«ينفيتار» سۇرەسى

مەككەلىك سۇرەلەر قاتارىنا جاتاتىن «ينفيتاردا» دا وزىنەن الدىڭعى سۇرەدەگىدەي قيامەت كۇنى عالامدا بولاتىن قورقىنىشتى دا الپاۋىت وزگەرىستەر بايان ەتىلەدى. سونىمەن بىرگە، ىزگىلەر مەن بۇزىلعاندار كۇيى ايتىلادى. جانە دە قايتا ٴتىرىلۋ جايلى اڭگىمەلەنەدى.

سۇرەدە اسپاننىڭ جارىلۋى، جۇلدىزداردىڭ توگىلۋى، تەڭىزدەردىڭ تاسۋى، قابىردەگى جانداردىڭ شىعۋى سياقتى عالامداعى قۇبىلىستار جانە ونىڭ ارتىنان بولاتىن ەسەپ-قيساپ باياندالادى.

ىلە ادامنىڭ اللا تاعالا بەرگەن نىعمەتتەرىن مويىنداماي كۇپىرلىك ەتۋى ايتىلادى. ادام جاراتقاننىڭ قيساپسىز نىعمەتتەرىنە كەنەلۋدە، الايدا ول نىعمەتتەردىڭ ٴقادىرىن بىلمەيدى. راببىسىنىڭ قادىرىنە جەتە بەرمەيدى. وزىنە بەرىلگەن كەڭشىلىك، نىعمەت پەن قۇرمەتكە شۇكىرشىلىك ەتە المايدى.

سۇرەنىڭ جالعاسىندا ادامزاتتىڭ بۇل ارەكەتىنىڭ سەبەبى ايتىلادى. بۇعان قوسا، اللا تاعالا ٴاربىر پەندەگە ونىڭ امالىن تىركەپ جازىپ وتىراتىن جانە ىس-ارەكەتتەرىن باقىلاپ جۇرەتىن پەرىشتە تاعايىنداعانىن اشىق ايتۋدا.

اقىرەت كۇنى ادامزاتتىڭ: ىزگىلەر مەن بۇزىقتار بولىپ ەكىگە بولىنەتىندىگى، سونىمەن قاتار، وسى ەكى توپتىڭ بارار جەرى بايان ەتىلەدى.

سۇرە سوڭىندا قيامەت كۇنىنىڭ الاپات قۇبىلىستارى، ادامنىڭ ول كۇنى بارلىق كۇش پەن ارەكەتتەن قولى ۇزىلەتىندىگى باياندالادى.

ابدۋللا يبن ومار (ر.ا.) پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.): 

من سرّه أنْ ينظر إلى القيامة رأي العين فليقرأْ:
إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ، إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ، إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ

«كىمدە-كىم ٴوز كوزىمەن قيامەتتى كورگىسى كەلسە «كۇن بۇكتەلگەن ساتتە»، «كوك جارىلعان ساتتە» جانە «اسپان جارىلعان ساتتەنى» وقىسىن»[1]، – دەگەن سوزدەرىن ريۋايات ەتەدى.

بسم الله الرحمن الرحيم

إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ

1.كوك اسپان جارىلعان ساتتە،

وَإِذَا الْكَوَاكِبُ انْتَثَرَتْ

2.جۇلدىزدار توگىلگەن ساتتە،

اسپاننىڭ توبەسى سوگىلىپ، جۇزدىزدار شاشىراي توگىلگەندە

وَإِذَا الْبِحَارُ فُجِّرَتْ

3.تەڭىزدەر تاسىعان ساتتە،

وَإِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ

4.قابىرلەر قوپارىلعان ساتتە،

تەڭىزدەردىڭ جيەكتەرى جارىلىپ، ارالارىنداعى بوگەتتەر كەتىپ، بارلىق تەڭىز ٴبىر تەڭىزگە اينالعان ساتتە. قابىرلەردىڭ توپىراعى سىرتقا تاستالىپ، ىشىندەگى بارلىق ٴمايىت جەر بەتىنە شىققان كەزدە.

عَلِمَتْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ وَأَخَّرَتْ

5. اركىم ىلگەرى نە جىبەرىلگەنىن، ارتىنا نە قالدىرعانىن بىلەدى.

مىنە، سول قيامەت كۇنى ٴاربىر جان ٴوزىنىڭ جاساعان ىستەرى مەن جالقاۋلىق سەبەپتى ورىنداماعان ٴىسىن بىلەدى.

يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ

6.ٴاي، ادامزات! ال-كاريم (ارداقتى، اسا جومارت) راببىڭ تۋرالى سەنى نە الدادى؟

الَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ

7.ول (اللا) سەنى جاراتتى جانە تەڭەستىرىپ، تۇزۋلەدى.

ٴاي، ادامزات! راببىڭا قارسى باتىلدانۋىڭا جانە وسىنشاما الدانۋىڭا نە نارسە تۇرتكى بولدى؟ راببىڭ سەنى جوقتان بار ەتتى، دەنە-مۇشەڭدى ساۋ-سالامات ەتتى، تۇلا-بويىڭدى تەڭ جانە جاراتىلىسىڭدى ۇيلەسىمدى ەتتى.

فِي أَيِّ صُورَةٍ مَا شَاءَ رَكَّبَكَ

8.ول سەنى قالاعان بەينەدە قۇراستىردى.

سەنىڭ بەينەڭدى ەڭ عاجاپ، ەڭ كەمەل سۋرەتتە جاراتتى. سەن بۇل بەينەنى ٴوزىڭ تاڭداپ العان جوقسىڭ.

كَلَّا بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ

9.جوق! وسىلاي بولا تۇرا ەسەپ-قيساپ كۇنىن وتىرىكسىنەسىڭدەر.

جوق، اللا تاعالانىڭ وزىڭە جاساعان كەڭشىلىگىن جوققا شىعارما. سەندەر اقىرەت كۇنى امالدارىڭ ٴۇشىن ەسەپ-قيساپتى جالعان دەيسىڭدەر.

وَإِنَّ عَلَيْكُمْ لَحَافِظِينَ

10.  ال، شىندىعىندا، سەندەردىڭ ۇستىلەرىڭنەن باقىلاۋشىلار بار.

شىن مانىندە، سەندەردىڭ امالدارىڭدى باقىلاپ، ٴاربىر ىس-ارەكەتتەرىڭدى پاراقشالارعا تىركەپ وتىرۋشى پەرىشتەلەر بار.

كِرَامًا كَاتِبِينَ

11.ارداقتى جازۋشىلار (پەرىشتەلەر)،

يَعْلَمُونَ مَا تَفْعَلُونَ

12.ولار سەندەردىڭ نە ىستەپ جۇرگەندەرىڭدى بىلەدى.

ول پەرىشتەلەر اللا تاعالانىڭ قۇزىرىندا ارداقتى. ولار ٴاربىر ۇلكەن دە، كىشى امالدى جازۋدا. ولار بارلىق ىس-ارەكەتتەردەن حاباردار.

إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِي نَعِيمٍ

13.شىن مانىندە ىزگىلەر، البەتتە، نىعمەت (ٴجاننات) ىشىندە.

وَإِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ

14.ال، بۇزىقتار بولسا مىندەتتى تۇردە توزاقتا.

يماندارىندا شىنايى بولعان مۇسىلماندار نىعمەتكە تولا ٴجانناتتا، ال اللا تاعالا زاڭىن تارك ەتكەن كاپىرلەر جالىنداعان توزاقتا.

يَصْلَوْنَهَا يَوْمَ الدِّينِ

15.ولار توزاققا ەسەپ-قيساپ كۇنى (قيامەتتە) سالىنادى.

وَمَا هُمْ عَنْهَا بِغَائِبِينَ

16.ولار ودان قۇتىلا المايدى.

كاپىرلەر اقىرەتتە توزاققا لاقتىرىلىپ، سول وتتىڭ ازابىن تارتادى. ٴارى توزاقتان ەش ۋاقىت شىقپايدى. ويتكەنى، ولار وندا ماڭگىگە تاستالادى.

وَمَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الدِّينِ

17.ەسەپ (قيامەت) كۇنىنىڭ نە ەكەنىن قايدان بىلەسىڭ؟

ثُمَّ مَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الدِّينِ

18.سوسىن تاعى، ەسەپ كۇننىڭ نە ەكەنىن ساعان نە ٴبىلدىردى؟

ەسەپ-قيساپ كۇنىنىڭ اقيقاتى جايلى نە بىلەسىڭ؟ ول كۇن تۋرالى نە بىلگەنىڭ بار؟ ٴبىر نارسەنى قايتالاپ سۇراۋمەن ونىڭ اسا ماڭىزدى ەكەندىگىن اڭعارۋ – قۇراننىڭ ٴادىسى.

يَوْمَ لَا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئًا وَالْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ

19.  ول كۇنى بىرەۋگە بىرەۋ قارايلاسۋعا ەش نارسە قولدان كەلمەيدى. ٴارى ول كۇنى بيلىك – اللاعا ٴتان.

ول كۇنى پەندەنىڭ وزگەگە، كومەكتەسۋگە شاماسى كەلمەيدى. قيامەت كۇنى بارلىق ٴىس تەك ٴبىر اللا تاعالانىڭ يەلىگىندە.

حيكايا

حاليفا سۇلەيمەن يبن ابدۋلماليك عالىم ٴابۋ حازيم ال-مۋزنيگە: «شىركىن، قيامەت كۇنى بارار جەرىمىزدى بىلسەك قوي؟ اللا قۇزىرىندا ٴبىزدى نە كۇتىپ تۇر ەكەن؟» – دەيدى. سوندا عۇلاما: «امالىڭىزدى اللا تاعالا كىتابىنا كورسەتىڭىز، سوندا اللا قۇزىرىندا نە كۇتىپ تۇرعانىن بىلەسىز»، – دەدى. حاليفا: «ونى اللا تاعالا كىتابىنىڭ قاي جەرىنەن تابامىن؟» – دەيدى. عالىم: «اللا تاعالانىڭ: «شىن مانىندە ىزگىلەر، البەتتە، نىعمەت ىشىندە بولادى. نەگىزىنەن، بۇزىقتار توزاقتا بولادى»[2] سوزىندە»، – دەيدى. حاليفا سۇلەيمەن: «وندا اللا تاعالانىڭ راقىمدىلىعى قايدا؟» – دەگەندە عالىم: «شىن مانىندە، اللا تاعالا راقىمدىلىعى جاقسىلىق جاساۋشىلارعا جاقىن»، – دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن[3]».



[1]    احمەد، تيرميزي 
[2]    ينفيتار سۇرەسى، 13-14 اياتتار
[3]    اعراف سۇرەسى، 56-ايات

 

سەرىكباي قاجى وراز
date14.04.2015readCount4676printباسىپ شىعارۋ