ٴۇشىر زەكەتىنىڭ نيسابى بار ما؟
اسسالاۋماعالەيكۋم! ٴۇشىر زەكەتى جايىندا بىلگىم كەلگەن ەدى. جەر ونىمىنەن الىناتىن ۇشىردە دە نيساپ بار ما؟ ەگەر بولسا ونىڭ مولشەرى قانشا توننا، نەشە كيلوگراممنان باستالادى؟ اليبەك جۋرقابايەۆ.

ۋاعالەيكۋمۋسسالام، اليبەك!

جەر ونىمدەرىنەن الىناتىن زەكەت ٴتۇرىن «ٴۇشىر» دەيمىز. بۇل جايىندا قۇراننىڭ باقارا سۇرەسىندە: «ەي، مۇمىندەر! تابىستارىڭنىڭ جانە سەندەر ٴۇشىن جەردەن شىعارعان نارسەلەرىمىزدىڭ جاقسىلارىن ٴتيىستى ورىنعا جۇمساڭدار...»[1]، – دەلىنگەن. وسى ايات جانە پايعامبارىمىزدىڭ: «جەردەن شىعاتىن بارلىق نارسەنىڭ ٴۇشىرى بار»، –  دەگەن حاديسىنە سۇيەنە وتىرىپ يمام اعزام ٴابۋ حانيفا (ر.ا.)[2]: «جەردەن وتىن، قامىس جانە شوپتەن وزگە نە  وندىرگەن بولسا، از بولسىن، مەيلى كوپ بولسىن، ٴۇشىر بەرىلەدى»، – دەگەن. ال، ونىڭ ەكى شاكىرتى يمام ٴابۋ يۋسۋف پەن يمام مۇحامماد (ر.ا.): «ٴۇشىر – بيداي، ارپا، قۇرما سياقتى ٴبىر جىل شىرىمەي ساقتالا الاتىن[3] قاسيەتكە يە ٴونىم تۇرىنەن عانا بەرىلەدى. ٴارى بۇل ٴونىمنىڭ بەس تۇيە جۇگىنە (ٴال-ۋاسق) ساي كەلەتىن مولشەرگە تەڭ (653 كگ) كەلۋى كەرەك. ودان از مولشەردەن ٴۇشىر بەرىلمەيدى. سونداي-اق الما، ورىك سىندى جەمىس-جيدەكتىڭ دە ٴۇشىرى جوق. ويتكەنى، پايعامبارىمىز ٴبىر حاديسىندە: «بەس ٴۋاسقتان (653 كگ) ازىنا (ٴۇشىر) زەكەتى جوق»[4]،دەگەن ول، تاعى ٴبىر سوزىندە: «جەمىس-جيدەكتىڭ (ٴۇشىر) زەكەتى جوق»[5]، – دەدى»، – دەپ تۇجىرىم جاساعان[6].

دەمەك يمام اعزام مەن ونىڭ ەكى شاكىرتى اراسىنداعى ايىرماشىلىق مىنا ەكى سۇراققا بەرىلەر جاۋاپ اينالاسىندا بولىپ تۇر:

ٴبىرىنشىسى، جەر ونىمدەرىنىڭ نيساب مولشەرى بار ما؟ يمام اعزام «جوق»، ٴابۋ يۋسۋف پەن مۇحامماد «بار» دەيدى.

ەكىنشىسى، ٴۇشىر تەز بۇزىلاتىن جەمىس-جيدەكتەن بەرىلمەي مە؟ يمام اعزام «بەرىلەدى» دەسە، ونىڭ ەكى شاكىرتى «بەرىلمەيدى» دەپ وتىر.

دەگەنمەن، حانافي ٴمازھابىندا قابىل ەتىلىپ، ۇكىم رەتىندە بەكىتىلگەن – يمام اعزام ٴابۋ حانيفانىڭ ٴپاتۋاسى بولىپ تابىلادى[7].

ەندەشە، باۋ-باقشا جانە جەر ونىمدەرىنەن الىناتىن زەكەت ٴتۇرى مىنا ەكى جولدىڭ بىرەۋىمەن الىنادى. ەگەر ەگىس قۇدىق، سۋ تارتاتىن اپپارات سياقتى نارسەلەرمەن سۋعارىلىپ، دارى-دارمەك سەبۋ سەكىلدى ەڭبەك جۇمسالىپ، ٴونىم الىناتىن بولسا، ٴونىمنىڭ 5% ال، ەگەر ەگىس جاڭبىر سۋى، وزەن سۋى سياقتى سۋلارمەن سۋعارىلسا ٴونىمنىڭ وننان ٴبىرى ياعني، 10%-ى زەكەت رەتىندە الىنادى. بۇل ۇكىم اللا ەلشىسىنىڭ مىنا حاديسىنە سۇيەنەدى: «جاۋىن نەمەسە وزەن سۋلارىمەن سۋعارىلعان جەر ونىمدەرىنىڭ ٴۇشىرى 1/10، ال قولمەن سۇعارىلعاننىڭ ٴۇشىرى  1/20»[8].

جەر ونىمدەرىنەن جىلىنا بىرنەشە رەت ٴونىم الۋعا بولاتىندىقتان، ٴبىر جىل تولۋ شارتى مەن نيساپ مولشەرى شارتى قوسىلمايدى. جەر جالعا الىنسا دا، العان ونىمدەرىنىڭ زەكەتى بەرىلەدى[9].

[1] باقارا – 267 ايات.
[2] يحتيار – 1/362 بەت.
[3] ٴلۇباب – 1/150 بەت.
[4] بۋحاري،  زاكاتۋل ٴۋارق - №1447 حاديس.
[5] تيرميزي، زاكات - №638 حاديس.
[6] حيدايا، زاكاتۋ ٴاز-زۋرۋ – 1/276 بەت.
[7] قاسىم يبن قۇتلۋبۋعا، ٴات-تاسحيح، زەكاتۋ ٴاز-زۋرۋ – 200 بەت.
[8] بۋحاري،  زاكات - №1483 حاديس.
[9] م.يسا ۇلى، ق.جولدىباي ۇلى،  يسلام عىلىمحالى – 374 بەت. الماتى.
ابدۋسامات قاسىم
date03.08.2013readCount5970categoryزەكەتprintباسىپ شىعارۋ