا اۋىرىپ قالۋ ٴقاۋپى نەمەسە سىرقاتى اسقىنىپ كەتۋى ىقتيمال بولسا عۇسىلدى كەشىكتىرۋىنە رۇقسات ەتىلەدى.

ساحابا جابير (ر.ا.) مىنا اڭگىمەنى باياندايدى: «ٴبىز ساپارعا شىققان بولاتىنبىز. ارامىزداعى ٴبىر كىسىنىڭ باسىنا تاس ٴتيىپ، جاراقات الدى. سوسىن ول تاڭەرتەڭ تۇرسا ٴجۇنىپ بولىپ قالىپتى. ول: مەنىڭ ٴتاياممۋم الۋىمدى ٴجون سانايسىڭدار ما؟ – دەپ سۇرايدى. جولداستارى: جوق، رۇقسات جوق دەپ ويلايمىز. ويتكەنى، سۋ قول استىڭدا تۇر، – دەيدى. ول كىسى عۇسىل قۇيىنىپ، (سىرقاتى اسقىنىپ) قايتىس بولادى.

ٴبىز ساپاردان قايتا ورالعاندا اللاھ ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) قۇزىرىنا بارىپ بولعان ٴمان جايدان حاباردار ەتتىك. سوندا ول كىسى: «اللاھ، ونى ولتىرىپسىڭدەر عوي! بىلمەسەڭدەر، سۇرامايسىڭدار ما؟ بىلمەگەننىڭ داۋاسى سۇراۋ. راسىندا، ول كىسىگە ٴتاياممۋم ەتىپ، جاراقاتىن تاڭىپ، دەنەسىنىڭ وزگە مۇشەسىن جۋۋعا بولار ەدى[5]»، – دەپ ايتقان.

عۇسىل الۋ ٴتارتىبى

كىسى عۇسىلدىڭ ٴۇش پارىزىن ورىنداپ، ياعني اۋىز مۇرىندى شايىپ، دۋشقا، باسسەينگە، وزەن كولگە ٴتۇسىپ دەنەگە تولىعىمەن سۋ تيگىزسە عۇسىل الىنعان بولىپ ەسەپتەلەدى. الايدا، پايعامبارىمىز (س.ع.س.) كورسەتكەن ٴتارتىپ بويىنشا عۇسىل الۋ ابزال ٴارى سۇننەت سانالادى.

عۇسىل قۇيىنۋدى نيەت ەتكەن ادام اۋەلى اۋرەتىندەگى ٴناجىستى كەتىرەدى. سوسىن تولىعىمەن دارەت الادى. تەك اياقتارىن جۋمايدى. كەلەسى كەزەكتە باسىن تولىعىمەن جۋىپ الىپ، اۋەلى وڭ يىعىنا سوسىن سول يىعىنا سۋ قۇيىپ جۋىنادى. وسىلايشا تولىعىمەن ٴۇش رەت تۇتاستاي جۋىنىپ شىعادى. ەگەر جۋىناتىن ورنى سۋ ۇيمەلەيتىن بولسا، اياقتارىن شىعاردا جۋادى. مىنە، وسى تارتىپپەن عۇسىل الۋ سۇننەت.

يبن ابباس (ر.ا.) ريۋايات ەتەدى: پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ايەلى مايمۋنا (ر.ا.): مەن پايعامبارعا (س.ع.س.) عۇسىل قۇيىنۋى ٴۇشىن سۋ ازىرلەپ بەردىم. ول ەكى قولىن ەكى-ۇش رەت جۋدى. سوسىن سول قولىنا سۋ قۇيىپ، جىنىس مۇشەسىن تازالادى. سوسىن (سول) قولىن جەرگە ىسقىلادى. كەيىن اۋزى مەن مۇرنىن شايىپ، بەتى مەن قوس قولىن جۋدى. سوسىن بۇكىل دەنەسىنە سۋ قۇيىپ شومىلدى. كەيىن شەتىرەك تۇرىپ، ەكى اياعىن جۋدى[6]،-دەپ ايتقان.

 

جۇنىپتىك كۇيدە تىيىم سالىناتىن امالدار

ٴجۇنىپ (عۇسىلسىز) ادامعا ناماز وقۋعا (بەس ۋاقىت، جۇما، ايت جانە ٴناپىل نامازدارىن)، جانازا نامازىنا قاتىسۋعا، قاعبانى تاۋەپ ەتۋگە، قۇران كىتابىن ۇستاۋعا جانە قۇراندى جاتقا وقۋعا تىيىم سالىنادى. كەڭىرەك ايتار بولساق:

1.نامازدىڭ بارلىق ٴتۇرىن وقۋعا تىيىم سالىنادى. مايدا سۇرەسىنىڭ 6-اياتىندا «ەگەر ٴجۇنىپ بولساڭدار، تازالانىڭدار (عۇسىل قۇيىنىڭدار)»،-دەگەن.

2.قاعبانى تاۋەپ ەتۋگە تىيىم سالىنادى. بۇل جونىندە پايعامبارىمىز (س.ع.س.) «راسىندا قاعبانى تاۋەپ ەتۋ ناماز (بولىپ تابىلادى). ەگەر تاۋەپ ەتەتىن بولساڭدار ٴسوزدى ازايتىڭدار»،-دەگەن.

3.قۇران كىتابىن ۇستاۋعا تىيىم ەتىلەدى. ۋاقيعا سۇرەسىنىڭ 79-اياتىندا «ونى (قۇراندى) تەك پاك (دارەتتى) ادامدار ۇستايدى»، دەپ بۇيىرىلعان. سونداي اق، پايعامبارىمىز (س.ع.س.) «قۇراندى تەك تازا ادام ۇستايدى»، دەپ ايتقان.

4.قۇراننىڭ سۇرەسىن نەمەسە بىرەر اياتىن دا جاتقا وقۋعا بولمايدى.

ەسكەرتۋ: ال، كۇندەلىكتى دۇعا رەتىندە قولدانىلاتىن قۇران اياتتارىن وقۋعا رۇقسات ەتىلەدى. مىسالى: تاماقتانۋ الدىندا جانە ٴبىر ٴىستى باستاماس بۇرىن «بيسميللاھ» ايتۋ، كولىككە مىنەر كەزدە «سۋبحانال لازي ساححارا لانا ھازا ۋا ما كۋننا لاھۋ مۋقرينين» (زۋحرۋف سۇرەسى اياتى) دۇعاسىن وقۋ، ۇيدە كىرىپ جايعاسقان سوڭ «ۋا قۋل روببي انزيلني مۋنزالان مۋباراكان» (مۋمينۋن سۇرەسى اياتى) دۇعاسىن وقۋ سەكىلدى.

ٴجۇنىپ كۇيدەگى ادامعا اسىل ٴدىنىمىزدىڭ ەڭ ابزال عيباداتتارىن ورىنداۋعا تىيىم ەتىلگەن. دەكەم، مۇسىلمان بالاسى شارۋام وڭىنان بولسان جانە جاقسى امالدارىمدى اللاھ قابىل ەتسىن دەسە عۇسىل سەكىلدى امالدارعا مۇقيات بولۋى شارت.



[1] فيقھۋل حانافي ٴۋا ٴاديللاتۋھۋ، شايح اساد مۋحامماد سايد ساعيرجي، 1-توم، داماسك، «دارۋل كاليم تايب» 2008-جىل، عۇسىل ۋاجىپتەرى، 65-بەت
[2] جوعارىداعى كىتاپ، عۇسىل ۋاجىپتەرى، 67-بەت
[3] باقارا سۇرەسى، 222-ايات
[4] جوعارىداعى كىتاپ، عۇسىل ۋاجىپتەرى، 69-بەت
[5] ٴابۋ داۋد، داراقۋتني
[6] سۋنان ٴابۋ داۋد، 1/65

date03.03.2014readCount91022categoryعۇسىل-دارەتprintباسىپ شىعارۋ