Дастархан әдептері
قازاق حالقىندا ساقتالعان ادەپتىلىك دارىستەرىنەن ناعىز مۇسىلمان ۇستانىمىنىڭ كورىنىسىن كورەمىز. سولاردىڭ ٴبىرى داستارحاندا وتىرۋ، تاماقتانۋ ادەبى. ەندى حالىق ساناسىندا ساقتالعان سول ادەپتەردى حاديس شاريفتەرمەن ۇشتاستىرىپ كورەلىك. داستارحانعا وتىرعاندا اللانىڭ اتىن اۋىزعا الىپ، تاماقتى تاباقتىڭ جاقىن جەرىنەن وڭ قولمەن الىپ جەۋ اتا-بابادان كەلە جاتقان ٴداستۇرلى ادەپ. بۇل پايعامباردىڭ (س.ا.س.) وسيەتتەرىنەن الىنعان ونەگەلەر. عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ...
date12.05.2014readCount5023readmoreتولىعىراق
Қонақжайлылық – қазақы қасиет
قوناقجايلىق قازاقتاردىڭ ەجەلگى قاسيەتى. بۇل جونىندە xix عاسىردىڭ اياق كەزىندە رەسەي زەرتتەۋشىسى ۆيكتور فون گەرن بىلاي دەپ جازعان بولاتىن: «جالپى العاندا، قازاقتار وسى ۋاقىتقا دەيىن جىلى جۇزدىلىگىمەن، قايىرىمدى اقكوڭىلدىلىگىمەن جانە قوناقجايلىلىق قاسيەتىمەن تاڭعالدىرادى. مۇنىڭ ٴوزى ولاردىڭ سۇيەگىنە ەجەلدەن ٴسىڭىپ كەتكەن كەرەمەت اسىل قاسيەت». ۇيگە كەلگەن قوناق ولاردا ٴارقاشان ٴۇي يەسىنىڭ قامقورلىعى مەن قورعاۋىندا بولادى. xix عاسىردا قازاقستاندا بولىپ، ونى...
date04.05.2014readCount8410readmoreتولىعىراق
Дінді білмеген дымды білмейді
ٴدىني ساۋاتتىلىق دالا حالقى ٴۇشىن كيەلى مىندەتتەردىڭ ٴبىرى سانالدى. قانداي جاعدايدا دا دىننەن ٴدارىس تىڭداپ، بالالارىن شىنايى يمانعا باۋلۋعا ايرىقشا كوڭىل ٴبولدى. ٴتول سەنىمىندە بەرىك تۇرعاندىقتان سىرتتان كەلەتىن رۋحاني باسقىنشىلىققا تەگەۋرىندى تۇردە توتەپ بەرە الدى. ۇلتتىق بولمىسىن قايماعىن بۇزباي كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزە ٴبىلدى. قازاق حالقىندا ٴوزىنىڭ قاجىر-قايراتى مەن اقىل-پاراساتىنىڭ تەرەڭدىگىنە سەنىمدى ناعىز جىگىتتەردەن بىرنەشە ونەردەن حاباردار بولۋ تالاپ ەتىلەتىن. قايراتى مەن اقىلى...
date21.04.2014readCount3959readmoreتولىعىراق
Ихсан иелері
قازاق حالقى ىزگىلىكتى، قايىرىمدىلىقتى قاستەرلى ۇعىم ساناعان. ٴبىر-بىرىن جاقسىلىققا، ادالدىققا ۇندەگەن اتالارىمىز ىزگى ٴىستى ۇلكەن، كىشى دەپ بولمەي، قوعامدا ٴوزارا قايىرىمدىلىق پەن ىنتىماق ورتاسىنىڭ ورناۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارعان. «جاقسى ٴسوز – جارىم ىرىس» دەپ تىم بولماعاندا، يگى سوزدەن قۇر قالماۋعا شاقىرعان. مۇنىڭ ٴوزى يسلام قۇندىلىقتارىمەن، قۇران كارىم مەن حاديس شاريفتەردەگى وسيەتتەرمەن استاسىپ جاتقان تاعىلىمدار، ناعىز مۇسىلماندىق ۇستانىمدار. جاراتقان يەنىڭ ٴوزى مۇسىلمانداردى...
date10.04.2014readCount4498readmoreتولىعىراق
Тағдырға сенім
باسقا مۇسىلمان جۇرتتارى سياقتى قازاق حالقى دا يمان شارتتارىنىڭ ٴبىرى جاقسىلى-جاماندى تاعدىردىڭ ٴبىر تاڭىردەن بولاتىندىعىنا ٴشۇباسىز سەنەدى. سوندىقتان وسىناۋ نانىمنىڭ بەلگىسى تىلدە كورىنىس تاۋىپ، كەيىنگى ۇرپاققا ۇلاعات بولىپ قالىپتاستى. مىسالى، قازاق ماتەلىندە «قۇدايسىز قۋراي سىنباس» دەلىنەدى. مۇنىڭ ٴمانى تومەندەگى اياتتىڭ ماعىناسىمەن ٴدوپ كەلەدى. قَالَ اللهُ تَعَالَى: ﴿وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلا يَعْلَمُهَا﴾ اللا تاعالا بىلاي دەيدى: «...قانداي دا ٴبىر جاپىراق جەرگە...
date04.04.2014readCount4487readmoreتولىعىراق
Қазақ халқының имани дәстүрлері
ۇلتتىق سانا قازاق كەشە كوشپەلى، بۇگىندە وتىرىقشىلانعان وركەنيەتتى حالىق. ياعني وتىرىقشىلىق مادەنيەتكە كوشكەنىنە ٴبىر عاسىردان استام ۋاقىت بولعان جاڭا قاندى ۇلت. جالپى سايىن دالادا، تۇمسا تابيعاتتىڭ ورتاسىندا تىرشىلىك جاساعان نوماد حالىقتاردىڭ ۇلتتىق ساناسى بەلگىلى ٴبىر قورعاننىڭ قابىرعاسىنىڭ ىشىندە قىم-قۋىت تىرشىلىك ەتكەن وتىرىقشى جۇرتتاردان وزگەشە بولعان. ول تۋرالى تاريحشىلار مەن الەۋمەتتانۋشىلار ايتىپ كەتكەن. كوشپەلىلەر اداميزات بولىپ جاراتىلعان ٴاۋ باستاعى جاراتىلىستىق ساف...
date26.03.2014readCount5016readmoreتولىعىراق
Дәстүрдің озығы бар, тозығы бар
حالىق اراسىندا قالىپتاسقان، تامىرى تەرەڭدە جاتقان سالت-داستۇرلەرمەن بىرگە شاريعات قۇپتامايتىن ىرىمدار، قالىپتاسىپ قالعان ادەتتەر دە بار. مىسالى، بولاشاقتى بولجاۋ، بالگەرلىكپەن اينالىسۋ، قۇمالاق اشۋ، ولىلەرگە تابىنىپ، ولاردان قاجەتىن سۇراۋ، ٴار نارسەنى كيەلى تۇتىپ سيىنۋ، تابىنۋ ۇردىستەرى مۇسىلمانشىلىققا جات قىلىقتار. كەيبىر ەتنوگراف عالىمدارىمىز، ٴسالت-داستۇر زەرتتەۋشىلەرى ٴوز ەڭبەكتەرىندە يسلام دىنىنە دەيىنگى نانىمدار مەن سەنىمدەردى زەرتتەپ، ونداعى ناداندىق داستۇرلەردى، ەستە جوق ەرتە...
date17.03.2014readCount4870readmoreتولىعىراق
Дәстүр мен діннің айырмасы
قازاق حالقىندا قالىپتاسقان ۇلتتىق داستۇرلەردىڭ، دىلدەگى ۇعىمداردىڭ باسىم كوپشىلىگى يسلام دىنىمەن بىرگە ورىلگەن. كەيبىرى حاق ٴدىننىڭ نەگىزىندە پايدا بولعان. سوندىقتان ۇلتتىق سالت-داستۇرلەر ٴتول مادەنيەتتىڭ اياسىندا قاراستىرىلادى. ال ٴاربىر حالىقتىڭ مادەنيەتىن، تانىمدىق تۇعىرىن ايقىنداپ بەرەتىن تارازى – سول حالىق ۇستانعان يدەولوگيالىق رۋحاني جول، ياعني ٴدىنى. وسى سەبەپتى ٴدىن دەگەنىمىز ٴدىل مەن ٴداستۇردىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى. ال حالىق ٴدىنىن ۇمىتا باستاعاندا سول دىننەن قالعان...
date10.03.2014readCount5744readmoreتولىعىراق
Ғұрыпты дәлел ретінде қарастыру
ادەت-عۇرىپ مۇسىلمان زاڭناماسىندا كەيبىر ماسەلەلەردى شەشۋدە ايعاق رەتىندە قولدانىلادى ٴارى شاريعات عالىمدارى اراسىندا ماقۇلدانعان. حانافي مازھابىنىڭ كەيبىر وكىلدەرى شاريعات ەرەجەسىنە ساي كەلگەن عۇرىپ ناقتىلى شارعي دالەل رەتىندە قاراستىرىلاتىندىعىن ايتقان. بۇل تۇرعىدا فيقھ نەگىزدەرىن زەرتتەۋشى عۇلامالار قۇران كارىمدەگى «عافۋ جولىن ۇستا، عۇرىپپەن ٴامىر ەت جانە نادانداردان تەرىس اينال» دەگەن اياتتى العا تارتقان. سونداي-اق، ابدۋللا يبن ماسعۇدتان (ر.ا.) جەتكەن مىنا ريۋاياتتى دالەلگە...
date06.03.2014readCount3391readmoreتولىعىراق
Дәстүрдің діндегі орны
ٴداستۇرىڭدى باققانىڭ – ٴۇمىتىڭدى جاققانىڭ. سالت-داستۇرىنە، ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىنە ەرەكشە ٴمان بەرگەن ەلدىڭ ىرگەسى بەرىك، كەلەشەگى كەمەل. وزگە ەلگە بارعاندا ٴوز ەلىڭنەن ايىرماشىلىعىن بىردەن بايقايسىڭ. ٴوز جۇرتىڭنىڭ ارتىقشىلىعىن، كەمشىلىگىن باعالاي الاسىڭ. مۇنىڭ ٴوزى جاراتۋشىنىڭ ٴاربىر حالىقتاعى ٴيلاھي بەلگىلەرى، حيكمەتى. تاريح بەتتەرىن اقتارىپ وتىرىپ باسقىنشى ەلدەردىڭ بودان جۇرتتىڭ ۇلتتىق ايىرىم بەلگىلەرىن، داستۇرلەرىن ۇمىتتىرۋعا تىرىسقاندىعىن كورەمىز. سوسىن ولارعا وزدەرىنىڭ ٴتىلى مەن...
date26.02.2014readCount3774readmoreتولىعىراق