«تاكۋير» سۇرەسى

«تاكۋير» دە مەككەلىك سۇرەلەردىڭ قاتارىنا كىرەدى. بۇل سۇرەدە ەكى ماڭىزدى اقيقات ايتىلادى. ول قيامەت كۇنى مەن ۋاحي، ياعني پايعامبارلىق اقيقاتى. بۇل ەكەۋى يمانشارتتىڭ قۇرامداس بولىگى.

قاسيەتتى سۇرە قيامەت كۇنى جانە سول كۇندەگى عالامداعى: كۇن، جۇلدىزدار، تاۋلار، تەڭىزدەر، جەر مەن اسپان، جانۋارلار مەن جابايى اڭداردى قامتيتىن قۇبىلىستاردى بايان ەتكەن. سونىمەن بىرگە، قيامەتتەگى ادامزاتتىڭ كۇيى دە ٴسوز ەتىلەدى. الەم ۇرەيلى دە ۇزاق سىلكىنىسكە ەنەدى. بۇدان بارلىق جاراتىلىس بىتىراپ، قورقىنىشتان وزگەرىپ باسقا كۇيگە تۇسەدى.

سوسىن ۋاحي اقيقاتى ايتىلادى. جانە ۋاحي تۇسەتىن پايعامباردىڭ بەينەسى سۋرەتتەلەدى. سونىمەن بىرگە، اللاعا سەرىك قوسۋ ٴھام اداسۋشىلىق قاراڭعىلىعىنان يمان مەن ٴىلىم نۇرىنا ۇندەۋشى ۋاحي جىبەرىلىپ وتىرعان قاۋىمعا ٴۇن قاتادى.

سۇرە سوڭىندا مۇشرىكتەردىڭ قۇران كارىم توڭىرەگىندەگى ويلارىنىڭ تۇككە تۇرعىسىز ەكەندىگى ٴسوز ەتىلەدى. قۇراننىڭ اللا تاعالا تاراپىنان پەندەلەرىنە ناسيحات ٴۇشىن تۇسىرىلگەن ٴيلاھي پارمەن ەكەنى جەتكىزىلەدى.

بسم الله الرحمن الرحيم

ابدۋللا يبن ومار (ر.ا.) پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.):

من سرّه أنْ ينظر إلى القيامة رأي العين فليقرأْ:
إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ، إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ، إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ

«كىمدە-كىم ٴوز كوزىمەن قيامەتتى كورگىسى كەلسە، «كۇن بۇكتەلگەن ساتتە»، «كوك جارىلعان ساتتە» جانە «اسپان جارىلعان ساتتەنى» وقىسىن»[1]، – دەگەن سوزدەرىن ريۋايات ەتەدى.

إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ

1.كۇن بۇكتەلگەن ساتتە

كۇن بۇكتەلىپ، ساۋلەسى ٴسونىپ، نۇرى وشكەن ساتتە. وسى اياتتاردا العاشقى ٴسۇر ۇرلەنىپ، ەسەپ-قيساپ ٴبىتىپ، ۇكىم (جازا) جاريالانعانعا دەيىنگى 12 وقيعا بەينەلەنەدى. ال، كەيبىرى ەكىنشى رەت ٴسۇر ۇرلەنگەن سوڭ بولاتىن وقيعالار لەگى. جانە قيامەتتەگى قورقىنىشتى دا اۋىر وقيعالار باياندالادى.

وَإِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ

2.جۇلدىزدار ٴوز ورىندارىنان توگىلىپ، جان-جاققا شاشىراعان ساتتە.    

وَإِذَا الْجِبَالُ سُيِّرَتْ

3.تاۋلار (ورنىنان) جۇرگىزىلگەن ساتتە.  

ال، تاۋلار بولسا جەر قاتتى سىلكىنگەندىكتەن ورىندارىنان سۋىرىلىپ، اۋادا توزاڭداي قالىقتايدى.

وَإِذَا الْعِشَارُ عُطِّلَتْ

4.جانە ون ايلىق بۋاز ىنگەندەر قاراۋسىز قالعان ساتتە

ٴتولىن قۇرساعىندا ون اي كوتەرگەن ىنگەن بولسا، تولدەۋىنە ەكى اي قالعانىندا قاراۋسىز قالادى. بۋاز ىنگەن – ارابتار ٴۇشىن ەڭ باعالى جانۋار. بۇل ادامداردىڭ قارا باسىمەن الەك بولاتىندىعىن بىلدىرەتىن كورىنىس.

وَإِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ

5.جابايى اڭدار جينالعان ساتتە

جابايى اڭدار دا اپاندارى مەن ىندەرىنەن شىعىپ، قايتا ٴتىرىلىپ ٴبىر جەرگە توپتالا باستايدى، ٴبىر-بىرىنىڭ اقىسى الىنعان سوڭ توپىراققا اينالعان ساتتە.

وَإِذَا الْبِحَارُ سُجِّرَتْ

6.تەڭىزدەر وت بولعان ساتتە

ال، تەڭىز اتاۋلى وت بولىپ جانىپ، جالىنداي تۇسەدى.

وَإِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ

7.جان تانمەن بىرلەستىرىلگەن ساتتە.

ادامداردىڭ جانى تانىمەن بىرىككەن ساتتە. ادامدار وزدەرى سەكىلدىلەرمەن بىر-بىرىنە جاقىنداستىرىلا تۇسەدى. ازعىنداعان مەن ازعىنداعان، ىزگى مەن ىزگى بىر-بىرىنە جاقىندايدى. تاباري: «ىزگى ادام مەن ىزگى ادام ٴجانناتتا، ال جامان اداممەن جامان ادام توزاقتا باس قوسادى»، – دەيدى.

وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ

8.تىرىدەي كومىلگەن قىز سۇرالعان ساتتە

بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ

9.«قاي كۇنا ٴۇشىن ٴولتىرىلدى؟» (دەپ).

ال، ەندى تىرىدەي كومىلگەن قىزدان، وسى قىلمىستى ىستەگەن قانىپەزەردى ايىپتاي وتىرىپ: «سەنى وسىلايشا ولتىرەتىندەي، نە كۇناڭ بار ەدى؟» – دەپ سۇرالادى. بۇل سۇراق بەيكۇنا ٴسابيدى ولتىرگەن قاندى قولعا قويىلىپ، ونى جازعىرۋ.

ٴات-تاسھيل: «تىرىدەي كومۋ – كەيبىر ارابتار قىز بالاسىن جەك كورگەندىكتەن نەمەسە نامىسىمىز تاپتالماسىن دەگەن سىلتاۋمەن قىزدارىن تىرىدەي كومەتىن جان تۇرشىكتىرەر ادەتتەرى بار ەدى»، – دەيدى.

وَإِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ

10.(امال) داپتەرلەر اشىلعان ساتتە

وَإِذَا السَّمَاءُ كُشِطَتْ

11.اسپان سىدىرىلىپ سىپىرىلعان ساتتە

امال داپتەرلەر اشىلىپ، ەسەپ-قيساپ ٴۇشىن جايىلعان كەزدە. جانە كوك اسپان كويدىڭ تەرىسى سياقتى سىپىرىلعان ساتتە.

وَإِذَا الْجَحِيمُ سُعِّرَتْ

12.توزاق قىزدىرىلعان ساتتە

وَإِذَا الْجَنَّةُ أُزْلِفَتْ

13.جۇماق جاقىنداتىلعان ساتتە

توزاق وتى بولسا اللا تاعالا دۇشپاندارى ٴۇشىن قىزدىرىلا تۇسسە، ٴجاننات بولسا تاقۋالارعا جاقىنداتىلا تۇسسە.

عَلِمَتْ نَفْسٌ مَا أَحْضَرَتْ

14.ٴاربىر جان (ٴوزى ٴۇشىن) نەنى ازىرلەپ، الىپ كەلگەنىن بىلەدى.

مىنە، سول كەزدە جان بالاسى وزىنە ازىرلەنگەن جاقسىلىقتى نەمەسە جاماندىقتى كورىپ بىلەدى. بۇل ايات اۋەلگى اياتتاردىڭ جاۋابى. قيامەتتە جوعارىدا اتالىپ وتكەن قورقىنىشتى قۇبىلىستار بولعان سوڭ ىزگى جانە جامان ادام وزىنە دايىندالعان نارسەنى بىلەدى.

كەلەسى اياتتاردا اللا تاعالا قۇران كارىمنىڭ اقيقاتتىعىنا جانە مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبارىمىزدىڭ اللا ەلشىسى ەكەندىگىنە سەرت بەرۋدە.

فَلَا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ

15.جوق! كۇندىز جاسىرىنىپ، تۇندە كورىنەتىن (جۇلدىزدارعا) سەرت

كۇندىز كورىنبەيتىن، تۇندە جارقىرايتىن (قوڭىرقاي، ەسەكقىرعان، شولپان جانە بالپان[2]) جۇلدىزدارىنا سەرت

الْجَوَارِ الْكُنَّسِ

16.قوزعالۋشى، جاسىرىنۋشى (جۇلدىزدارمەن) انت.

كۇن جانە ايمەن بىرگە جۇرەتىن، كۇن ساۋلەسىنەن كورىنبەيتىن جۇلدىزدارعا سەرت.

وَاللَّيْلِ إِذَا عَسْعَسَ

17.قاراڭعىلىعى تۇسە باستاعان تۇنگە سەرت

وَالصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ

18.جانە تىنىس الىپ، اعارا باستاعان تاڭعا سەرت

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ

19.راسىندا، بۇل (قۇران) – ارداقتى ەلشىنىڭ جابىرەيىلدىڭ ٴسوزى.

شىن مانىندە، قۇران – اللا تاعالانىڭ ٴسوزى. ول اللا قۇزىرىندا قۇرمەتتى جابىرەيىل (ع.س.)  پەرىشتە ارقىلى ٴتۇسىرىلدى. تاپسىرشىلەر: «ەلشى دەپ جابىرەيىل (ع.س.) پەرىشتەنى ايتىپ تۇر. قۇراندى «ەلشىنىڭ ٴسوزى» دەپ وعان تيەسىلى ەتىپ ايتۋىنىڭ سىرى – ٴيلاھي پارمەندى الىپ ٴتۇسۋشى پەرىشتە جابىرەيىل  بولعاندىقتان.

ذِي قُوَّةٍ عِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ

20.جابىرەيىل كۇشتى ٴھام عارشى يەسىنىڭ قاسىندا بەدەلدى

جابىرەيىل – وراسان كۇش يەسى ٴھام اللا تاعالا قۇزىرىندا جوعارى مارتەبەگە يە.

مُطَاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ

21.ىقپالدى، وندا سەنىمدى.

اسپاندا وعان يگى پەرىشتەلەر تۇگەلدەي بويۇسىنادى. جابىرەيىلگە  (ع.س.) پايعامبارلارعا ۋاحي ٴتۇسىرۋ جۇكتەلگەن.

وَمَا صَاحِبُكُمْ بِمَجْنُونٍ

22.سەندەردىڭ جولداستارىڭ مۇحاممەد (س.ع.س.) جىندى ەمەس.

ەي، قۇرايىش قاۋىمى! سەندەر سەنىمدى، تازا جانە اقىل-پاراساتى جوعارى دەپ بىلگەن جولداستارىڭ مۇحاممەد (س.ع.س.) استە جىندى ەمەس. ٴال-حازين: «اللا تاعالا سەرت ەتىپ، قۇراندى سەنىمدى وكىل جابىرەيىل تۇسىرگەنىن جانە مەككەلىكتەر ويلاعانداي مۇحاممەد  (س.ع.س.) پايعامبار جىندى ەمەس ەكەنىن ايتا وتىرىپ، قۇران پايعامباردىڭ ويىنان ايتىلعان ٴسوز ەكەنىن جوققا شىعارۋدا».

وَلَقَدْ رَآَهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِينِ

23.راسىندا، ول ونى (جابىرەيىلدى) انىق كوكجيەكتە كوردى.

مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبار جابىرەيىلدى (ع.س.) اللا تاعالا جاراتقان شىنايى پەرىشتەلىك كەيپىندە كۇنشىعىس جاقتان ايقىن كوردى. باحردا: «پايعامباردىڭ (س.ع.س.) جابىرەيىلدى كورۋى حيرا ۇڭگىرى وقيعاسىنان كەيىن بولدى. جابىرەيىلدى اسپان مەن جەر ورتاسىندا كۇرسىدە وتىرعانىن كورگەندە، التى ٴجۇز قاناتىمەن شىعىس پەن باتىس اراسىن جاۋىپ قالدى»، – دەلىنگەن.

وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ

24.ول (مۇحاممەد (س.ع.س.) عايىپتان كەلگەن ۋاحي تۋرالى كەمشىلىك ىستەمەدى.

مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبار وزىنە تۇسكەن ۋاحيدى حالىققا جەتكىزۋدە جانە ونى ۇيرەتۋدە ەشبىر ساراڭدىق تانىتپايدى. كەرىسىنشە، ول راببىسىنىڭ ۋاحيىن بار ىنتى-شىنتىسىمەن اماناتشىلدىقپەن جانە شىندىقپەن جەتكىزەدى.

وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَيْطَانٍ رَجِيمٍ

25.  قۇران – قۋىلعان شايتاننىڭ ٴسوزى ەمەس.

قۇران كارىم مۇشرىكتەر ايتىپ جۇرگەندەي اللا تاعالا راقىمىنان قۋىلعان جانە قارعىسقا ۇشىراعان شايتاننىڭ ٴسوزى ەمەس.

فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ

26.  ەندەشە، سەندەر قايدا كەتىپ باراسىڭدار؟

قۇران كارىم اياتتارى ايقىن جانە دالەلدەرى اشىق بولا تۇرا ونى جالعانعا شىعارماق بولىپ وعان سيقىر، ساۋەگەيلىك جانە ولەڭ دەپ جالا جابۋمەن قايدا بەت الىپ باراسىڭدار؟ بۇل ايات، تۋرا جولدى تاستاپ تەرىس كەتىپ بارا جاتقان ادامعا: «مىنا جول تۋرا، ال سەن قايدا كەتىپ بارا جاتىرسىڭ؟» – دەپ ايتىلاتىن ٴسوز ٴتارىزدى.

إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ

27.  ول (قۇران كارىم) – بۇكىل الەمگە ناسيحات قانا.

قۇران كارىم جاراتىلىسقا جاپپاي ناسيحات پەن ەسكەرتۋ.

لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ

28.  ارينە، سەندەردەن تۋرا جولدى قالاعان كىسىلەر ٴۇشىن

قۇران كارىم – اقيقات جولمەن ٴجۇرۋدى، اللا تاعالانىڭ شاريعاتىن ۇستانۋدى جانە ىزگىلەر جولىمەن ٴجۇرىپ ٴوتۋدى قالاعان جاندار ٴۇشىن.

 

وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ

29.  الەمدەردىڭ راببىسى اللا قالامايىنشا، تىلەۋلەرىڭ جۇرمەيدى.

اللا تاعالا وڭعارماسا جانە مەيىرىمدىلىك ەتپەسە، ەش نارسەگە قاۋقارلارىڭ جەتپەيدى. سوندىقتان اللا تاعالادان ەڭ دۇرىس جولعا سالۋىن تىلەڭدەر.

[1]    احمەد، تيرميزي
[2]    ساتۋرن، يۋپيتەر، مەركۋريي

 

سەرىكباي قاجى وراز
date30.03.2015readCount4523printباسىپ شىعارۋ