يعتيكاف – قۇلشىلىقتىڭ تورەسى

يعتيكاف دەگەنىمىز – بەس ۋاقىت ناماز وقىلاتىن مەشىتتە نيەت ەتىپ، بەلگىلى ٴبىر ۋاقىت قۇلشىلىق جاساۋعا قالۋ. ول رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇندىگىنىڭ ىشىندە جاسالىناتىندىقتان، ورازامەن بايلانىستى قۇلشىلىق ٴتۇرى بولىپ سانالادى. حانافي ٴمازھابىنداعى تاڭداۋلى كوزقاراس بويىنشا، جاماعاتپەن بەس ۋاقىت ناماز وقىلمايتىن مەشىتتەردە يعتيكاف جاسالمايدى. ال، ايەل بالاسى يعتيكافتى ٴۇيىنىڭ ناماز وقۋعا ارنالعان جەرىندە جاسايدى. الايدا، ايەل بالاسى ٴنازىر ەتىلگەن ٴۋاجىپ يعتيكاف بولسا دا، كۇيەۋىنىڭ رۇقساتىنسىز جاساي المايدى.

يعتيكافتىڭ شاريعاتتاعى الار ورنى ايرىقشا. قۇراندا: «سەندەر مەشىتتەردە يعتيكاف جاساپ جاتىپ، ولارمەن (ايەلدەرىڭمەن) قوسىلماڭدار»[1] – دەلىنگەن. ال. حازرەتى پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ٴمادينا قالاسىنا ھيجرەت ەتىپ كەلگەننەن ٴدام-تۇزى تاۋسىلعانعا دەيىن ٴار جىلى رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇنىندە يعتيكاف جاساعان

يعتيكافتىڭ ٴۇش ٴتۇرى بار:

1. ٴۋاجىپ يعتيكاف – وسى ٴىسىم العا باسسا، پالەن كۇن يعتيكافقا كىرەمىن دەپ ٴنازىر ەتىلگەن جاعدايدا جاسالادى;

2. مۇاككاد سۇننەت يعتيكاف – رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇنىندە جاسالادى;

3. مۋستاحاب يعتيكاف – باسقا ۋاقىتتاردا جاسالادى.

سۇننەت يعتيكاف رامازاننىڭ سوڭعى ون كۇنىندە بولعاندىقتان، ورازامەن بىرگە جاسالادى. نەگىزى يعتيكاف ورازاسىز دا ورىندالا بەرەدى. ورازا تەك ٴۋاجىپ بولعان ٴنازىر يعتيكافتىڭ عانا دۇرىس بولۋىنىڭ شارتى (شارتۋن ليس-سىححا) بولىپ تابىلادى.

ٴۋاجىپ يعتيكافتىڭ ەڭ از ۋاقىتىن يمام ٴابۋ حانيفا (ر.ا.) ٴبىر كۇن دەپ كورسەتكەن. ويتكەنى، ٴۋاجىپ يعتيكافتا ورازا ۇستاۋ شارت. ٴبىر كۇننەن از ۋاقىت ورازا ۇستاۋعا بولمايتىندىقتان، ٴۋاجىپ يعتيكافتى دا ٴبىر كۇننەن از ۋاقىت ورىنداۋعا بولمايدى. ال، ٴناپىل (ۋاجىپتەن وزگە) يعتيكافتىڭ ەڭ از ۋاقىتى يمام مۇحاممەدتىڭ (ر.ا.) «اسىل» دەپ اتالاتىن ەڭبەگىندە (ٴبىر كۇننەن) از ٴبىر ۋاقىت ەكەندىگى باياندالعان. ٴتىپتى، حانافي ٴمازھابىندا ٴپاتۋاعا نەگىز بولعان كوزقاراس بويىنشا وتىرماي تۇرەگەپ ٴجۇرىپ تە ٴناپىل يعتيكاف جاساۋعا بولادى.

يعتيكافقا نيەتتەنگەن پەندە مەشىتكە كىرگەننەن باستاپ دۇنيە ىستەرىنەن بويىن اۋلاق ۇستاپ، قۇلشىلىققا ارناعان ۋاقىتىن زايا كەتىرمەي، جاراتۋشىعا جالبارىنىپ عيبادات ەتۋ، زىكىر ەتۋ، دۇعا جاساۋ، قۇران وقۋ جانە ت.ب. اقىرەتكە پايدالى ىستەرمەن وتكىزەدى. دەگەنمەن، ول كۇندىز-تۇنى مەشىتتە بولاتىندىقتان، سول جەردە ازىقتانىپ، ۇيىقتاۋىنا بولادى.

يعتيكافقا نيەت ەتكەن ادام تەك جۇما نامازى سياقتى شاريعي قاجەتتىلىك، تۇزگە شىعۋ سياقتى تابيعي مۇقتاجدىق نەمەسە مەشىتتىڭ بۇزىلۋى، ٴبىر زالىمنىڭ قيناپ سىرتقا شىعارۋى، مەشىتتەگى جاماعاتتىڭ تاراۋى جانە جانى مەن مالىنا ٴقاۋىپ ٴتونۋ سياقتى ٴزارۋ جاعدايلاردا عانا مەشىتتەن شىعىپ، كوپ كىدىرمەي باسقا مەشىتكە بارۋىنا رۇقسات. ال، ەگەر سەبەپسىز ٴبىر مەزەت تىسقا شىعاتىن بولسا، ٴۋاجىپ يعتيكاف بۇزىلادى. يعتيكافتىڭ قالعان ەكى ٴتۇرى بۇزىلمايدى.

يعتيكافتىڭ شارتتارى

1. يعتيكاف ەتۋشى ادام مۇسىلمان، اقىل-ەسى دۇرىس جانە تازا بولۋى ٴتيىس.

بۇعان سايكەس وزگە ٴدىن وكىلىنىڭ، اقىل-ەسى كەم ادامنىڭ، ٴجۇنىپ حالدەگى، حايىز نەمەسە نيفاس جاعدايىنداعى ايەلدىڭ يعتيكاف جاساۋىنا رۇقسات جوق. وزگە ٴدىن وكىلى عيباداتقا، ال اقىل-ەسى كەم نيەتكە لايىق ەمەس. تازا ەمەستەر (ٴجۇنىپ، حايىز جانە نيفاس) مەشىتكە كىرە المايدى.

2. يعتيكافقا نيەت ەتىلۋى ٴتيىس;

نيەتسىز جاسالعان يعتيكاف ەسەپكە الىنبايدى.

3. يعتيكاف مەشىت نەمەسە ونىڭ ۇكىمىنە وتەتىن ٴبىر ورىندا جاسالۋى كەرەك;

جاماعاتپەن ناماز وقىلاتىن كەز كەلگەن مەشىتتە يعتيكاف جاساۋعا بولادى. نەگىزى، ۇلكەن مەشىتتەردە جاسالعانى ابزال.

4. ٴۋاجىپ يعتيكافتى ورىنداۋشى ادام ورازالى بولۋى شارت;

دەگەنمەن، ورازانىڭ ابايسىزدا بۇزىلۋىنىڭ يعتيكافقا زيانى جوق. ال ٴناپىل يعتيكافتا اۋىز بەكىتۋ شارت ەمەس. ويتكەنى، ولاردىڭ شەكتەۋلى ۋاقىتى جوق.

يعتيكافتىڭ ماكرۇھتەرى

1. مەشىتكە ساتۋعا تاۋار اكەلۋ. الايدا ٴوزى اكەلمەي ساتۋى نەمەسە ساتىپ الۋى ماكرۇھ ەمەس. ويتكەنى، ول يعتيكاف جاساپ جاتقان ۋاقىتتا وعان قارايلاساتىن ادام بولماعان كەزدە بۇلاي ەتۋگە ٴماجبۇر بولۋى مۇمكىن;

2. قۇلشىلىق دەپ ەسەپتەپ، ۇندەمەي ٴجۇرۋ. سەبەبى، شاريعاتىمىزدا ۇندەمەي ٴجۇرۋ ارقىلى جاسالاتىن قۇلشىلىق ٴتۇرى بولماعاندىقتان، بۇلاي ەتۋ دىنگە جاڭالىق ەنگىزۋ (بيدعات) بولىپ ەسەپتەلەدى. دەگەنمەن، قۇلشىلىق دەپ ەسەپتەمەي جالپى ۇندەمەي جۇرۋىنە بولادى;

3. بوس اڭگىمەگە بەرىلۋ. يعتيكافتا جىنىستىق قاتىناس جانە وعان الىپ باراتىن بارلىق ىس-ارەكەتتەر حارام بولىپ ەسەپتەلەدى. ۇمىتۋ ناتيجەسىندە ورىن السا دا، جىنىستىق قاتىناس يعتيكافتى بۇزادى.

يعتيكافتىڭ ادامنىڭ جۇرەگىن ٴبىر ٴسات بولسا دا دۇنيە ىستەرىنەن تىنىقتىرىپ، جان-دۇنيەسىن جاراتۋشىعا تاپسىرۋ جانە ۇلى اللاعا باسقا جەردە ەمەس، تاپ ٴوزىنىڭ قاسيەتتى ٴۇيى بولعان مەشىتتە قۇلدىق ۇرۋ، ونىڭ بەرىك قورعانىن پانالاۋ سياقتى پايدالارى بارىن ايتقىمىز كەلەدى. اسىرەسە، رامازاننىڭ سوڭعى ون كۇنىندە جاسالعان يعتيكافتىڭ وسى ون كۇننىڭ بىرىنە جاسىرىلعان مىڭ ايدان قايىرلى ٴقادىر تۇنىنە سايكەس كەلۋ مۇمكىندىگى مول.

اتا (ر.ا.) يعتيكاف حاقىندا بىلاي دەيدى: «يعتيكاف ەتۋشى پەندەنىڭ مىسالى ٴوز قاجەتى ٴۇشىن پاتشانىڭ ەسىگىنە بارىپ: «مەنىڭ قاجەتىمدى وتەمەگەنىڭىزشە كەتپەيمىن»، – دەپ جالبارىناتىن كىسىدەي. يعتيكافقا كىرگەن ادام دا ٴدال وسىلاي اللا تاعالانىڭ ۇيىندە وتىرىپ: «مەنىڭ كۇنالارىمدى كەشپەيىنشە بۇل جەردەن كەتپەيمىن»، – دەيدى». ال، يمام زۋھري (ر.ا.): «ادامدارعا تاڭ قالاسىڭ. اللا ەلشىسى (س.ع.س.) ٴبىر قۇلشىلىقتى ورىنداپ ٴارى ونى تارك ەتسە دە، يعتيكاف قۇلشىلىعىن قايتىس بولعانعا دەيىن ەشقاشان تاستاماي وتەپ كەلگەن بولسا دا، نەلىكتەن ولار يعتيكافتى ورىنداماي ٴجۇر؟» – دەگەن ەكەن.



[1] «باقارا» سۇرەسى، 187-ايات.

 
قانات جۇماعۇل
date07.07.2015readCount4437printباسىپ شىعارۋ