«ينشيقاق» سۇرەسى

«ينشيقاق» – مەككەدە تۇسكەن سۇرە. «ينشيقاقتا» مەككەلىك سۇرەلەردە ايتىلاتىن يمانشارت جايى اڭگىمە بولعان. سۇرە اقىرەتتەگى كەيبىر كورىنىستەردى سۋرەتتەپ باستالادى. قيامەت كۇنگى عالامنىڭ توڭكەرىسىن بەينەلەيدى. سوسىن ادامنىڭ ريزىق-نەسىبە جولىنداعى شارشاپ-شالدىعۋى، اقىرەتكە ٴوزى ٴۇشىن ازىرلەيتىن جاقسىلىق نەمەسە جاماندىق جايى قوزعالعان.

سونىمەن بىرگە، مۇشرىكتەردىڭ قۇرانعا دەگەن كوزقاراستارى ايتىلادى. سەرت جاسالىپ، ولاردىڭ باسىنا كەلەتىن قورقىنىش پەن قيىندىقتاردى ايتادى. ادامعا مال-دۇنيە مەن بالا-شاعانىڭ ەشبىر پايداسى تيمەيتىن اۋىر كۇندەگى جاعدايلارى ٴسوز ەتىلەدى.

سۇرە سوڭى اللا تاعالانىڭ قۇدىرەتىن كورسەتەتىن ايقىن دالەلدەردى كورە تۇرا جاراتۋشىعا يمان ەتپەگەن مۇشرىكتەردى جازعىرۋمەن اياقتالادى. ولار ٴۇشىن توزاقتا جان تۇرشىگەرلىك ازاپ بارى ايتىلادى.

ينشيقاق جانە الدىڭعى ٴۇش سۇرەلەردىڭ بارلىعىندا قيامەت كۇنىنىڭ جاعدايى باياندالادى. بۇل سۇرەلەردە قيامەت تارتىپپەن سۋرەتتەلگەن. قيامەتتە ورىن الاتىن كوپ وقيعا «تاكۋير» سۇرەسىندە، «ينفيتار» سۇرەسىندەگى وقيعالار قيامەت كۇنىنىڭ باسىندا، ال «مۋتاففيفين» سۇرەسىندە باقىتسىزدار مەن باقىتتى تاقۋالار جاعدايى باياندالعان. ال، «ينشيقاق» سۇرەسىندە قيامەت كۇنىنىڭ باسى، ونداعى قورقىنىشتى كورىنىستەر، ارتىنشا بولاتىن وڭ جاقتا تۇرعاندارعا جەڭىل ەسەپ، ال سولشىلدارعا اۋىر ەسەپ بەرىلەتىندىگى ايتىلادى. الدىڭعى سۇرەدە امال كىتاپتاردىڭ تۇراعى ايتىلسا، بۇل سۇرەدە قيامەت كۇنى سول امال كىتابى قالاي بەرىلەتىندىگى باياندالادى.

ينشيقاقتىڭ دىڭگەگى باسقا دا مەككەلىك سۇرەلەر سياقتى يمانشارت توڭىرەگىندە. بۇعان قوسا، قيامەتتەگى قۇبىلىستار ايتىلادى. سۇرەدە قيامەت ورناعان كۇنى بولاتىن عالامداعى قورقىنىشتى عالامات وزگەرىستەر. سوڭىنان، قيامەت كۇنى دۇنيەدەگى ٴاربىر امالىنا ەسەپ بەرۋگە جينالعان حالايىقتىڭ جاعدايى كورسەتىلەدى. ادامدار ەكى توپقا: وڭشىلدار مەن سولشىلدار بولىپ بولىنەدى.

اللا تاعالا شاپاق ۋاقىتى، ٴتۇن مەن تولعان ايعا سەرت ەتىپ، سەرىك قوسۋشىلاردىڭ قيامەتتە تاپ بولاتىن اۋىر جاعدايىن باياندايدى.

سەرىك قوسۋشىلار، كاپىرلەر، قۇداي جوق دەۋشىلەر جانە سول سياقتىلاردى اللا تاعالاعا يمان ەتپەگەندىكتەن جازعىرىپ، ولارعا اۋىر ازاپ بارىن ەسكەرتۋدە. جانە دە يمان مەن ىزگى امالدىڭ باسىن بىرىكتىرىپ ۇستاعان مۇسىلمانداردىڭ قۇتىلاتىندىعىن دا ايتۋدا. ولارعا ەشبىر ۇزىلمەيتىن مول ساۋاپ بەرىلەدى.

سۇرەنىڭ تۇيىنىندە ەكى ماڭىزدى جايت قامتىلعان: ادامزاتتىڭ قيامەتتە ٴوز امالدارىنىڭ قورىتىندىسىن الۋى جانە ونىڭ بارار جەرى شەكتەۋلى. ول جانناتقا نەمەسە ازاپتى توزاققا عانا بارادى.

ارتىقشىلىعى:

ٴابۋ حۇرايرا (ر.ا.) كوپشىلىككە «اسپان جارىلعان ساتتەنى» وقىپ، ٴتيلاۋات ساجدەسىن جاسادى. بولعان سوڭ اللا ەلشىسى (س.ع.س.) وسى سۇرەنى وقىعاندا، ساجدە جاساعانىن ٴتۇسىندىردى[1].

ٴابۋ رافيع: «مەن ٴابۋ حۇرايرامەن قۇپتان نامازىن وقىدىم، ول «اسپان جارىلعان ساتتەنى» وقىدى دا ساجدە جاسادى. سەبەبىن سۇراعانىمدا: «ٴابۋ قاسىمنىڭ (س.ع.س.) ارتىندا تۇرىپ ساجدە جاساعانمىن. مەن ول كىسىمەن (پايعامبارمەن (س.ع.س.) جولىققانعا دەيىن ساجدە جاساي بەرەمىن[2]»، – دەپ جاۋاپ قايىردى.

بسم الله الرحمن الرحيم

إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ

1.اسپان جارىلعان ساتتە،

وَأَذِنَتْ لِرَبِّهَا وَحُقَّتْ

2.راببىسىنا بويۇسىنىپ ٴارى مىندەتتى بولىپ،

اسپاننىڭ جارىلۋى – قيامەت بەلگىلەرىنىڭ ٴبىرى. جارىلعان بويدا راببىسىنا لايىقتى تۇردە بويۇسىنادى. وسىلاي بولۋى دا كەرەك. ويتكەنى، ول – ۇلىق ەشكىم جانە ەش نارسە وعان توسقاۋىل بولا المايتىن ۇستەمدىك يەسى. بارلىق جاراتىلىس ونىڭ الدىندا تىزە بۇگىپ، بويۇسىنادى.

وَإِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ

3.جانە جەر سوزىلعان ساتتە،

وَأَلْقَتْ مَا فِيهَا وَتَخَلَّتْ

4.(جەر) ىشىندەگىسىن شىعارىپ، بوساعان ساتتە،

تاۋلار مەن جوتالار تەگىستەلىپ، جەر سوزىلىپ ٴھام جايىلىپ بوس تەپ-تەڭىس جازىققا اينالادى. جەر قويناۋىنداعى ولىكتەر مەن قازىنالار تىسقا شىعارىلادى دا جەر استى تولىعىمەن بوساتىلادى.

وَأَذِنَتْ لِرَبِّهَا وَحُقَّتْ

5.راببىسىنا بويۇسىنىپ، ٴارى مىندەتتى بولىپ،

جەر راببىسىنا قۇلاق سالىپ، امىرلەرىنە بويۇسىنادى. ويتكەنى، جەر دە باسقا جاراتىلىستار سياقتى ٴيلاھي قۇدىرەت ۋىسىندا.

يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَى رَبِّكَ كَدْحًا فَمُلَاقِيهِ

6.ٴاي، ادامزات! نەگىزىندە، سەن راببىڭا ىس-ارەكەتىڭمەن ۇمتىلىپ بارۋداسىڭ، جانە دە وعان جولىعاسىڭ.

ٴاي، ادامزات! سەن بۇل جالعاندا ارەكەت ەتىپ ەڭبەك ەتەسىڭ، امالىڭنىڭ ناتيجەسىن راببىڭنىڭ قۇزىرىندا كورەسىڭ نەمەسە ولىممەن بەتپە-بەت كەلگەندە بىلەسىڭ. جابير يبن ابدۋللا (ر.ا.): «جابىرەيىل: «ۋا، مۇحاممەد! قالاعانىڭشا ٴومىر ٴسۇر، البەتتە سەن ولەسىڭ. قالاعانىڭدى جاقسى كور، البەتتە ونىمەن قوش ايتىساسىڭ. قالاعان ٴىسىڭدى جاسا، البەتتە ونىمەن جولىعاسىڭ[3]»، – دەگەن ريۋايات جەتكىزگەن.

فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ

7.ال، ەندى كىمنىڭ داپتەرى وڭىنان بەرىلسە;

فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا

8.ول دەرەۋ جەڭىل ەسەپپەن ەسەپتەلەدى.      

وَيَنْقَلِبُ إِلَى أَهْلِهِ مَسْرُورًا

9.(ٴجانناتتاعى) وتباسىنا قۋانىشتى كۇيدە قايتادى.

قيامەتتە ادامدار ەكى توپقا بولىنەدى. ٴبىرىنشى توپ – مۇسىلماندار. امال كىتاپتارى وڭ جاعىنان بەرىلەدى. ولاردىڭ ەسەبى جەڭىل ٴارى وڭاي بولماق. ال، كۇنا جانە قاتە امالدارى وزدەرىنە كورسەتىلىپ، سوسىن كۇنالارىن اللا تاعالا كەشىرەدى. ەشبىر تالاسقا سالمايدى. مىنە، وسى جەڭىل ەسەپ بولىپ تابىلادى. امال كىتابى وڭ جاعىنان بەرىلىپ، ەسەبى جەڭىل سوققان مۇسىلمان ٴجانناتتاعى وتباسىنا قۋانىشتى كۇيدە ورالادى.

وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ وَرَاءَ ظَهْرِهِ

10.ال، جانە كىمنىڭ داپتەرى ارت جاعىنان بەرىلسە;

فَسَوْفَ يَدْعُو ثُبُورًا

11.سول كەزدە ول ٴولىم شاقىرادى.  

وَيَصْلَى سَعِيرًا

12.قايناعان توزاققا تۇسەدى.

ەكىنشى توپ – كاپىرلەر. امال كىتابى ارقا تۇسىنان، سول جاقتان بەرىلەدى. قولى ارقاسىن تەسىپ شىعىپ كىتابىن الادى. ال، وڭ قولى موينىنا ورالىپ تۇرادى. امال كىتابىن وقىسا: «قۇردىمعا كەتتىڭ» دەگەن ٴۇن كەلەدى. وسىلايشا، ول توزاققا تاستالادى دا، جالىنداعان وتتىڭ قاتتى ىستىعىنا ازاپتالادى.

إِنَّهُ كَانَ فِي أَهْلِهِ مَسْرُورًا

13.ويتكەنى، ول (ٴپاني دۇنيەدە) ٴوز ۇيىندە ماز-مەيرام ەدى.          

بۇل بەيباق ٴپاني دۇنيەدە ىستەگەن امالىنىڭ سالدارىن ويلاپ ەشبىر ۋايىمدامايتىن، ماز-مەيرام ەدى. الدىندا نە كۇتىپ تۇرعانىنان ەشبىر قورىقپايتىن، ناپسىسىنە ەرىپ، قۇمارلىق پەن راقات سوڭىنان جۇرەتىن. ەندى سول از قۋانىشىنىڭ ارتىنان ۇلكەن قاسىرەت كەلدى.

إِنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ

14.نەگىزىندە، ول (اللاعا) ەش ۋاقىتتا قايتپايمىن دەپ ويلادى.      

ٴپانيدىڭ الدامشى شاتتىعىنا بويلاپ كەتۋدىڭ بىردەن ٴبىر سەبەبى – ول جاراتۋشىنىڭ قۇزىرىنا باراتىنىن، ەسەپ-قيساپ ٴۇشىن قايتا تىرىلەتىنىن جانە ولىمنەن كەيىن ٴتىرىلۋ بارىن ەش ويلامايتىن.

بَلَى إِنَّ رَبَّهُ كَانَ بِهِ بَصِيرًا

15.جوق، ولاي ەمەس. راسىندا، راببىسى ونى كورۋشى.

البەتتە، ادامزات اللا تاعالا قۇزىرىنا قايتادى. جاراتۋشىنىڭ جانىندا جاقسى دا جامان امالى ٴۇشىن ەسەپ بەرەدى. سەبەبى، جاراتۋشى ادام بالاسىنىڭ ٴاربىر امالىن ٴبىلۋشى جانە حاباردار. ەشبىر نارسە ونىڭ نازارىنان تاسا قالمايدى. بۇل ايات قۇلشىلىق پارىز بولعان مىنا پانيدەن بولەك، جاسالعان امالداردىڭ قارىمى بەرىلەتىن دۇنيە بولۋىن تالاپ ەتەتىندىگىنە ايعاق. بۇل شەكسىز دانالىق، قۇدىرەت پەن ٴيلاھي ٴىلىمنىڭ قالاۋى.

فَلَا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ

16.جوق، شاپاق ۋاقىتىنا سەرت

وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ

17.تۇنگە ٴارى ول ىشىنە قامتىعان نارسەگە سەرت،

وَالْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ

18.جانە تولعان كەزدەگى ايمەن سەرت.          

اللا تاعالا ٴۇش قۇبىلىسپەن: كۇن باتقاننان كەيىنگى قىزىل شاپاقپەن، تاس قاراڭعى تۇنمەن جانە تولعاي ايمەن سەرت ەتۋدە. سەرت ەتىلگەن قۇبىلىستار جاراتىلىسى مەن بولمىسى عاجايىپ ەكەندىگىن اڭعارتادى. دەمەك، بۇل سەرتتەن كەيىن ايتىلاتىن سوزدەر ەرەكشە ماڭىزدى.

لَتَرْكَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ

19.البەتتە، سەندەر ٴبىر جاعدايدان تاعى ٴبىر جاعدايعا وتەسىڭدەر.

سەندەر بىرىنەن-بىرى اۋىر تۇسەتىن جاعدايدى  باستان وتكەرەسىڭدەر. ول ولىمنەن كەيىن قيامەتتىڭ قورقىنىشتى جاعدايلارى. ەڭ سوڭىندا ماڭگىلىككە بارىپ توقتايدى. ال، ماڭگىلىك – ٴجاننات نەمەسە توزاق.

فَمَا لَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

20.  ولارعا يمانعا كەلمەيتىندەي نە كورىندى؟

سەندەرگە قايتا ٴتىرىلۋ، قيامەت كۇنى، مۇحاممەدتىڭ (س.ع.س.) پايعامبارلىعى جانە قۇراندا ايتىلعان سوزدەرگە يمان ەتۋگە نە نارسە كەدەرگى؟ الەمدە اللا تاعالانىڭ قۇدىرەتىن كورسەتەتىن بۇلتارتپاس ايعاقتار جانە پايعامبارلىقتىڭ ٴھام قۇراننىڭ ٴيلاھي ٴسوز ەكەندىگىن كورسەتەتىن مۇعجيزالار بولا تۇرا نەگە سەنبەيسىڭدەر؟

وَإِذَا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآَنُ لَا يَسْجُدُونَ

21.جانە ولارعا قۇران وقىلعان كەزدە، ساجدە ەتپەيتىندەي؟!

اللا تاعالا قۇزىرىنان تۇسكەن عاجايىپ قۇراندى ەستىگەندە قۇلدىق ۇرىپ ساجدە ەتپەۋلەرىڭنىڭ سەبەبى نەدە؟ شەشەن ٴتىلدى بولعان اراب حالقى قۇران كارىمنىڭ مۇعجيزا ەكەندىگىن بىلگەن سوڭ ساجدە ەتىپ، اياتتارعا قۇرمەت ٴبىلدىرىپ، ۇلىق تۇتۋلارى كەرەك ەدى. ٴابۋ حانيفا وسى اياتتى ساجدە ەتۋدىڭ ۋاجىپتىگىنە دالەل ەتكەن. ويتكەنى، بۇل اياتتى ەستي تۇرا ساجدە ەتپەۋ قورلىق بولىپ تابىلادى.

بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا يُكَذِّبُونَ

22.ارينە، كاپىرلەر اقيقاتتى وتىرىكسىنەدى.

كاپىرلەر اللا تاعالانىڭ بىرلىگىن، قايتا ٴتىرىلۋ، ساۋاپ پەن جازانى قامتىعان ٴيلاھي كىتاپتى مويىنداماۋى اللا ەلشىسىنە (س.ع.س.) دەگەن كورەالماۋشىلىقتان نەمەسە دۇنيەلىك پايدا مەن باسشىلىقتى جوعالتۋ قاۋپىنەن تۋىنداعان. نەمەسە اتا-بابالارىنا سوقىر ىلەسۋدەن تۋعان قىرسىقتىقتان بولۋى مۇمكىن. 

وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يُوعُونَ

23.اللا ولاردىڭ بۇكپەلەگەن نارسەلەرىن جاقسى بىلەدى.

انىعىندا، اللا تاعالا ولاردىڭ كۇپىرلىك نەمەسە سەرىك قوسۋدا تابان تىرەپ تۇرىپ الۋلارىنىڭ سەبەبىنەن حاباردار.

فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

24.مۇحاممەد، سول سەبەپتى ولاردى كۇيزەلتەتىن ازاپپەن سۇيىنشىلە.

اقيقاتتى مويىنداماعانى ٴۇشىن ولاردى اۋىر ازاپ كۇتىپ تۇرعانىن پايعامبارعا «سۇيىنشىلەۋدى» ٴامىر ەتۋدە. ٴاسىلى، «سۇيىنشىلەۋ» قۋانىشتى حابارعا بايلانىستى. بۇل جەردە كاپىرلەردى قورلاۋ ٴۇشىن وسى ٴسوز قولدانىلعان.

إِلَّا الَّذِينَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ

25.ٴبىراق يمان كەلتىرىپ، ٴتۇزۋ امال ىستەۋشىلەرگە تاۋسىلمايتىن سىيلىق بار.

ال، اللا تاعالاعا، ونىڭ ەلشىسىنە، اقىرەت كۇنىنە يمان ەتكەن جانە قۇران كارىمگە باس يگەن، قۇران ۇكىمدەرىنە امال ەتكەن، ىزگىلىكتە تاباندىلىق تانىتقان مۇسىلماندارعا اقىرەتتە ەشبىر كەمىتپەستەن تولايىم جاقسىلىق بەرىلەدى.



[1]    ٴمۇسليم، ٴناساي
[2]    بۇحاري، ٴمۇسليم، ٴابۋ ٴداۋىت، ٴناساي، تيرميزي، يبن ٴماجا
[3]    ٴابۋ ٴداۋىت ٴات-تاياسيلي

 

سەرىكباي قاجى وراز
date06.05.2015readCount3834printباسىپ شىعارۋ