ايەل ادام بالا ەمىزگەن ۋاقىتتا نەمەسە ٴسۇتى شىققان كەزدە دارەتى بۇزىلا ما؟
مەنىڭ سىزدەرگە قويار سۇراعىم: ايەل ادام بالا ەمىزگەن ۋاقىتتا نەمەسە ٴسۇتى شىققان كەزدە دارەتى بۇزىلا ما؟

شاريعات بويىنشا ايەل ادامنىڭ بالا ەمىزۋى، ٴسۇتىنىڭ شىعۋى دارەتىن بۇزبايدى. ويتكەنى دارەتتى بۇزاتىن شارتتارىنان ەمەس. ٴابۋحانيفا ٴمازحابى بويىنشا دارەت تەك تومەندەگى جاعدايلاردا عانا بۇزىلادى.

1. ٴۇل­كەن-كىشى ٴدا­رەت، قان، ٴما­ني، ٴما­زي، ٴۋادي سە­كىل­ٴدى ٴنا­ٴجى­سات­تىڭ نە­مە­سە قان­داي ٴبىر سۇيىق، نە قويۋ ٴنار­سە­ٴنىڭ شى­عۋى. 

2. مۇ­رىن­نان نە­مە­سە دە­نە­ٴنىڭ كەز-كەل­گەن جە­ٴرى­نەن قان، ٴىرىڭ سە­كىل­ٴدى ٴنار­سە­لەر­ٴدىڭ شى­عۋى. اۋىز­دان كەل­گەن قان ەگەر ٴتۇ­كى­رىك­ٴتىڭ كو­لە­ٴمىن­دەي نە­مە­سە ٴتۇ­كى­رىك­تەن كوپ بول­سا، ٴدا­رەت­ٴتى بۇ­زا­دى. از بول­سا بۇ­زىل­مايدى. دە­نە­ٴنىڭ باس­قا جە­ٴرى­نەن شىق­قان قان اينا­لا­سى­نا جايىل­سا، ٴدا­رەت­ٴتى بۇ­زا­دى. پاي­عام­با­رى­مىز (س.ا.ۋ.): «ٴار­ٴبىر اق­قان قان ٴۇشىن ٴدا­رەت الۋ كە­رەك»، – دەيدى. ەگەر ينە ۇشىن­داي ٴبىر قان شى­عىپ، قا­تىپ قال­سا ٴدا­رەت­كە زيان­دى­عى جوق. ٴتىپ­ٴتى ونى قول­مەن ٴسۇر­ٴتىپ نە ۇگى­ٴتىپ تاس­تاۋ دا ٴدا­رەت­ٴتى بۇز­بايدى. سول سە­كىل­ٴدى جا­را­دان اق­قان ٴىرىڭ مەن سا­رى سۋ دا قان سە­كىل­ٴدى. 

3. جەل شى­عۋى. حا­ديس­تە جەل­ٴدىڭ شى­عىپ-شىق­پا­عا­نى جايلى كۇ­ٴماندانعان ادام­عا جەل­ٴدىڭ دىبىسى ياكي ٴيسى سە­ٴزىل­مەيىن­شە، ٴدا­رەت­ٴتىڭ بۇ­زىل­مايتى­نى جايلى ايتى­لا­دى [1].

4. اۋزى تو­لىپ قۇ­سۋ. پاي­عام­با­رى­مىز (س.ا.ۋ.): «قۇ­سۋ – ٴدا­رەت­ٴتى بۇ­زا­دى»، – دەيدى [2]. اۋىز تو­لا سۋ، تا­ماق، قان، زا­پى­ران سە­كىل­ٴدى قۇ­سىق­تار ٴدا­رەت­ٴتى بۇ­زا­دى. قا­قى­رىق ٴتۇ­كى­رىك سە­كىل­ٴدى بول­عان­دىق­تان ٴدا­رەت­ٴتى بۇز­بايدى. 

5. نا­ماز­دا ­داۋ­ىس­تاپ كۇ­لۋ. بۇل – جا­نىن­دا­عى ادام­عا ەس­ٴتى­لە­ٴتىن­دەي كۇ­ٴلۋى. پاي­عام­با­رى­مىز (س.ا.ۋ.): «كىم­دە-كىم نا­ماز­دا ­داۋ­ىس­تاپ كۇل­سە، ٴدا­رە­ٴتىن جا­ڭا­لاپ، نا­ما­زىن قايتا وقى­سىن» دەيدى [3].

6. اقىل-ەسى­نەن ايىرا­تىن جاع­داي­لار ٴدا­رەت­ٴتى بۇ­زا­دى. ۇيىق­تاۋ، اقى­لى­نا نۇق­سان كە­لۋ، تا­لۋ، ماس بو­لۋ سە­كىل­ٴدى جاع­داي­لار. ٴبى­راق ۇيىق­تاۋ ٴما­سە­لە­ٴسى باس­قا. ەگەر ادام ٴبىر ٴنار­سە­گە سۇيە­ٴنىپ نە­مە­سە جان­تايىپ جات­سا، يا بول­ما­سا اياق­تا­رىن سو­زىپ وتى­رىپ ۇيىق­تا­سا، ٴدا­رەت بۇ­زى­لا­دى. ويتكە­ٴنى، مۇن­داي ەر­كىن ۇيىق­تا­عان جاع­دايدا جەل شى­عۋ ىق­تي­ما­لى بار. ٴبى­راق ادام جەر­گە جاق­سى­لاپ وتى­رىپ، ەش­ٴبىر جەر­گە سۇيەن­بە­سە نە­مە­سە نا­ماز­دا قيام­دا، ٴرۇ­كۇع­تا، ٴساج­دە­دە ۇيىق­تا­سا، ٴتىپ­ٴتى نا­ماز­دان تىس وسى­لايشا ۇيىق­تا­سا، ٴدا­رە­ٴتى بۇ­زىل­مايدى.

7. جى­نىس­تىق قا­تى­ناس­تا بو­لۋ.

8. ەر­ٴلى-زايىپ­تى­لار­دىڭ جى­نىس ٴمۇ­شە­لە­ٴرى­ٴنىڭ كيىم­ٴسىز ٴبىر-بى­ٴرى­نە تييۋلە­ٴرى.

9. ٴما­ٴسى­لەر­گە ٴما­ٴسىح ەتىل­گەن­نەن كەيىن تۇر­عىن­عا ٴبىر كۇن، ٴبىر ٴتۇن­ٴنىڭ، ال جو­لاۋشى­عا ٴۇش كۇن­ٴنىڭ ٴوتۋى نە­مە­سە ٴما­ٴسىح ەتىل­گەن­نەن كەيىن سول ۋا­قىت ٴىشىن­دە ٴما­ٴسى­ٴنىڭ ٴبى­رەۋىن بول­سىن شەشۋى.

ٴۇزىر­ٴلى ادام­نىڭ ال­عان ٴدا­رە­ٴتى­ٴنىڭ ۋاقى­تى شى­عۋى. بەل­گى­ٴلى ٴبىر سە­بە­ٴبى بار، مى­سا­لى، ٴتى­ٴسى قا­ناي بە­رە­ٴتىن ادام ٴار نا­ماز ۋاقى­تى­نىڭ ٴىشىن­دە سول ۋا­قىت ٴۇشىن ٴدا­رەت الۋ كە­رەك. جا­ڭا ازان وقىل­عان­دا سول ۋا­قىت­قا ار­نا­لىپ ال­عان ٴدا­رە­ٴتى بۇ­زى­لا­دى دا، وعان جا­ڭا ۋا­قىت ٴۇشىن قايتا ٴدا­رەت الۋى قا­جەت.ٴتايام­ٴمۇم جا­سا­عان ادام­نىڭ سۋ­عا قو­لى جە­ٴتۋى.

[1] بۋ­حا­ري، ۋدۋ'، 34.
[2] تير­مي­زي، تا­ھا­رات، 64.
[3] ٴزاي­لاي، حافز اب­دۋل­لاھ يبن يۋسۋپ. ناس­بۋر-­ٴرايا لي احا­دي­سي ھي­ٴدايا. 1973. 1، 47-54.
قايرات جولدىباي ۇلى،
ازىرەت سۇلتان مەشىتىنىڭ باس يمامى
date12.07.2012readCount15386categoryعۇسىل-دارەتprintباسىپ شىعارۋ