«تاريق» سۇرەسى

«تاريق» سۇرەسىنىڭ وزىنەن بۇرىنعى سۇرەمەن ەكى جاقتى بايلانىسى بار. ٴبىرىنشىسى – ەكى سۇرە دە اسپانعا سەرت ەتۋمەن باستالعان. ەكىنشىسى – قايتا ٴتىرىلۋ جانە قۇراندى سۋرەتتەۋدەگى ۇقساستىق. «بۋرۋج» سۇرەسىندە: «ويتكەنى، ول باستاپ تا جاراتىپ، ٴارى قايتا تىرىلتەدى»، – دەسە، بۇل سۇرەدە: «ٴسوز جوق. اللا ادامزاتتى قايتا ٴتىرىلتۋ كۇشىنە يە»، – دەپ ايتىلعان.

بۇل سۇرە باسقا دا مەككەلىك سۇرەلەردەي قايتا تىرىلۋگە يمان جانە اللا تاعالا قۇزىرىنداعى ەسەپ-قيساپ جايىن اڭگىمە ەتەدى. اللا تاعالانىڭ ادامدى جوقتان بار ەتىپ جاراتقاندىعىن دالەلدەۋدە. ارينە، جوقتان جاراتقان قۇدىرەت يەسىنىڭ ولگەندى قايتا تىرىلتۋگە دە قۇدىرەتى جەتەدى.

سۇرە اسپانعا جانە جارقىراعان جۇلدىزعا سەرت ەتۋمەن باستالىپ، ادامنىڭ ٴاربىر امالىن باقىلاۋشى پەرىشتە بار ەكەنىن باياندايدى.

سوسىن اللا تاعالا ولگەن جانە قۋراپ جوق بولىپ كەتكەن تىرشىلىكتى قايتا جان بىتىرۋگە قۇدىرەتتى ەكەندىگىن كورسەتىپ، ادامدى اۋەلدە توپىراقتان، ەكىنشى رەت تامشى سۋدان جاراتقانىن ايتادى.

بۇدان كەيىن اقىرەتتە بارلىق قۇپيالار تولىق اشىلادى. مىنە، سول كۇنى ادام ەشبىر كۇش-قۋاتسىز جانە جاردەمشىسىز ٴيلاھي ادىلەت قۇزىرىندا تۇرادى.

سۇرە سوڭىندا اسپان مەن جەرگە سەرت ەتە وتىرىپ، قۇراننىڭ راستىعىن جانە ونىڭ اقيقات پەن جالعاننىڭ اراسىن اجىراتۋشى كىتاپ ەكەندىگىن ايتىپ، بۇل اقيقاتتى مويىنداماعان كاپىرلەرگە قاتاڭ ەسكەرتۋ بەرۋدە.

ٴجابير يبن ابدۋللا (ر.ا.): «مۇعاز اقشام نامازىن وقىدى. ول نامازدا «باقارا» مەن «نيسا» سۇرەلەرىن وقىدى. سوندا پايعامبار (س.ع.س.): «ەي، مۇعاز! سەن بۇلىك شىعارۋشىسىڭ با؟ «ۋاس ساماي ۋات تاريق»، «ۋاش شامسي ۋا ٴدۋحاحا» سەكىلدى قىسقا سۇرەلەردى وقىساڭ بولماس پا ەدى؟»[1] – دەدى.

بسم الله الرحمن الرحيم

وَالسَّمَاءِ وَالطَّارِقِ

1. اسپانعا، تارىققا (جارىق جۇلدىزعا) سەرت.

اسپان مەن جارقىراعان جۇلدىزعا سەرت. تاپسىرشىلەر: «جۇلدىزدىڭ «تارىق» دەپ اتالۋىنىڭ سەبەبى – ول تۇندە پايدا بولىپ كۇندىز كوزدەن تاسا بولادى»، – دەيدى. ال، ارابتاردا تۇندەلەتىپ كەلۋشىنىڭ بارلىعىن دا «تارىق» دەپ اتايدى.

وَمَا أَدْرَاكَ مَا الطَّارِقُ

2. ەي، مۇحاممەد، تارىقتىڭ نە ەكەنىن قايدان بىلەرسىڭ؟

النَّجْمُ الثَّاقِبُ

3. ول – (جارىعى) تەسىپ ٴوتۋشى جۇلدىز.

تارىق – جارىعىمەن قارا تۇنەك ٴتۇندى تەسىپ وتەتىن جۇلدىز. ساۋي: «اللا تاعالا قۇران كارىمدە كۇن، اي جانە جۇلدىزداردى كوپ ايتادى. ويتكەنى، بۇل اسپان دەنەلەرىنىڭ كورىنىسى، قوزعالىسى، باتۋى مەن شىعۋ جاعدايلارى عاجايىپ قۇبىلىس. بۇل ولاردىڭ جاراتۋشىسى ٴبىر ەكەنىن اڭعارتادى. سەبەبى، جاسالعان بۇيىم ۇستانىڭ بارلىعىنا دالەل»،[2] – دەيدى.

إِنْ كُلُّ نَفْسٍ لَمَّا عَلَيْهَا حَافِظٌ

4. راسىندا، اركىمنىڭ ۇستىندە ٴبىر باقىلاۋشى بار.

بۇل ايات – جوعارىداعى سەرت اياتتاردىڭ جاۋابى. ٴاربىر جاننىڭ ٴبىر باقىلاۋشى پەرىشتەسى بار. ول پەرىشتە ادامنىڭ امالىن باقىلاپ، جاقسى دا جامان ىس-ارەكەتىن تىركەپ وتىرادى. يبن كاسير: «ٴاربىر جانعا اللا قۇزىرىنان پالەكەت-اپاتتان قورعايتىن پەرىشتە بولادى»،[3] – دەيدى.

فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ مِمَّ خُلِقَ

5. ال، ەندى ادام (ٴوزىنىڭ) نە نارسەدەن جاراتىلعانىنا ٴبىر قاراسىن.

بۇل اياتتا اللا تاعالا ادام بالاسىن ٴوزىنىڭ جاراتىلۋىنا زەر سالىپ، پىكىرلەۋگە ٴامىر ەتەدى. وسىلايشا، قايتا ٴتىرىلۋدى كورسەتۋدە. ادام ٴوزىنىڭ باستاپقى جاراتىلۋىنا ويمەن زەر سالسىن، ونى اللا تاعالا نە نارسەدەن جاراتتى؟

خُلِقَ مِنْ مَاءٍ دَافِقٍ

6. ٴبىر تامشى اتىلىپ شىققان سۋدان جاراتىلعان.

ادام ەركەك پەن ايەلدىڭ بويىنان اتىلىپ شىعاتىن سۋدان پايدا بولادى. مىنە، سول تامشىدان اللانىڭ قالاۋىمەن ادام جاراتىلادى.

يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ

7. بەل سۇيەك پەن كەۋدە سۇيەگىنىڭ اراسىنان شىعادى.

ول سۋ ەركەكتىڭ بەل سۇيەگى مەن ايەلدىڭ كەۋدە سۇيەگى اراسىنان شىعادى.

إِنَّهُ عَلَى رَجْعِهِ لَقَادِرٌ

8. انىعىندا، اللا ادامزاتتى قايتا ٴتىرىلتۋ كۇشىنە يە.

اقيقاتىندا، ادامدى باستاپقىدا جوقتان جاراتقان اللا تاعالا ونى ولگەننەن كەيىن قايتا تىرىلتۋگە ارينە قۇدىرەتى جەتەدى. يبن كاسير: «اللا تاعالا ادامعا ونىڭ جاراتىلىسىنىڭ نەگىزى ٴالسىز ەكەندىگىن ەسكەرتىپ، قايتا ٴتىرىلۋدى مويىنداۋعا شاقىرۋدا. ويتكەنى، جوقتان جاراتۋعا قۇدىرەتى جەتكەن قۇدىرەت يەسى جەڭىل تۇردە قايتا تىرىلتە الادى»، – دەيدى.

يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ

9. سىر-قۇپيالار سىنعا تارتىلعان كۇنى.          

ول – جۇرەكتەر سىنالاتىن كۇن. سول كۇنى ادامنىڭ سەنىمى مەن ىشكى نيەتى بىلىنەدى. بۇل كۇنى جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ اراسى اجىراتىلادى.

فَمَا لَهُ مِنْ قُوَّةٍ وَلَا نَاصِرٍ

10. ونىڭ (يمانسىزدىڭ) شاما-شارقى دا، جاردەم بەرۋشىسى دە بولمايدى.

مىنە، سول كۇنى ادامنىڭ وزىنەن ازاپتى الىستاتاتىنداي كۇش-قۋاتى بولمايدى. سونداي-اق، پانا بولىپ كومەك بەرەتىن ەشكىم تاپپايدى. تاسھيل تاپسىرىندە: «بۇل پانيدە جاماندىقتى ادام ٴوز كۇش-قۋاتىمەن نەمەسە باسقا بىرەۋدىڭ جاردەمىمەن جەڭەتىنى ٴمالىم. اللا تاعالا ادامعا قيامەت كۇنى سول كۇش-قۋاتىن جوعالتاتىندىعىن ايتۋدا»،[4] – دەلىنگەن.

وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ

11. قايتالاۋشى (جاڭبىرلاتقان) اسپانعا سەرت.

يبن ابباس (ر.ا.): «قايتالاي جاۋعان جاڭبىر بولماسا ادامدار مەن ٴۇي جانۋارلارى قۇردىمعا كەتەر ەدى»،[5] – دەيدى.

وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ

12. جارالىپ وسىمدىك شىعارۋشى جەرگە سەرت.

يبن ابباس (ر.ا.): «بۇل – جەردى وسىمدىكتەر مەن جەمىستەردىڭ جارىپ شىعۋى[6]»، – دەيدى. اللا تاعالا نوسەر جاڭبىر جاۋاتىن اسپانمەن جانە جەمىس پەن وسىمدىك شىعاراتىن جەرمەن سەرت ەتۋدە. اسپان بارلىق جاراتىلىس ٴۇشىن – اكە ٴتارىزدى. ال، جەر – انا. وسى ەكەۋىنەن ادامزات پەن جان-جانۋارلاردىڭ تىرشىلىگى ٴۇشىن قاجەتتى مول نىعمەت جانە كوپتەگەن جاقسىلىقتار تۋىندايدى.

إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ

13. اقيقاتىندا، ول (قۇران) – تورەلىك ٴسوز.           

بۇل ايات – جوعارىداعى قوس سەرت اياتتىڭ جاۋابى. راسىندا، بۇل قۇران اقيقات پەن جالعاننىڭ اراسىن اجىراتۋشى. قۇران – ۇكىمى مەن مۇعجيزاسىندا شەك جوق ٴيلاھي كىتاپ.

وَمَا هُوَ بِالْهَزْلِ

14. ول – ٴازىل ەمەس.

ول كىتاپتا ەشبىر بوس، جالعان ٴھام ورىنسىز ٴسوز جوق. ويتكەنى، بۇل حاكيم اللا تاعالانىڭ ٴسوزى. ونى وقۋشى اياتتارىنان ناسيحات الۋى جانە نۇسقاۋلىقتارىنان تۋرا جول تابۋى ٴتيىس.

إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْدًا

15. شىن مانىندە، ولار (يمانسىزدار) ايلا جاساۋدا.

راسىندا، بۇل مۇشرىكتەر، مەككە قالاسىنىڭ كاپىرلەرى، اللا تاعالانىڭ نۇرىن سوندىرمەك بولىپ جانە مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامباردىڭ شاريعاتىن كوزگە ىلمەي ٴتۇرلى ايلا-قۋلىق ويلاستىرۋدا.

وَأَكِيدُ كَيْدًا

16. مەن دە (قۋلىق-سۇمدىقتارىنا) شارا قولدانامىن.

ولاردىڭ جاساعان ايلا-قۋلىقتارىن كۇتىپ، ارتىنان اۋىر جازا بەرەدى.

فَمَهِّلِ الْكَافِرِينَ أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا

17. (مۇحاممەد،) كاپىرلەرگە مۇرسات بەرىپ، ولاردى از ەركىنە قوي.

ولاردىڭ قۇردىمعا كەتۋىنە اسىقپا. از عانا مۇرسات بەر. سوڭىنان نە بولارىن وزدەرى دە كورەدى.



[1]    ٴناساي
[2]    حاشيات ٴاس-ساۋي، 4/309 
[3]    مۇحتاسار يبن كاسير، 3/629
[4]    تاسھيل ليۋلۋم تانزيل، 4/192
[5]    مۇحتاسار يبن كاسير، 3/628
[6]    تافسير تاباري، 30/95

 

 
سەرىكباي قاجى وراز
date18.06.2015readCount4171printباسىپ شىعارۋ