ٴ ٴابۋ حانيفانىڭ تابيعين بولعانى راس پا؟ - muslim.kz
ٴابۋ حانيفانىڭ تابيعين بولعانى راس پا؟
اسسالاۋماعالەيكۋم. يمام ابۋ حانيفا تابيعين بولعانى راس پا؟ كەي ادامداردىڭ ونىڭ تابيعين بولعانىنا كۇمانمەن قارايدى ەكەن. جالپى تابيعين بولۋدىڭ ارتىقشىلىعى نە؟ ايدىن.

 


ۋا الەيكۋم ٴاسسالام!

ٴسىزدىڭ سۇراعىڭىزعا «جالپى تابيعين بولۋدىڭ ارتىقشىلىعى نە؟» دەگەن بولىگىنەن باستاپ جاۋاپ بەرگەن ٴجون بولار. ول ٴۇشىن جالپى تابيعين دەگەن كىم ەكەنىنە انىقتاما بەرە كەتەيىك:

«تابيعين» ٴسوزىنىڭ تىلدىك ماعىناسى – ەرۋشى، ەرگەن دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ول «تابي’ا، ياتبا’ۋ»، ياعني بىرەۋدىڭ ارتىنان ەرۋ دەگەن ەتىستىكتەن تۇرلەنەدى.

تەرمينولوگيادا تابيعين دەپ ساحابانى جولىقتىرعان ادامعا ايتىلادى[1]. قۇران كارىمدە اللا تاعالا: «مۋھاجير، ٴانسارلاردان[2] العاشقى يمان كەلتىرگەندەر مەن ولارعا جاقسىلىقتا ەرگەندەردەن اللا رازى بولدى»،[3] – دەيدى. كەيىننەن عالىمدار وسى اياتقا سۇيەنە وتىرىپ، ساحابالاردىڭ ارتىنان كەلگەن بۋىندى قۇراندا ايتىلعانداي، «تابيعيندەر»، ياعني ەرگەندەر دەپ اتاپ كەتكەن.

ال، تابيعين بولۋدىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟

ٴتابيعيننىڭ ٴبىرىنشى ارتىقشىلىعى – ولاردىڭ بۋىنى قۇراندا اتالعان ٴھام ساحابالاردىڭ ارتىنشا-اق اتالعان. جانە دە «ولارعا جاقسىلىقتا ەرگەندەر» دەپ جاقسىلىقتا ساحابالاردان كەيىنگى شەپتەگى يمامدار بولاتىنى ايتىلعان.

ال، پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س) حاديس شاريفىندە: «ادامداردىڭ ەڭ جاقسىسى: مەنىڭ عاسىرىم، سوسىن ودان كەيىن  كەلەتىندەر (عاسىرى)، سوسىن ولاردىڭ سوڭىنان كەلەتىندەر (عاسىرى)»،[4] – دەگەن. بۇل حاديس تە تابيعيندەردىڭ ورنىن ەرەكشەلەپ كورسەتۋدە. ٴارى كەيىنگى كەلگەن بۋىندار ول بۋىنداي بولا المايدى.

ٴابۋ حانيفاعا (ر.ا) كەلسەك، ول كىسى – تابيعين. وعان تاريح پەن تاريحي تۇلعالاردى جەتىك بىلگەن ٴىرى عالىمداردىڭ باياندامالارىنان بىلە الامىز. مىسالعا، يبن حاجار (ر.ا) بىلاي دەيدى: «ٴابۋ حانيفا ٴبىر توپ ساحابالاردى جولىقتىرعان. سەبەبى، ول حيجرانىڭ ٴ80-شى جىلى كۋفا قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ول كەزدە ول قالادا ابدۋللا يبن ابۋ اۋفا (ر.ا) بار بولاتىن. ول كىسى كەيىننەن قايتىس بولعانى ايان. سونىمەن قاتار، ول كەزدەرى باسرا قالاسىندا ٴاناس يبن ماليك (ر.ا) تا بار ەدى. ول (ر.ا) توقسانىنشى جىلدان كەيىن قايتىس عانا بولعان. يبن ساعد ٴبىر سوزىندە ابۋ حانيفانىڭ ٴاناستى (ر.ا) كورگەنىن جەتكىزەدى. ال، بۇل وڭىرلەردە بۇل ەكى ساحابادان وزگە تاعى قانشاما ٴتىرى ساحابالار بار ەدى».

ٴال-ازديدىڭ «ٴمانازيلۋل-ايمماتيل-ارباعا» اتتى كىتابىندا ٴابۋ حانيفانىڭ (ر.ا): «اكەممەن بىرگە 96-شى جىلى قاجىلىققا باردىم. ول كەزدە 16-دا بولعان ەدىم. سوندا اينالاسىنا ادامدار مولىنان توپتالعان ٴبىر اقساقالمەن جولىقتىم. اكەمنەن: «بۇل كىسى كىم؟» – دەپ سۇرادىم. ول ماعان: «بۇل كىسى مۇحاممەدتىڭ (س.ع.س) ساحاباسى، ونىڭ اتى ابدۋللا يبن حاريس» – دەدى»، – دەگەنىن جەتكىزگەن.

وسى سىندى حاتيب باعدادي، يمام زاھابي، يمام يراقي ت.ب. ٴىرى عالىمدار دا ابۋ حانيفانىڭ تابيعين ەكەنىنە توقتاعان.



[1] يبن حاجار، يبنكاسير، حاتيب باعدادي سىندى كىسىلەردىڭ ورتاق انىقتاماسى
[2] ساحابالار وسىلاي مۋھاجيرلەر جانە ٴانسارلار دەپ ەكىگە بولىنگەن.
[3] تاۋبە 100.
[4] بۋحاري، مۋسليم.

date02.04.2018readCount1149categoryٴارتۇرلىprintباسىپ شىعارۋ