«نازيعات» سۇرەسى

«نازيعات» باسقا دا مەككەلىك سۇرەلەردەي مازمۇنى اللا تاعالانىڭ بىرلىگى، پايعامبارلىق، قيامەت كۇنى جانە ەسەپ-قيساپ سياقتى سەنىم نەگىزدەرى جايلى. سۇرە قيامەت جانە سول كۇندەگى قورقىنىشتى وقيعالار مەن قۇبىلىستار جانە كۇناھارلار مەن تاقۋالار توڭىرەگىندە اڭگىمە وربىتەدى.

سۇرە مۇسىلمانداردىڭ جانىن جۇمساقتىقپەن الاتىن، ال كاپىرلەردىڭ جانىن قيناپ قاتتى الاتىن جانە اللا تاعالا امىرىمەن جاراتىلىستىڭ ٴىسىن باقىلايتىن پەرىشتەلەرگە سەرت ەتىپ باستالادى.

سوسىن قايتا ٴتىرىلۋ كۇنىن مويىندامايتىن مۇشرىكتەردىڭ سول كۇنگى جاعدايىن سۋرەتتەيدى.

شەكتەن شىققان پەرعاۋىننىڭ ٴوزىن قۇداي دەپ جاريا ەتكەنى ايتىلادى. سوندا اللا تاعالا ونى جانە قاۋىمى قىبت حالقىن سۋعا باتىرىپ جوق ەتكەنى باياندالادى.

بۇعان قوسا، مەككەلىكتەردىڭ اللا ەلشىسىنە (س.ع.س.) قارسىلىق تانىتىپ، شەكتەن شىعۋى. سونىمەن بىرگە، اللا تاعالانىڭ باسقا جاراتقان قۇبىلىستارىنان مەككەلىك مۇشرىكتەردىڭ الدەقايدا دارمەنسىز ەكەنى ەسكەرتىلەدى.

سۇرە سوڭىندا مۇشرىكتەر الىس دەپ ساناعان قيامەت كۇنىنىڭ مەرزىمى تۋرالى ٴسوز قوزعالادى.

بسم الله الرحمن الرحيم

وَالنَّازِعَاتِ غَرْقًا

1.    ج ۇلىپ شىعارۋشىلارمەن.

كاپىرلەردىڭ جانىن قيناپ، ج ۇلىپ الۋشى پەرىشتەلەرگە سەرت!

وَالنَّاشِطَاتِ نَشْطًا

2.    جەڭىل ەتىپ الۋشىلارمەن.

مۇسىلمانداردىڭ جانىن وڭاي عانا، ەشبىر قيناماي جۇمساق ەتىپ الۋشى پەرىشتەلەرگە سەرت. يبن ماسۋد (ر.ا.): «راسىندا ٴولىم پەرىشتەسى جانە ونىڭ جاردەمشىلەرى كاپىردىڭ جانىن جۇننەن ٴتىسى كوپ تەمىردى سۋىرعانداي ەتىپ قيناپ الادى. كاپىردىڭ جانى سۋعا كەتكەن ادامداي بولىپ شىعادى. ال، مۇسىلماننىڭ جانىن جۇمساق تا، جەڭىل ەتىپ الادى. ونى تۇيەنىڭ اياعىنان شىلبىرىن شەشكەندەي ەتىپ وڭاي عانا الادى»، – دەگەن.

وَالسَّابِحَاتِ سَبْحًا

3.    جانە جىلدام جۇزۋشىلەرمەن.

اللا تاعالانىڭ ٴامىرى مەن ۋاحيىن الىپ تۇسۋدە اسپاننان سۋدا جۇزگەندەي بولىپ ٴتۇسۋشى، جاراتقاننىڭ جارلىعىن ورىنداۋدا تىم اسىعىس پەرىشتەلەرگە سەرت.

فَالسَّابِقَاتِ سَبْقًا

4.    جارىسىپ وزۋشىلارمەن

مۇسىلماننىڭ جانىن جانناتقا جارىسا الىپ بارۋشى پەرىشتەلەرگە سەرت

فَالْمُدَبِّرَاتِ أَمْرًا

5.    ٴارى ٴىستى مەڭگەرۋشى (پەرىشتەلەرمەن) سەرت.

اللا تاعالا ٴامىرى بويىنشا الەمدە جەل، جاڭبىر، ريزىق-نەسىبە، ادامداردىڭ ٴومىرى جانە باسقا دا قۇبىلىستارىن رەتتەۋشى پەرىشتەلەرگە سەرت.

اللا تاعالا پەرىشتەلەردىڭ وسى بەس تۇرىمەن سەرت ەتە وتىرىپ قيامەت كۇنىنىڭ اقيقات ەكەندىگىن ايتۋدا. البەتتە، قايتا تىرىلەسىڭدەر جانە ىستەگەندەرىڭە ەسەپ بەرەسىڭدەر دەۋدە.

يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ

6.    ول كۇنى سىلكىنۋشى سىلكىنەدى.

ٴبىرىنشى رەت ٴسۇر ۇرلەنگەن كەزدە بارلىق تىرشىلىك قىرىلىپ، جەر سىلكىنىپ، تاۋلار قيرايدى.

تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ

7.    ونىڭ ارتىنان ىلەسىپ تاعى ٴبىر سىلكىنەدى.

ەكىنشى رەت ٴسۇر ۇرلەنگەن كەزدە بارلىق تىرشىلىك قايتا ٴتىرىلىپ، قابىردەن شىعا باستايدى. ٴبىرىنشى ٴسۇر ۇرلەنگەندە اللا تاعالانىڭ قالاۋىمەن بارلىعى ولەدى، ەكىنشى رەت ۇرلەنگەندە اللا تاعالانىڭ قالاۋىمەن قايتا تىرىلەدى.

قُلُوبٌ يَوْمَئِذٍ وَاجِفَةٌ

8.    ول كۇنى جۇرەكتەر تىتىرەيدى.

قيامەت كۇنى كاپىرلەردىڭ جۇرەگى قورقىنىشتان قاتتى دىرىلدەپ، شوشيدى.

أَبْصَارُهَا خَاشِعَةٌ

9.    ال، كوزدەرى بولسا قورلانا تومەن قارايدى.

سول جۇرەگى قورىققان كاپىرلەر وزدەرى كورگەن جان تۇرشىگەرلىك جاعدايدان كوزدەرىندە قورلىق پەن ۇرەي پايدا بولادى.

يَقُولُونَ أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحَافِرَةِ

10.  ولار (سەنبەۋشىلەر): «شىن، ٴبىز قايتا كەرى قايتارىلامىز با؟»

سەنبەۋشىلەر دۇنيەدە جۇرگەندە مازاق ەتىپ: «ولگەن سوڭ قايتا تىرىلەمىز بە، العاشقى قالپىمىزعا قايتا كىرەمىز بە؟» – دەۋشى ەدى.

أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا نَخِرَةً

11.  «ٴتىپتى، قوقىمعا اينالعان سۇيەك بولساق تا ما؟»

جانە دە: «ٴبىز قۋراعان سۇيەككە اينالعان سوڭ قايتا جاندانامىز با؟»، – دەيدى.

قَالُوا تِلْكَ إِذًا كَرَّةٌ خَاسِرَةٌ

12.  ولار: «ەندەشە ول قايعىلى ٴبىر قايتۋ ەكەن»، – دەيدى.

مويىندامايتىندار: «ەگەر قايتا ٴتىرىلۋ راس بولسا، ولىمنەن كەيىن قايتا ٴومىر بولسا، ٴبىز زيانعا ۇشىراعاندار قاتارىنان بولامىز. ويتكەنى، ٴبىز توزاق يەلەرىنەن بولىپ قالامىز»، – دەيدى.

فَإِنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ

13.  نەگىزىندە، ول قاتتى ٴبىر داۋىس قانا.

شىن مانىندە، قايتا ٴتىرىلۋ ٴبىر (ەكىنشى) رەت قانا سۇرگە ۇرلەۋ. مىنە، سول كەزدە قابىردەگىلەر قايتا تىرىلەدى.

فَإِذَا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ

14.  سول ۋاقىتتا ولار جەردە ٴتىرىلىپ تۇرادى.

جەر قويناۋىندا جاتقان بارلىق ولگەن جاراتىلىسقا  قايتا جان ٴبىتىپ، جەردىڭ بەتىنە شىعادى. ال، ساھيرا – شام جەرى دەگەن ريۋايات بار.

هَلْ أتَاكَ حَدِيثُ مُوسَى

15.  ساعان مۇسانىڭ حابارى كەلدى مە؟

اللا تاعالا پايعامبارى مۇحاممەدتى (س.ع.س.) كوڭىلىنە مەدەت بەرۋ ٴۇشىن جانە شەكتەن شىققان ەلدىڭ باسىنا كەلەتىن اپاتتاردى ەسكە سالۋ ٴۇشىن ەلىن قۇلاعدار ەتىپ، مۇسانىڭ  پەرعاۋىنمەن بولعان قيسساسىن ايتۋدا.

إِذْ نَادَاهُ رَبُّهُ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى

16.  سول ۋاقىتتا، راببىسى وعان قاسيەتتى تۇۋا ويپاتىندا ٴۇن قاتتى:

مۇسانىڭ راببىسى وعان پاك تە قۇتتى تۇۋا ويپاتىندا ٴۇن قاتتى. تۇۋا – تۋر سينا تاۋىنىڭ ەتەگىندە ورنالاسقان.

اذْهَبْ إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى

17.  «پەرعاۋىنعا بار. ويتكەنى، ول شەكتەن شىقتى»

اللا تاعالا مۇساعا (ع.س.) : «مىسىردىڭ پەرعاۋىنىنا بارىپ ايت، ول بۇزىقتىقتا، تاكاپپارلىقتا جانە اللا تاعالاعا كۇپىرلىكتە تىم شەكتەن شىعىپ كەتتى».

فَقُلْ هَلْ لَكَ إِلَى أَنْ تَزَكَّى

18.  جانە وعان: «تازارعىڭ كەلە مە؟»

وعان جۇمساقتىقپەن: «اللا تاعالاعا يمان ەتىپ كۇپىرلىك پەن كۇنادان تازارعىڭ كەلەدى مە، قالايسىڭ با؟»، – دە

وَأَهْدِيَكَ إِلَى رَبِّكَ فَتَخْشَى

19.  «ساعان راببىڭا باراتىن جولدى كورسەتەيىن. ودان قورقارسىڭ»، – دە.

«راببىڭدى تانۋعا، سونداي-اق، يمانعا جول كورسەتەيىن. پارىزدارىن ورىنداپ، حارامنان قاشىپ ونىڭ جازاسىنان قورقار بولارسىڭ»، – دە. قورقۋ – ٴىستىڭ نەگىزى. ويتكەنى، اللا تاعالادان قورىققان ادام بويىنان تەك جاقسىلىق تارايدى.

فَأَرَاهُ الْآَيَةَ الْكُبْرَى

20.  مۇسا پەرعاۋىنعا ٴىرى مۇعجيزانى كورسەتتى.

مۇسا  پەرعاۋىنعا بارىپ، ونى تۋرا جولعا شاقىردى جانە سويلەستى. پەرعاۋىن اللا تاعالاعا يمان ەتۋدەن باس تارتقان كەزدە، مۇسا  پايعامبار وعان ەڭ ۇلكەن مۇعجيزاسىن كورسەتتى. ۇلكەن مۇعجيزا – پايعامباردىڭ قولىنداعى اسا تاياقتىڭ ايداھارعا اينالۋى.

فَكَذَّبَ وَعَصَى

21.  الايدا، ول وتىرىككە بالاپ، قارسىلىق تانىتتى.

پەرعاۋىن مۇسا پايعامبارعا  وتىرىكشى دەپ جالا جاۋىپ، ٴوز كوزىمەن ۇلىق مۇعجيزانى كورسە دە اللا تاعالا امىرىنە قارسى شىقتى.

ثُمَّ أَدْبَرَ يَسْعَى

22.  كەيىن ول تەرىس اينالىپ، شارا قولدانۋعا بەل بۋدى.

جاراتۋشىعا يمان ەتپەي جانە مۇسادان  دا تەرىس اينالىپ، جەر بەتىندە بۇزىقتىق جاساۋدان تيىلمادى. مۇسانىڭ  پايعامبارلىعىن جوققا شىعارۋمەن بولدى.

فَحَشَرَ فَنَادَى

23.  ادامداردى جيناپ، جار سالىپ:

فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلَى

24.  «مەن سەندەردىڭ ەڭ ۇلى يەلەرىڭمىن»، – دەدى.

پەرعاۋىن سيقىرشىلاردى، اسكەرىن، نوكەرلەرىن جانە ەل-جۇرتتى جيناپ: «سەندەردىڭ جاعدايلارىڭدى جاساپ وتىرعان قۇداي مەنمىن، مەنەن جوعارى قۇداي جوق»، – دەدى.

فَأَخَذَهُ اللَّهُ نَكَالَ الْآَخِرَةِ وَالْأُولَى

25.  سوندىقتان اللا ونى اقىرەت جانە دۇنيە ازابىمەن جازالادى.

سول ٴۇشىن اللا تاعالا ونى قورلىققا كىرىپتار ەتتى. دۇنيەدە سۋعا باتىرىپ، اقىرەتتە وتقا جاعىپ ازاپقا سالدى. مىنە، بۇل باسقالارعا عيبرات بولۋى ٴتيىس.

 إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِمَنْ يَخْشَى

26.  راسىندا مۇندا قورىققان كىسى ٴۇشىن البەتتە ٴبىر عيبرات بار.

شىن مانىندە پەرعاۋىننىڭ جازالانۋىندا اللا تاعالادان قورقاتىن جان ٴۇشىن عيبرات بولماق.

أَأَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمِ السَّمَاءُ بَنَاهَا

27.  سەندەردى جاراتۋ قيىن با نەمەسە اسپاندى ما؟ اللا ونى دا جاسادى.

اقىرەتتى جوققا شىعارۋشىلارعا: «سەندەردى جاراتۋ قيىن با، الدە قۇرىلىسى بەكەم اسپاندى جاراتۋ ما؟» – دەپ ەسكەرتۋدە.

رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا

28.  ونىڭ بيىكتىگىن كوتەرىپ، ونى تەڭەستىردى.

اسپاندى جوعارى دا بيىك ەتتى. اسپاننىڭ جان-جاعى تەڭ ەتىلدى. يبن كاسيردە: «شاتىرىن بيىك، اينالاسىن تەڭ ەشبىر تەسىك جانە كەمشىلىكسىز تىرەۋىشسىز جاراتتى. تۇندە جۇزدىزدارمەن بەزەندىردى»، – دەلىنگەن.

وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا

29.  ونىڭ ٴتۇنىن قاراڭعىلاتىپ، كۇندىزىن جارىققا شىعاردى.

وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا

30.  مۇنان سوڭ جەردى توسەدى.

اسپاندى بەكەم ەتكەن سوڭ جەردى جاراتتى. جەردى دومالاقتىعىنا قاراماي ادام بالاسىنا ٴومىر ٴسۇرۋىن وڭاي ەتىپ توسەپ جايدى.

أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءَهَا وَمَرْعَاهَا

31.  ودان (جەردەن) سۋ جانە جايىلىمىن شىعاردى.

جەردى جارىپ استىنان بۇلاق پەن وزەن سۋلارىن شىعارىپ، ادام جانە جان-جانۋارلار جەيتىن وسىمدىك ٴوسىردى.

وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا

32.  وعان تاۋلار ورنالاستىردى.

تاۋلاردى جەرگە ورنالاستىردى. جەر تۇراقتاپ، قوزعالماۋى ٴۇشىن تاۋلاردى وعان قازىق ەتىپ قاقتى.

مَتَاعًا لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ

33.  سەندەردىڭ پايدالانۋلارىڭ ٴۇشىن جانە مالدارىڭ دا.

بارلىق زات پەن نىعمەتتى سەندەرگە جانە جانۋارلارعا ارناپ جاراتتىق. اللا تاعالا جەردەن وسىرگەن وسىمدىك، اعاش، ٴداندى-داقىل، جەمىس، كيىم-كەشەك پەن دارى-دارمەك جانە باسقا دا قورەك پەن زاتتار ادامزات پەن جانۋارلارعا ارنالعان. ٴتىپتى، سۋدان شىعاتىن تۇز بەن اعاشتان الىناتىن وت تا. اللا تاعالا جەتى قابات اسپان مەن جەردى جاراتقانىن، جەر مەن كوكتە سان-الۋان عاجايىپ جاراتىلىستاردى جوقتان بار ەتكەنىن ايتۋى ماق ۇلىقاتتىڭ قايتا تىرىلۋىنە اقىلي دالەل.

فَإِذَا جَاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرَى

34.  ٴبىراق ۇلكەن قايعى (قيامەت) كەلگەن ساتتە

قورقىنىشى بارلىق نارسەنى جايلاپ كەتەتىن جانە باسقا ۋاقيعالاردان دا جوعارى تۇراتىن ٴىرى ۋاقيعا «تاممات كۋبرا» قيامەت كۇنى كەلگەن شاقتا

يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ مَا سَعَى

35.  سول كۇنى ادامزات نە نارسەگە ۇمتىلعانىن ەسكە تۇسىرەدى.

سول ٴبىر عالامات كۇن كەلگەن ساتتە ادام بالاسى دۇنيەدە جاساعان جاقسى دا جامان ٴىسىن ەسىنە تۇسىرە باستايدى. ىستەگەن ٴىسى امال داپتەرىندە جازىلىپ تۇرادى.

وَبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَنْ يَرَى

36.  جالىنداعان وت كورۋشىلەرگە كورسەتىلەدى.

جانىپ تۇرعان توزاق ەشكىمنىڭ كوزىنەن تاسا بولمايدى. بارلىعى دا ونى ٴوز كوزىمەن كورەدى. قيامەت كۇنىندەگى ۇرەيلى دە قورقىنىشتى ۋاقيعالاردى سۋرەتتەگەن سوڭ ادامزاتتىڭ ەكىگە ٴبولىنۋىن باياندايدى. ولار باقىتسىزدار مەن باقىتتىلار.

فَأَمَّا مَنْ طَغَى

37.  ال ەندى كىم شەكتەن شىقسا،

ەندى، كىمدە-كىم كۇپىرلىك جانە كۇنا جاساۋمەن شەكتەن شىققان بولسا.

وَآَثَرَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا

38.  ٴھام بۇل ٴپاني دۇنيەنى ارتىق دەپ بىلگەن
بولسا،

ٴپاني دۇنيەنى باقيلىق اقىرەتتەن ارتىق ساناسا. دۇنيەنىڭ كۇنالارىنا بەلشەسىنەن باتسا. اقىرەتىنە ىزگى امال جاساپ دايىندىق كورمەسە.

فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوَى

39.  ٴسوز جوق، ونىڭ تۇراق ەتەتىن ورنى توزاق.

وندا، ول ادامنىڭ باراتىن ورنى جانىپ تۇرعان توزاق. ودان باسقا مەكەنگە بارمايدى.

وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى

40.  ال ەندى كىم راببىسى قۇزىرىندا تۇرۋدان قورقىپ، ٴناپسىسى سوققان نارسەدەن ٴوزىن تەجەگەن بولسا،

فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَى

41.  اقيقاتىندا، ونىڭ تۇراق مەكەنى – جاننات.

ال، كىمدە-كىم ۇلىق اللادان قورقىپ، ەرتەڭگى قيامەتتە جاراتۋشىنىڭ قۇزىرىنداعى قيىن كۇننەن قورقىپ، ٴناپسىسىن قۇمارلىقتان تىيسا، ونىڭ مەكەن ەتەر جەرى جاننات بولماق. ٴيا، كۇناھارعا توزاق، ال مويىنسۇنۋشىعا جاننات.

يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا

42.  (مۇحاممەد ع.س.) ولار سەنەن «قيامەت قاشان بولادى؟»، – دەپ سۇرايدى.

فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْرَاهَا

43.  ول جونىندە سەن نە ايتا الار ەدىڭ؟

«ۋا، پايعامبار! سەنەن مەككە كاپىرلەرى قيامەت قاشان بولادى، اللا قاشان قيامەت ورناتادى»، – دەپ مازاق ەتىپ سۇرايدى. ۋا، پايعامبار! ول كۇننىڭ قاشان بولاتىنىنان ٴوزىڭنىڭ دە حابارىڭ جوق. يبن ٴابۋ حاتيم يبن ابباستان (ر.ا.): «مەككە مۇشرىكتەرى پايعامباردان (س.ع.س.): «قيامەت كۇنى قاشان؟» – دەپ مازاق ەتىپ سۇرادى. سوندا وسى ايات ۋاحي ەتىلدى»، – دەگەن ريۋايات جەتكىزگەن.

إِلَى رَبِّكَ مُنْتَهَاهَا

44.  ونىڭ (قيامەت جايلى تولىق حابار) جايى راببىڭدا.

قيامەتتىڭ ۋاقىتىن اللا تاعالادان باسقا ەشكىم بىلمەيدى. جاراتۋشىدان باسقا ەشكىم قيامەتتىڭ مەرزىمىن بىلمەيدى جانە ٴبىلۋى مۇمكىن ەمەس.

إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ يَخْشَاهَا

45.  نەگىزىندە، سەن قيامەت كۇنىنەن قورىققاندار-دى ەسكەرتۋشى عاناسىڭ.

«ۋا، مۇحاممەد! سەنىڭ مىندەتىڭ قيامەت كۇنىنەن قورقۋشىلاردى ەسكەرتۋ عانا. ول كۇننىڭ ۋاقىتىن حابارلاۋ مىندەتىڭە كىرمەيدى». ويتكەنى، ەسكەرتۋ تەك قيامەتتەن قورقاتىن ادامعا عانا پايداسىن تيگىزەدى.

كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَهَا لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً أَوْ ضُحَاهَا

46.  ولار قيامەتتى كورگەن كۇنى دۇنيەدە ٴبىر كەش نەمەسە ٴبىر ساسكە (مەزگىلى شاماسىنشا) عانا تۇرعانداي بولادى.           

بەينە ٴبىر، مويىندامايتىندار قيامەتتى ٴوز كوزىمەن كورگەندە، ٴپاني دۇنيەدە تەك جالت ەتكەن ٴبىر ٴسات قانا ٴومىر سۇرگەندەي كۇي كەشەدى. يبن كاسير: «ولار دۇنيەلىك ٴومىردى تىم از دەپ قابىلدايدى. ٴتىپتى، ول ٴومىرى ٴبىر كەش نەمەسە ساسكە ۋاقىتى سەكىلدى عانا بولادى...»، – دەيدى. اللا تاعالا سۇرەنى العاشقى اياتتارىندا سەرت ەتكەن قۇبىلىستارمەن ٴتامامدادى.

سەرىكباي قاجى وراز
date10.03.2015readCount4476printباسىپ شىعارۋ