«ٴاعلا» سۇرەسى

«ٴاعلا» سۇرەسى مەككەلىك سۇرەلەر قاتارىنا جاتادى. سۇرەدە تومەندەگى ماعىنالار قامتىلعان:

1. اللا تاعالانىڭ كەيبىر سيپاتتارى جانە اللا تاعالانىڭ قۇدىرەتى مەن جالعىزدىعى;

2. ۋاحي جانە ەلشىلەردىڭ سوڭعىسى مۇحاممەدكە (س.ع.س.) تۇسىرىلگەن قۇران جايى جانە ونى پايعامبارعا  جاتتاپ الۋدى جەڭىل ەتكەندىگى;

3. وياۋ جۇرەكتەر پايدا الاتىن كوركەم ناسيحات. بۇل ناسيحات باقىتتى دا يماندى جاندارعا كۇش بەرەدى.

سۇرەدە اللا تاعالانىڭ ٴمىنسىز ەكەندىگى باياندالادى. اللا –  بارشا ماق ۇلىقاتتى جاراتۋشى ٴھام عاجايىپ ەتۋشى. ول – بەينە بەرىپ، ونى كوركەم ەتۋشى. جەر بەتىنە كوپ ٴشوپ پەن وسىمدىكتەر شىعارۋشى.

سۇرە سوڭىندا ۋاحي جانە قۇران جايلى اڭگىمە ٴوربيدى. اللا ەلشىسىنە (س.ع.س.) بۇل قاسيەتتى كىتاپ قۇراندى جاتتاۋدى جەڭىل ەتكەندىگى جانە ونى ەشقاشان ۇمىتپايتىندىعى سۇيىنشىلەپ حابارلانادى.

قۇراندا ادامداردىڭ ەسىنە سالۋ جايلى ٴيلاھي ٴامىر بەرىلەدى. سەبەبى، قۇراننىڭ نۇرىنان مۇسىلماندار كۇش الادى. ال، ناسيحاتىنان تاقۋالار عيبراتتانادى.

سۇرە سوڭىندا ٴوزىن كۇنا-قاتەلىكتەردەن ارىلتقان جانە ىزگى امالدارمەن جۋىپ-شايعان ادامنىڭ جەتىستىككە جەتەتىندىگى باياندالادى.

بسم الله الرحمن الرحيم

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى

1. (مۇحاممەد) اسا ۇلىق راببىڭنىڭ ەسىمىن ۇلىقتا.

ەي، مۇحاممەد! ۇلىق راببىڭدى زالىمدار ايتقان كەمشىلىك پەن نۇقسان سيپاتتاردان پاكتەپ، مىنسىزدىگىن دارىپتە. يبن ابباس (ر.ا.) ريۋايات ەتكەن حاديستە پايعامبار (س.عس.) وسى اياتتى وقىعاندا، «سۋبحانا راببيال ٴاعلاا»[1] (ماعىناسى: «مەنىڭ ۇلىق راببىم كەمشىلىك اتاۋلىدان پاك)، – دەگەن».

الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى

2. ول جاراتىپ، تەڭەستىرگەن (اللا)

ول اللا تاعالا بارلىق ماق ۇلىقاتتى جاراتقان جانە ولاردى وتە كەمەل تۇردە جاساعان. جاراتىلىستى ەرەكشە كوركەم كەيىپتە جاراتتى. الەمدەگى بۇكىل تىرشىلىك جاراتۋشىنىڭ بارلىق نارسەنى ٴبىلۋشى ٴھام ەرەكشە دانا ەكەنىن كورسەتۋدە.

وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى

3. جانە دە الدىن الا بەلگىلەپ، باعىتتاعان.

ول اللا ٴاربىر جاراتىلىسقا اقىل مەن سانا تاڭداناتىنداي ەتىپ وزىنە ٴتان ەرەكشەلىكتەر مەن قاسيەت بەرگەن. سونداي-اق، ادامزات الەمدى ٴوز يگىلىگىنە پايدالانۋ ٴۇشىن وعان اقىل مەن وي-سانا بەرىپ جول كورسەتۋدە. ادام وسىمدىك الەمىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن قاسيەتى جايلى وي جۇگىرتسە، جەر قويناۋىنداعى بايلىقتىڭ پايداسىنا زەر سالسا، سول وسىمدىكتەن ەمدىك دارى-دارمەك، ال قازبا بايلىقتان ومىرىنە قاجەتتى ٴوندىرىس قۇرالدارىن جاسايدى. ەگەر اللا تاعالا ادام بالاسىنا وسىلاردى قالاي پايدالانۋ كەرەكتىگىن اقىل-ويىنا سالماسا، قاراڭعىلىقتان كوز اشپاس ەدى.

وَالَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعَى

4. ٴھام جايىلىمداردى شىعارعان.

ول اللا تاعالا جانۋارلار جايىلىپ قورەك ەتەتىن جاسىل جايلاۋلاردى جاراتتى.

فَجَعَلَهُ غُثَاءً أَحْوَى

5. سوسىن ونى قاپ-قارا قوقىمعا اينالدىرعان.

بۇدان كەيىن جاسىل ٴشوپتى قاپ-قارا قۋراعان كۇيگە اينالدىردى. جاسىل ٴشوپ شۇرايلى دا قورەكتى ەدى. جايلاۋدىڭ ٴشوبى كۇيىپ كەتسە، ەشبىر پايداسى بولمايتىندىعى جاسىرىن ەمەس. الەمنىڭ ٴاربىر جاراتىلىسىن كەمەل ەتكەن قۇدىرەتتى اللا نۇقسان جانە كەمشىلىك اتاۋلىدان پاك، ٴمىنسىز.

سَنُقْرِئُكَ فَلَا تَنْسَى

6. (مۇحاممەد) ٴبىز ساعان (قۇراندى) وقىتامىز جانە سەن (ونى) ۇمىتىپ قالمايسىڭ.     

ۋا، مۇحاممەد! بۇل قۇراندى سەنىڭ كوكىرەگىڭە ورنىقتىرامىز. ونى استە ۇمىتپايسىڭ.

إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى

7. ٴبىراق، اللانىڭ قالاعانىن عانا (جادىڭنان شىعاراسىڭ). نەگىزىندە، ول جاريانى دا، جاسىرىلعاندى دا بىلەدى.          

الايدا، تەك اللا تاعالا قالاعان جايتتى عانا ۇمىتاسىڭ. وسى ايات – پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) مۇعجيزاسى. پايعامبار (س.ع.س.) وقۋ جانە جازۋدى تانىماعان كىسى ەدى. سوعان قاراماي وزىنە جابىرەيىل  (ع.س) وقىپ بەرگەن اياتتاردى مۇلدە ۇمىتپايتىن. بۇل ۇلىق كىتاپتى ەشبىر ۇيرەتۋسىز، قايتالاۋسىز ۇمىتپاي جاتتاپ الۋى – ونىڭ پايعامبارلىعىنىڭ ەڭ ايقىن دالەلىنىڭ ٴبىرى. يبن كاسير: «بۇل – اللا تاعالا تاراپىنان پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) بەرىلگەن ۋادە. پايعامبارعا قۇران اياتتارىن ەشبىر ۇمىتپايتىنداي ەتىپ وقىپ بەرۋ»، – دەيدى.

راسىندا، اللا – پەندەلەردىڭ جاريا جانە جاسىرىن امالدارىن تولىق ٴبىلۋشى. اللا تاعالاعا جەر مەن اسپاندا ەشبىر نارسە بەيمالىم ەمەس.

وَنُيَسِّرُكَ لِلْيُسْرَى

8. جانە دە ٴبىز ساعان وڭاي بولعاندى جەڭىلدەتەمىز.

راسىندا، سەنى ٴبىز جەڭىل جانە اسا وڭاي شاريعاتقا باعىتتايمىز. ول – اسپاننان تۇسكەن بارلىق شاريعاتتاردىڭ ەڭ جەڭىلى ٴھام ىڭعايلىسى. بۇل – يسلام شاريعاتى.

فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرَى

9. ەستەرىنە سالۋ پايدا بەرەتىن بولسا، ناسيحات ەت.

ۋا، مۇحاممەد! قۇرانمەن ولاردىڭ ەسىنە سال. ويتكەنى، بۇل ناسيحات پەن ەسكە سالۋ ولارعا پايدالى. يبن كاسير: «وسى اياتتان ٴبىلىم بەرۋ (تاراتۋ) ادەبىن ۇيرەنەمىز. ٴبىلىمدى لايىقتى ادامنان باسقا بىرەۋگە تابىستامايمىز. ٴالي (ر.ا.) ايتقانداي: «سەن اقىلى جەتپەيتىن ادامدارعا ٴبىر حاديس ايتار بولساڭ، ايتقانىڭ ولاردىڭ كەيبىرىنە فيتنا (بۇلىك) بولادى»، – دەگەن. سونداي-اق، ول كىسى: «ادامدارعا ولاردىڭ تانىمىنا ساي ٴبىلىم جەتكىزىڭدەر. الدە، سەندەر ولاردىڭ اللانى جانە ەلشىسىن وتىرىكشى دەگەنىن قالايسىڭدار ما؟» – دەگەن.

سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشَى

10. الدەكىم اللادان قورىقسا، ەسىنە (ۇگىت-ناسيحات) الادى.

بۇل ەسكە سالۋ ناسيحاتىنان اللا تاعالادان قورقۋشى تاقۋا جان عيبرات الادى.

وَيَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى

11. ال، ەڭ باقىتسىز بولعان عانا ٴوزىن اۋلاق ۇستايدى.

ال، باقىتسىزدىق باتپاعىنا باتقان شەكتەن شىققان كاپىر ناسيحاتتى قابىلداۋدان باس تارتادى.

الَّذِي يَصْلَى النَّارَ الْكُبْرَى

12. ول (باقىتسىز) زور توزاققا سالىنادى.           

ول بەيباق جانىپ تۇرعان جاھاننامعا تاستالادى. حاسان: «ۇلكەن وت – اقىرەتتەگى وت، ال كىشكەنە وت – دۇنيەدەگى وت»، – دەگەن ەكەن.

ثُمَّ لَا يَمُوتُ فِيهَا وَلَا يَحْيَا

13. سوسىن ول وندا ولمەيدى دە، ٴومىر دە سۇرمەيدى.

ال، توزاق وتىنا تۇسكەن بەيباق ٴولىپ، جانى جاي تاپپايدى. جانە دە تىنىش ٴبىر تىرشىلىك تە جوق وعان. ول ماڭگى ازاپقا دۋشار بولماق.

قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى

14. انىعىندا، ٴوزىن تازارتقان – مۇرات-ماقساتىنا جەتتى.

ٴناپسىسىن يمانمەن تازالاعان جانە اللا تاعالا الدىنداعى امالىن ىقىلاسپەن ورىنداعان جان جاماندىقتان قۇتىلادى.

وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى

15. جانە راببىسىنىڭ اتىن ەسكە الىپ، ناماز وقىعان.

ول تاقۋا ادام راببىسىنىڭ ۇلىلىعى مەن قۇدىرەتىن ەسكە الىپ، اللا تاعالانىڭ امىرىنە بويۇسىنىپ ناماز وقيدى.

بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا

16. الايدا، سەندەر دۇنيە تىرشىلىگىن ارتىق كورەسىڭدەر.

الايدا، ۋا، ادامدار! سەندەر ماڭگىلىك اقىرەتتەن ٴپاني دۇنيەنى ارتىق كورەسىڭدەر. دۇنيەمەن الەك بولىپ اقىرەتتى ۇمىتىپ كەتەسىڭدەر.

وَالْآَخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى

17. ال، اقىرەت (ماڭگىلىك ٴومىر) قايىرلى دا، تۇراقتى.

ٴبىراق، اقىرەت دۇنيەدەن قايىرلى ٴارى ماڭگى. ويتكەنى، دۇنيە – ٴپاني، ال اقىرەت – ماڭگىلىك. ال، ماڭگىلىك قاشاندا پانيدەن ارتىق. قالايشا اقىلدى جان ٴپانيدى باقيدان ابزال كورمەك؟ يبن ماسعۇد (ر.ا.) ٴوز جولداستارىنا وسى اياتتى وقىپ بەرىپ: «ٴبىز نە ٴۇشىن دۇنيەنى اقىرەتتەن ارتىق سانايتىنىمىزدى بىلەسىڭدەر مە؟ – دەدى. جولداستارى: «جوق»، – دەستى. يبن ماسۋد (ر.ا.): «ويتكەنى، دۇنيە بىزگە ٴوزىنىڭ تاعامىن، سۋسىنىن، ايەلدەرىن، راقاتتارى مەن قۋانىشىپ جىلدام ۇسىندى. ال، اقىرەت بولسا، بىزدەن تاسادا تۇر. سوندىقتان ٴبىز جىلدام كەلگەن نارسەنى جاقسى كورىپ، كەيىن كەلەتىن نارسەدەن باس تارتتىق»، – دەگەن ەكەن.

إِنَّ هَذَا لَفِي الصُّحُفِ الْأُولَى

18. نەگىزىندە، بۇل بۇرىنعى جازبالاردا بار.

صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى

19. يبراھيم مەن مۇسانىڭ (ع.س) جازبالارىندا (سۋحۋفتارىندا).

سۇرەدە ايتىلعان بۇل ناسيحاتتار كونەدە يبراھيم مەن مۇساعا (ع.س.)  تۇسكەن پاراقشالاردا دا بار. بۇل – بۇرىنعى جانە قازىرگى شاريعاتتاردىڭ كەلىسكەن ماسەلەسى. اتالمىش ناسيحات قۇران كارىمدە بولعانداي اۋەلگى قاسيەتتى كىتاپتاردا دا جازىلعان بولاتىن.

اياتقا قاتىستى جايت:

مۇسانىڭ  (ع.س.) پاراقشالارى – تاۋرات ەمەس. ريۋايات بويىنشا، مۇساعا  ون پاراقشا تۇسىرىلگەن. ونىڭ بارلىعى دا عيبراتتى اڭگىمەلەر. ٴابۋ زارر (ر.ا.): «مەن اللا ەلشىسىنەن (س.ع.س.)  مۇسانىڭ (ع.س) پاراقشالارى جايلى سۇرادىم». پايعامبار (س.ع.س.): «ونىڭ بارلىعى عيبراتتى اڭگىمەلەر، «ٴولىمنىڭ اقيقات ەكەنىنە كوزى جەتكەن ادام قالايشا قۋانادى، توزاقتىڭ بارلىعىن بىلگەن ادام قالايشا كۇلەدى، دۇنيەنىڭ جانە ونداعى بارلىق نارسەنىڭ قۇبىلمالى ەكەنىن كورە تۇرا قالايشا ودان راقات ىزدەيدى، تاعدىرعا سەنە تۇرا قالايشا بال اشادى، قيامەتتە ەسەپ-قيساپتىڭ بولاتىندىعىن بىلە تۇرا قالايشا امال (جاقسىلىق) ەتپەيدى»، – دەلىنگەن.



[1]    احمەد.

 

 
سەرىكباي قاجى وراز
date15.07.2015readCount5832printباسىپ شىعارۋ