قازاقستان قالالارى بويىنشا ايت نامازىنىڭ ۋاقىتتارى (2018 ج.)

Қазақстан қалалары бойынша айт намазының уақыттары (2018 ж.)
2018 جىلدىڭ 15 ماۋسىمى – ورازا ايتتىڭ ٴبىرىنشى كۇنى

 

قازاقستان قالالارى بويىنشا ايت نامازىنىڭ ۋاقىتى تومەندەگىدەي: 

 

1. استانا قالاسى - 07:00

2. الماتى قالاسى - 06:00

3. الماتى وبل. - 06:00

4. اقتوبە - 07:00

5. اقمولا - 07:30

6. اتىراۋ - 07:00

7. اقتاۋ - 07:00

8. بقو – 06:30

9. جامبىل - 06:30

10.قاراعاندى - 06:00

11.قوستاناي - 07:30

12. قىزىلوردا - 07:00

13. وقو - 06:30

14. تالدىقورعان - 06:30

15. پاۆلودار - 07:00

16. شقو - 07:00

17. سقو - 07:30

18. سەمەي – 07:00

19. جەزقازعان – 07:00

 

ورازا ايتىنداعى مۇسىلماننىڭ جاساۋى ٴتيىس امالدار:

 

ٴپىتىر ساداقاسىن بەرۋ

ٴپىتىر ساداقاسى رامازان ايىندا، ياعني رامازان ايى باستالعاننان باستاپ ايت نامازىنا دەيىنگى ارالىقتا بەرىلۋ قاجەت. ەگەر ٴپىتىر ساداقاسىن بەرمەگەندەر بولسا ٴبىرىنشى كەزەكتە ايت نامازىنا دەيىن ٴپىتىر ساداقاسىن بەرۋى ٴتيىس. ايت نامازىنان كەيىن بەرىلگەن ٴپىتىر ساداقا ٴجاي ساداقا بولىپ قالادى.

ٴپىتىر ساداقاسى مۇسىلماندارعا ھيجرا جىل ساناۋى بويىنشا ەكىنشى جىلى شاعبان ايىندا پارىز بولدى. بۇل جونىندە پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) مۇباراك حاديسىندە كەلگەن: «پايعامبار (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ادامدارعا رامازان ايىندا ٴپىتىر ساداقاسىن بەرۋدى پارىز ەتتى»[5]. ٴپىتىر ساداقاسىنىڭ مولشەرى جىل سايىن شاريعات بەكىتكەن ازىق-تۇلىكتەردىڭ باعاسىنا بايلانىستى وزگەرىپ تۇرادى.

تاكبىر ايتۋ

 

ايت كۇندەرى تاكبىر (اللانى ۇلىقتاۋ) ايتۋ دىندە زاڭداستىرىلعان امالداردان. اللا تاعالا قۇران كارىمدە:

{ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ }

سەندەردى تۋرا جولعا سالعان اللاعا شۇكىرلىك ەتۋلەرىڭ ٴۇشىن سانىن تولتىرىڭدار. ٴارى اللانى ۇلىقتاڭدار.[6]  

يمام ٴاز-زۋحري بىلاي دەپ باياندايتىن: “ادامدار تاكبىرلەردى ايت كۇنى ۇيىنەن شىعار كەزدە ناماز ورىندالاتىن جەرگە بارعانعا دەيىن جانە يمام كورىنگەنگە دەيىن ايتاتىن. ال يمام كورىنگەن كەزدە، ولار يمام تاكبىر ايتا باستاعانعا دەيىن تىنىشتالاتىن، ال سودان سوڭ ولار تاعى دا تاكبىر ايتاتىن”.[7]

ايت نامازىن وقۋ

پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن)وسيەتiندە: «ايت كۇنi بiرiنشi ورىندايتىنىمىز – ناماز وقۋ»، – دەلiنگەن. ايت نامازى دiنiمiزدە ٴۋاجىپ امال بولعاندىقتان، پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ومiرiندە ونى بiر رەت تە قالدىرماي وقىعان. يسلام كەز كەلگەن مەرەكەنiڭ عيباداتتارمەن وتكەرiلۋiن قۇپتايدى. سوندىقتان ايت مەرەكەسى ارنايى عيباداتتارمەن باستالادى.
ايت نامازى ٴۇشىن ازان ايتىلىپ، قامات تۇسىرىلمەيدى. نامازعا بەت العان كەزدە ٴبىر جولمەن بارىپ، ەكىنشى جولمەن قايتۋ سۇننەت بولىپ سانالادى. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ) مۇباراك حاديسىندە: «پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ايت كۇنى مەشىتكە بارعان جولىمەن قايتپاي، باسقا جولمەن قايتاتىن»[8].

 

 نامازعا شىعار الدىندا قۇرما جەپ شىعۋ

سۇننەت بويىنشا مۇسىلمان ادام نامازعا شىعار الدىندا قۇرما دامىنەن اۋىز ٴتييۋى كەرەك. بۇل پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ورازانىڭ اياقتالىپ، ايت كۇندەرى باستالعانى جايىندا بەرگەن بەلگىسى.

جاڭا  كيىم كييۋ، عۇسىل قۇيىنۋ، اتىرلەنۋ

بۇل ۇلىق مەرەكەدە مۇسىلمان ادام شاماسى كەلگەنشە مەشىتكە جاڭا كيىم كيىپ، اتىرلەنىپ بارعان ابزال. يمام ماليك: «مەن عالىمداردىڭ ايت كۇندەرىندە جاسانۋدىڭ جانە حوش يىستەر جاعۋدىڭ ابزال ەكەندىگى تۋرالى ايتاتىنىن ەستىگەنمىن»، – دەيتىن. دەگەنمەن، جىبەك ماتادان ەر ازاماتتاردىڭ بويىن اۋلاق ۇستاعانى ٴجون.[9] سەبەبى، بۇل تۋرالى  يبن ومار بىلاي دەگەن: «بىردە ومار بين ٴال-حاتتاب بازاردان جىبەك كويلەك ساتىپ الدى دا، ونى اللا ەلشىسىنە (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) الىپ كەلىپ: «ۋا، اللانىڭ ەلشىسى، مىنانى ايت كۇندەرىندە، سونداي-اق سىزگە ەلشىلەر كەلگەندە كيىڭىز»، – دەدى. بۇعان پايعامبار (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «مۇنداي كيىمدى اقىرەتتەن ۇلەسى بولماعان ادام عانا كيەدى»،  – دەپ جاۋاپ بەردى».[10] 

قۋانىش، شاتتىق كورىنىس تابۋ 

ايت بارشا مۇسىلمانداندىڭ مەرەكەسى بولعاندىقتان، ونى ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكيگەن شالعا دەيىن سەزىنۋى ٴتيىس. سىيلىقتار تاراتىلىپ، مەرەكەلىك مادەني شارالار ۇيىمداستىرىلۋى ابزال امالداردان. جۇزدەن اسا ۇلت وكىلى تۇرىپ جاتقان ەلىمىزدەگى ٴاربىر ازامات وسى مەرەكەنىڭ لەبىن سەزىنۋى قاجەت. ۇلتارالىق، ٴدىنارالىق بايلانىستى كۇشەيتۋ ماقساتىندا ايت مەيرامىنا وراي قۇتتىقتاۋلار تاراتىلىپ، ارنايى داستارحاندار جايىلادى. «بىر-بىرلەرىڭە  سىيلىق بەرىڭدەر، سۇيىسپەنشىلىكتەرىڭ ارتادى» دەگەن ٴحاديستى نەگىزگە العان قازاق دالاسىندا قوناق كادەسى، ٴسۇيىنشى، بايعازى، تاعى باسقا ادامداردى جاقىندىققا اپاراتىن امالدار  كوپ. سولاردىڭ ٴبىرى – ايتتىق سۇراۋ. ايت مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ، ايتتىق سۇراعان جاندى قازاق بەتىن قايتارماي قولدا بار سىيلىقتارىن اياماعان. مىنە بۇل عاسىرلار وتە داستۇرگە اينالىپ، بۇلدىرشىندەر ٴۇشىن ايتتىڭ ٴبىر كەرەمەت كورىنىسى بولىپ ەستە قالعان. 

 ورازا جانە قۇربان ايت كۇندەرى ورازا ۇستاۋعا بولمايدى

قۋانىش پەن شاتتىققا تولى بۇل قوس مەيرامدا مۇسىلماندار ورازا ۇستامايدى. بۇل تۋرالى ابۋ سا’يد ٴال-حۋدري بىلاي دەپ بايانداعان: «اللانىڭ ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ادامدارعا ورازا ايت پەن قۇربان ايتتىڭ ەكى كۇنىندە ورازا ۇستاۋعا تىيىم سالاتىن». [11]

مۇسىلمانداردىڭ ٴبىر-بىرىن قۇتتىقتاۋى

ناماز بىتكەن سوڭ مۇسىلماندار قول الىسىپ، ٴتوس قاعىسىپ، ٴبىر-بىرىن ايت مەرەكەسىمەن قۇتتىقتايدى، جاقسى تىلەكتەرىن ايتادى. رەنجىسىپ قالعان اعايىن-تۋىس، جورا-جولداس بىر-بىرىنەن كەشىرىم سۇراپ جاراسادى. ال ايەلدەر قاۋىمى ۇيدە قازان اسىپ، داستارقان جايىپ، ايتتىق شاي ازىرلەيدى. كورشى-قولاڭ ٴبىر-بىرىنىڭ ۇيىنە كىرىپ ٴدام اۋىز تيەدى، شاڭىراق يەسىنە امان-ساۋلىق تىلەپ، ايتپەن قۇتتىقتايدى. حاديستە كەلگەندەي، ايت كۇنى پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ) ادامدارعا بىلاي دەپ ايتقان:

يَا أَيُّها النَّاس أَفْشُوا السَّلامَ وَأَطْعِمُوا الطَّعامَ وَصِلوا الْأَرْحَامَ وَصَلوا بِالليلِ وَالنَّاسُ نِيامٌ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِسَلَامٍ 

«ەي، ادامدار، بۇل كۇنى سالەم جايىڭدار، تاماقتاندىرىڭدار، تۋىستىق قاتىناستى كۇشەيتىڭدەر جانە ادامدار ۇيقىدا بولعان كەزدە ناماز وقىڭدار، ەش الاڭسىز ٴجانناتقا كىرەسىڭدەر»[12] دەگەن. سول سەكىلدى ٴوزى جاقسى كورگەن باۋىرىن ايت كۇنى زيارات ەتۋى مۇسىلمان ادامدى ۇلكەن ساۋاپقا كەنەلتەدى. پايعامبارامىزدىڭ حاديسىندە : «بىردە-بىر ادام ايت كۇنى كورشى اۋىلداعى دوسىن زيارات ەتۋگە جولعا شىعادى. جولدا وعان اللا پەرىشتە جىبەرىپ، ول ادامنان : «قايدا بارا جاتىرسىڭ» ، دەپ سۇرايدى. ول: «بۇل اۋىلدا ٴبىر باۋىرىم بار ەدى، سوعان بەت الدىم». پەرىشتە: «ٴبىر شارۋاڭ بار ما ەدى ول ادامدا». ول: «جوق، مەن ونى اللا رازىلىعى ٴۇشىن جاقسى كورەم سول ٴۇشىن» دەيدى. سول كەزدە پەرىشتە: «اللا مەنى ساعان جىبەردى، سەن ول ادامدى جاقسى كورگەنىڭ ٴۇشىن اللا دا سەنى جاقسى كوردى» [13]دەيدى.

اسىرەسە، وسى مەرەكە كۇنى اتا-اناعا دەگەن مەيىرىمدىلىك ولارعا سىي-سياپاتتار جاساۋ يگى امالداردان.

ورازا كۇنى قايىر جاقسى امالدار كۇنى بولعاندىقتان جەتىم-جەسىرلەر، كەدەي-كەپشىكتەر جومارت، راقىمدى جانداردان مەيىرىم لەبىن سەزگىسى كەلەتىنى انىق. وسى كۇندەرى تومەندەگى ادامدارعا جاقسىلىق جاساعان ابزال:

جەسىر ايەلدەر مەن مىسكىندەرگە كومەكتەسۋ، ۇيلەرىن قۋانىشقا بولەۋ. پايعامبارىمىزدىڭ  (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ٴابۋ ھۋرايرادان كەلگەن حاديسىندە: «جەسىر ايەلدەر مەن مىسكىندەرگە جاردەم ەتكەن ادام اللا جولىندا جيھاد جاساعان اداممەن بىردەي»، دەگەن[14].

جەتىمدەرگە كومەكتەسۋ. اللا تاعالا قۇران كارىمدە:

{ وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالجَنبِ}

اللا (ت.) عا قۇلشىلىق قىلىڭدار. وعان ەش نارسەنى ورتاق قوسپاڭدار. جانە اكە-شەشەگە، جاقىندارعا، جەتىمدەرگە، مىسكىندەرگە، جاقىن كورشىگە، بوگدە كورشىگە، جان جولداسقا، جولدا قالعاندارعا جانە قول استىنداعىلارعا جاقسىلىق قىلىڭدار.[15]

- ايت - باسقالارعا كەشىرىم جاسايتىن كۇن. پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ابدوللا يبن امرۋدان (اللا ودان رازى بولسىن) كەلگەن حادىسىندە اللا ەلشىسىنەن ادامداردىڭ ەڭ جاقسىسى كىم دەپ سۇرادى. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) : «ٴاربىر جۇرەگى پاك، ٴتىلى شىنشىل ادام» دەدى. ساحابا: «ٴتىلى شىنشىل دەگەن تۇسىنىكتى، جۇرەگى پاك دەگەندى قالاي تۇسىنەمىز» دەدى. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ): «جۇرەگى پاك دەگەنىمىز - تاقۋا، تازا، ىزا جانە كورە الماۋشىلىقتان ادا ادام»[16] دەدى.

قورىتا كەلە  ايت مەرەكەسىنىڭ باسقا مەرەكەلەردەن ەرەكشەلىگى -  قۋانىش شاتتىقپەن بىرگە اللاعا دەگەن ق ۇلىشىلىقتىڭ قاتار جۇرۋىندە، سۋىپ بارا جاتقان تۋىستىق قاتىناستاردىڭ قايتا جاندانۋى، اشۋ، ىزا كەرنەگەن جۇرەكتەردىڭ ٴجىبىپ، اللانىڭ راقىمىن تالاپ ەتۋى، ٴومىردى قايتا سارالاۋعا مۇمكىنشىلىك الۋ، ٴومىردىڭ ٴمانىن ٴتۇسىنىپ، اللاعا دەگەن قۇلشىلىن كۇشەيتۋ.

«وتىز كۇن ورازانىڭ ٴبىر ايتى بار، ٴار قىلعان جاقسىلىقتىڭ ٴبىر قايتى بار» دەپ اتامىز قازاق ايتقان، وسىنداي ۇلى كۇندەرىمىزدى ۇلىقتايىق!

 

 ورازا ايت مەرەكەسى كۇنى سارەسىگە تۇرىپ، اۋىز بەكىتۋ قاجەت پە؟

 

مۇسىلماندار اراسىندا ورازا ايت نامازىنا باراردا ادەتتەگىدەي سارەسى ٴىشىپ، اۋىزدى بەكىتىپ بارۋ كەرەك دەگەن مالىمەت كەڭ تاراعان. الايدا، ايت كۇنى رامازانداعىداي سارەسى ٴىشۋدىڭ قاجەت جوق. شاريعاتىمىزدا مۇنداي مىندەت جوق. تەك، ايت نامازىنا شىعاردا تاق ساندى: 1،3،5،7... قۇرما جەپ شىعۋ پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) سۇننەتى بولىپ تابىلادى.

ەگەر كىمدە كىم سارەسى ىشكەن بولسا، نەمەسە ايت نامازى الدىندا تاماقتانعان بولسا بۇل نارسەگە دە تيىم سالىنباعان.

 

[5] بۇحاري، ٴمۇسليم حاديستەر جيناعى

[6] باقارا سۇرەسى، 185-ايات

[7] يبن ٴابۋ شايبا

[8] بۇحاري حاديستەر جيناعى

[9] http://www.asylarna.kz/maqala/maqalainfo/232

[10] بۇحاري، ٴمۇسلىم حاديستەر جيناعى

[11] بۇحاري حاديستەر جيناعى

[12] يبن ٴماجا، تيرميزي حاديستەر جيناعى

[13] مۋسليم حاديستەر جيناعى

[14] بۇحاري، مۋسليم حاديستەر جيناعى

[15]ٴ نيسا سۇرەسى، 36-ايات

[16] يبن ٴماجا حاديستەر جيناعى

date13.06.2018readCount1685printباسىپ شىعارۋ





comments powered by hypercomments