«ٴنابا» سۇرەسى

«ٴنابا» (امما) – مەككەدە تۇسكەن سۇرە. سۇرەنىڭ «ٴنابا» (حابار) دەپ اتالۋى وندا قيامەت جانە قايتا ٴتىرىلۋ جايلى ماڭىزدى حابار باياندالادى. سۇرەنىڭ نەگىزگى مازمۇنى – مۇشرىكتەر مويىندامايتىن «قايتا ٴتىرىلۋدى» ٴتۇرلى دالەلدەرمەن كورسەتۋ. سول سەبەپتى، سۇرە مۇشرىكتەردىڭ بىر-بىرىنە قايتا ٴتىرىلۋ جايلى ساۋال قويۋمەن باستالعان. جانە دە قيامەت كۇنى مەن ودان كەيىن ورىن الاتىن جاراتىلىستىڭ ٴتىرىلۋى مەن ەسەپ-قيساپ جايى باياندالادى. قايتا ٴتىرىلۋدى جوققا شىعارعان مۇشرىكتەردى كۇتىپ تۇرعان قورقىنىشتى سالدارىن ەسكەرتۋمەن اياقتالعان.

«قايتا ٴتىرىلۋ» تۋرالى وي مەككەلىك كاپىرلەردىڭ باسىم كوپشىلىگىن مازالاعان جايت ەدى. ٴتىپتى، ولار ٴىشىنارا ونى راستاۋشى جانە جالعانعا شىعارۋشى بوپ ەكى توپقا ٴبولىندى.

بۇدان كەيىن اللا تاعالا عالامداعى تۇرلىشە عاجايىپتاردى جاراتۋداعى قۇدىرەتىن پاش ەتە وتىرىپ، كەرەمەت جاراتىلىستار مەن قۇبىلىستاردى جوقتان بار ەتكەن قۇدىرەت يەسى ادامدى قايتا تىرىلتۋگە دارمەنسىز ەمەس ەكەنىن جەتكىزەدى.

سۇرەدە قايتا ٴتىرىلۋ ۋاقىتى مەن مەرزىمى جاراتۋشى قۇزىرىندا بەلگىلەنىپ قويىلعاندىعى جانە ول پەندەلەر اراسىنداعى تورەلىك شىعارىلاتىن كۇن ەكەنى ايتىلعان. بۇل كۇنى اللا تاعالا ادامزاتتىڭ اۋەلگى جانە كەيىنگىلەرىن تۇگەلىمەن ٴبىر جەرگە جينايدى.

كاپىرلەرگە ازىرلەنگەن الۋان ٴتۇرلى ازاپ ٴسوز ەتىلەدى. جانە تاقۋا جاندارعا ۋادە ەتىلگەن نىعمەت تۇرلەرى ايتىلادى. ازاپ جانە نىعمەت، جازا جانە سىيلىق. وسىلايشا، قورقىتۋ جانە قىزىقتىرۋ ٴادىسىن قاتار قولدانۋ – قۇراننىڭ ٴتاسىلى.

سۇرە سوڭىندا قيامەتتىڭ قورقىنىشى ٴسوز ەتىلەدى. قيامەتتىڭ ۇرەيىنەن كاپىرلەر قايتا تىرىلمەي-اق جانە دۇنيەدەگى امالىنا ەسەپ بەرمەي بىردەن توپىراق بولىپ كەتۋدى ارماندايتىندىعى بايان ەتىلەدى.

بسم الله الرحمن الرحيم

عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ

1.ولار بىر-بىرىنەن نە جايلى سۇراسۋدا؟

مۇشرىكتەر بىر-بىرىنەن نە جايلى سۇراۋدا؟ يبن جارير جانە ٴابۋ حاتيم ٴال-حاسان ال-باسريدەن «پايعامبار (r) جىبەرىلگەن كەزدە ادامدار بىر-بىرىنەن سۇراي باستادى. سوندا وسى سۇرە ٴتۇستى»، – دەپ ريۋايات ەتەدى.

عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ

2.زور ۋاقيعادان.

ولار وتە قورقىنىشتى جانە ماڭىزدى قايتا ٴتىرىلۋ كۇنىنىڭ حابارىن سۇراۋدا.

الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ

3.ولاردىڭ وزدەرى ول ۋاقيعا جونىندە تالاسۋدا.

مۇشرىكتەر قايتا ٴتىرىلۋ كۇنى جايلى ٴبىرى مويىنداسا، ەكىنشىسى جوققا شىعارۋدا جانە ٴبىرى راستاسا، ەكىنشىسى وتىرىككە شىعارىپ تالاسۋدا.

كَلَّا سَيَعْلَمُونَ

4.جو-جوق، ولار تاياۋ ارادا بىلەدى.

ولار ٴالى-اق، قايتا ٴتىرىلۋ مەن ەسەپ بەرۋ كۇنى كەلگەندە انىق بىلەتىن بولادى.

ثُمَّ كَلَّا سَيَعْلَمُونَ

5.مۇلدە ولاي ەمەس، ولار جاقىندا بىلەدى.

ولار ولگەن سوڭ مۇنىڭ راس ەكەنىن بىلەدى. ٴبىر اياتتى ەكى رەت قايتالاۋ ماسەلەنىڭ اسا ماڭىزدى ەكەنىن اڭعارتادى. ولاردىڭ قايتا ٴتىرىلۋ جايىندا تالاسۋى ٴجون ەمەس. بۇل جونىندە قۇران اقيقاتتى ايتۋدا.

أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهَادًا

6.ٴبىز جەردى توسەنىش جاسامادىق پا؟

كەلەسى اياتتاردا اللا تاعالا قايتا تىرىلتۋگە قۇدىرەتى جەتەتىندىگىن كورسەتەتىن توعىز دالەل كەلتىرۋدە. ەڭ ٴبىرىنشىسى، جەردى نارەستەنىڭ بەسىگىندەي توسەنىش ەتۋى.

وَالْجِبَالَ أَوْتَادًا

7.ال، تاۋلاردى بولسا قازىق...

وَخَلَقْنَاكُمْ أَزْوَاجًا

8.سەندەردى جۇپ-جۇپ ەتىپ جاراتتىق.

جەردىڭ تەپە-تەڭدىگىن ساقتاپ ٴارى ونى قيمىلداتپاۋ ٴۇشىن تاۋلاردى قازىق ەتكەنى. جانە بارلىق ماقلۇقاتتار مەن وسىمدىكتەردى اتالىق جانە انالىق ەتىپ جۇبىمەن جاراتۋى.

وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا

9.ال، ۇيقىلارىڭدى تىنىعۋ ەتتىك.

ۇيقىنى كۇندىزگى دامىلسىز ىس-ارەكەتتى توقتاتۋ جانە ٴتاندى دەمالدىرۋ ٴھام راقات بەرۋ ۋاقىتى ەتۋى.

وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاسًا

10.ٴھام ٴتۇندى جامىلعى قىلدىق.

ٴتۇندى جامىلاتىن جانە بۇركەنەتىن ەتۋ. 

وَجَعَلْنَا النَّهَارَ مَعَاشًا

11.كۇندىزدى تىرشىلىك مەزگىلى ەتىپ جاراتتىق.

كۇندىزگى ۋاقىتتى ٴومىر ٴسۇرۋ جانە تىرشىلىك قامىن جاساۋ ۋاقىتى ەتتىك. بۇل – ٴومىر ٴسۇرۋ ٴۇشىن تابىس تابۋ جانە نەسىبە تەرۋ ۋاقىتى.

وَبَنَيْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعًا شِدَادًا

12.ۇستەرىڭە جەتى قات بەرىك كوك قۇردىق.   

وَجَعَلْنَا سِرَاجًا وَهَّاجًا

13.جارقىراعان كۇندى شىراق ەتتىك.        

سەندەردىڭ ۇستىلەرىڭنەن بەرىك قۇرىلىس ەتىپ جەتى قابات اسپاندى جاراتتىق. ال، كۇندى اسپانداعى شىراق سياقتى ەتتى.

وَأَنْزَلْنَا مِنَ الْمُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجًا

14.سىعىلىسقان بۇلتتاردان مول سۋ (جاڭبىر) جاۋدىردىق.

لِنُخْرِجَ بِهِ حَبًّا وَنَبَاتًا

15.ونىمەن ٴداندى داقىل، وسىمدىك شىعارۋ ٴۇشىن.

اق جانە قارا بۇلتتاردان نوسەرلەتىپ جاڭبىر جاۋدىردىق. جاڭبىر سۋىمەن ادامدار ٴۇشىن ارپا-بيداي جانە دە باسقا قورەكتى ٴداندى-داقىلداردى، ال مال-جانۋارلارعا ٴشوپ سياقتى وسىمدىكتەر شىعاردىق.

وَجَنَّاتٍ أَلْفَافًا

16.جانە نۋ باقشالار.

سونىمەن بىرگە، اعاشى مول باۋ-باقشالار جاراتتى. اللا تاعالا وسى توعىز دالەلدى ٴوزىنىڭ ادامزاتتى جانە بارلىق ماق ۇلىقاتتى قايتا تىرىلتە الاتىندىعىن پاش ەتىپ، قۇدىرەتىن كورسەتۋ ٴۇشىن بايانداۋدا. ويتكەنى، جوعارعى اياتتاردا ايتىلعان قۇبىلىستاردى جاراتا العان قۇدىرەت يەسى، ٴولىپ جوق بولىپ كەتكەن تىرشىلىكتى دە قايتا تىرىلتە الادى.

إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ مِيقَاتًا

17.راسىندا، تورەلىك كۇنى – بەلگىلەنگەن ٴبىر مەرزىم.

ەسەپ-قيساپ كۇنى – اللا تاعالا قۇزىرىندا بەلگىلەنگەن كۇن. قيامەت كۇنى ەشبىر ىلگەرىلەمەيدى جانە كەيىنگە قالدىرىلمايدى. شىن مانىندە، قيامەتتىڭ مەرزىمى بارلىق جاراتىلىسقا بيلىك ەتۋشى اللا تاعالاعا عانا ايان. قيامەتتىڭ «ٴبولۋ، تورەلىك ەتۋ» كۇنى دەپ اتالۋىنىڭ سەبەبى، ول كۇنى اللا تاعالا پەندەلەرىنىڭ اراسىندا تورەلىك ەتىپ، جاقسى مەن جاماننىڭ اراسىن بولەدى.

يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجًا

18.ٴسۇر ۇرىلگەن كۇنى، سەندەر توپ-توپ بولىپ كەلەسىڭدەر.

ٴسۇر ەكىنشى رەت قابىردەگىلەردى تۇرعىزۋ ٴۇشىن ۇرلەنگەن كەزدە، پەندەلەر قابىردەن توپ-توبىمەن جانە تايپا-تايپا بولىپ ٴتىرىلىپ كەلەدى.

وَفُتِحَتِ السَّمَاءُ فَكَانَتْ أَبْوَابًا

19.كوكتەر اشىلىپ، ەسىكتەر پايدا بولادى.

كەلەسى اياتتاردا قيامەت كۇنىندە ورىن الاتىن قورقىنىشتى جاعدايلاردىڭ كورىنىسى سۋرەتتەلەدى. توبەدەگى كوك اسپاندار جارىلىپ كوپتەگەن ەسىكتەر پايدا بولادى.

وَسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَابًا

20.ال، تاۋلار جۇرگىزىلىپ، ساعىمعا اينالادى.

تاۋلار ٴوز ورنىنان جىلجىتىلىپ، قاراعاندا ساعىم سياقتى قالقىپ تۇرادى.

إِنَّ جَهَنَّمَ كَانَتْ مِرْصَادًا

21.راسىندا، توزاق كۇتىپ تۇرۋشى.

توزاق، ٴوز دۇشپانىنان ەسەسىن الۋ ٴۇشىن تاسادا اڭدىپ تۇرعان ادامداي، كاپىرلەردى باقىلاپ، كۇتۋدە. توزاق اللا تاعالانىڭ دۇشپاندارىن جالىنداعان وتىمەن ازاپتاۋ ٴۇشىن كۇتەدى.

لِلطَّاغِينَ مَآَبًا

22.شەكتەن شىققاندار ٴۇشىن ورالار جەر.

شىندىعىندا، توزاق شەكتەن شىققانداردىڭ بارار جەرى.

لَابِثِينَ فِيهَا أَحْقَابًا

23.ولار وندا عاسىرلار بويى قالىپ قويادى.

ولار توزاقتا ماڭگى شەكتەۋى جوق ۋاقىتقا تۇراقتايدى. قۇرتۋبي: «كاپىرلەر توزاقتا عاسىرلار بويى قالادى. ٴبىر عاسىر كەتسە، ارتىنان تاعى ٴبىر عاسىر كەلەدى. ويتكەنى، اقىرەت ۋاقىتىنىڭ شەگى جوق»، – دەگەن.

لَا يَذُوقُونَ فِيهَا بَرْدًا وَلَا شَرَابًا

24.ولار وندا سالقىندى دا، سۋسىن دا تاتپايدى.

ولار توزاقتا جانتۇرشىكتىرەر ىستىقتان قورعايتىن سالقىندى دا، ٴشولدى باساتىن سۋسىندى دا سەزىنە المايدى.

إِلَّا حَمِيمًا وَغَسَّاقًا

25.ٴبىراق قايناپ تۇرعان سۋ جانە ٴىرىڭ ىشەدى.

سۋسىن ەتىپ تەك قاتتى قايناپ تۇرعان سۋ جانە توزاقتا ازاپتالۋشىلاردىڭ بويىنان اققان ٴىرىڭ بەرىلەدى.

جَزَاءً وِفَاقًا

26.قىلمىستارىنا ساي جازا رەتىندە.

بۇل ولاردىڭ دۇنيەدەگى ىستەگەن كۇنالارى مەن كۇپىرلىگىنە ٴتيىستى «سىباعاسى».

إِنَّهُمْ كَانُوا لَا يَرْجُونَ حِسَابًا

27.شىندىعىندا ولار، ەسەپكە تارتىلۋدى ويلاماعان ەدى.

توزاقتاعى كاپىرلەر تىرشىلىگىندەگى ىستەرىنە ەسەبىن بەرەمىز دەپ ويلامادى. ولار اللا تاعالا قۇزىرىنا باراتىندىعىنا سەنبەدى. سوندىقتان دا، ولارعا بەرىلگەن جازا ٴادىل.

وَكَذَّبُوا بِآَيَاتِنَا كِذَّابًا

28.ال، اياتتارىمىزدى بولسا وتىرىككە شىعارعان ەدى.

سونداي-اق، كاپىرلەر اللا تاعالانىڭ قايتا ٴتىرىلتۋدى كورسەتەتىن بەلگىلەرىن جوققا شىعارىپ، قۇران اياتتارىن وتىرىك دەپ مويىندامادى.

وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ كِتَابًا

29.ٴبىز ٴار نارسەنى جازىپ، ەسەپكە الىپ ساقتادىق.

ارينە، ولاردىڭ بۇل جاساعان قىلمىستارى مەن كۇنالارىن، ايتقان سوزدەرىن، ىستەرىنە لايىقتى جازا بەرۋ ٴۇشىن امال داپتەرىنە جازدىق.

فَذُوقُوا فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلَّا عَذَابًا

30.ەندى تاتىڭدار، ال ەندى سەندەرگە ازاپتان باسقا ەش نارسەنى ەسەلەمەيمىز» (دەلىنەدى).

تاپسىرشىلەر: «قۇران كارىمدە توزاققا تۇسكەندەرگە بۇل اياتتان اۋىر كەلەتىن ايات جوق. ولار ٴبىر ازاپتان ساقتاۋدى سۇراپ جالبارىنعان كەزدە، ەكىنشى ازاپتىڭ تۇرىمەن جاۋاپ بەرىلەدى[1]»، – دەگەن ەكەن. بۇل اياتتاردا توزاققا تۇسكەن باقىتسىزداردىڭ جاعدايى بەينەلەنگەن.

إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازًا

31.نەگىزىندە تاقۋالار ٴۇشىن قۇتىلۋ بار.

اللا تاعالانىڭ ٴامىرىن ورىنداپ، تىيىمىنان ساقتانعان ىزگى تاقۋالار توزاقتان قۇتىلادى. جانە جاننات نىعمەتتەرىنە قول جەتكىزەدى. بۇل نىعمەتتەر كەلەسى اياتتاردا ايتىلادى.

حَدَائِقَ وَأَعْنَابًا

32.باقشالار ٴھام ٴجۇزىم باقتارى بار.

ولارعا ٴتۇرلى جەمىستى باۋلار، گۇلدەر مەن جۇزىمدىك القاپتار بار. ادام قۇمارتقان ٴجۇزىمنىڭ ٴسان-تۇرى بەرىلەدى.

وَكَوَاعِبَ أَتْرَابًا

33.جانە جاس قۇرداس، تولىق ومىراۋلى قىزدار بار.

جانە جاستارى قۇرداس جاپ-جاس تۇلا بويىندا ٴمىن جوق حور قىزدارى.

وَكَأْسًا دِهَاقًا

34.تولى كەسە بار.

لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلَا كِذَّابًا

35.ولار وندا (جۇماقتا) بوس ٴسوز جانە وتىرىك ەستىمەيدى.

جانناتتا ادامدار پايداسىز بوس ٴسوز جانە جالعان ٴسوز ەستىمەيدى. ويتكەنى، جاننات – اماندىق مەكەنى. سوندىقتان، جانناتتاعى ٴاربىر نارسە جالعان جانە كەمشىلىك اتاۋىنان امان بولادى.

جَزَاءً مِنْ رَبِّكَ عَطَاءً حِسَابًا

36.مىنە، بۇل – راببىڭنان تولىق ٴبىر سىيلىق.

اللا تاعالانىڭ ولارعا ۋادە ەتكەندەي مول سىيلىقتار بار. سونداي-اق، سىي-سياپاتتارىن ۇستەمەلەپ اسىرا بەرەدى. 

رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الرَّحْمَنِ
 لَا يَمْلِكُونَ مِنْهُ خِطَابًا

37.كوكتەر مەن جەردىڭ ٴارى ول ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى بارلىق نارسەنىڭ راببىسى – راحمان اللا. وعان (رۇقساتسىز) ەشكىم ٴتىل قاتا المايدى.

بۇل پارمەن اسپاندار مەن جەردىڭ ٴھام اراسىنداعى بارلىق جاراتىلىستىڭ راببىسى بارلىعىن ٴوز مەيىرىمدىلىگىنە بولەگەن اللا تاعالادان. ەشكىم سول كۇنى باسىنان پالەكەتتى كەتىرۋ جانە ازاپتان قۇتىلۋ ٴۇشىن ٴۇن قاتۋعا شاماسى كەلمەيدى.

يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفًّا لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا

 مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَقَالَ صَوَابًا

38.ول كۇنى جابىرەيىل  جانە پەرىشتەلەر، ساپ تۇزەپ تۇرادى. راحمان اللانىڭ رۇقساتىنسىز ەشكىم سويلەمەيدى ٴارى دۇرىسىن عانا ايتادى.

ۇرەيلى قيامەت كۇنى جابىرەيىل  جانە پەرىشتەلەر قورىققان كۇيدە ساپ تۇزەپ تۇرادى. ولاردىڭ ەشقايسىسى مەيىرىمدى اللا شاپاعات ەتۋگە رۇقسات بەرمەيىنشە ساۋاپتى كوبەيتۋ نەمەسە ازاپتى ازايتۋدى سۇراي المايدى. ساۋي: «پەرىشتەلەر جاراتىلىستىڭ ەڭ ابزالى بولا تۇرا، اللا تاعالانىڭ رۇقساتىنسىز ەشكىمگە شاپاعات ەتە المايدى. پەرىشتەلەرگە رۇقسات ەتىلمەگەن نارسە باسقالارعا قالايشا رۇقسات ەتىلسىن؟!»، – دەيدى.

ٴارى شاپاعات سۇراۋشى اقيقاتتى ٴارى شىندىقتى ايتۋى كەرەك. شاپاعات ەتىلەتىن جان ٴبىر اللاعا يمان ەتكەن ادام بولۋى ٴتيىس.

ذَلِكَ الْيَوْمُ الْحَقُّ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ مَآَبًا

39.سول كۇن – حاق. ەندەشە كىم قالاسا،
راببىسىنا بارار جول تۇتسىن.

بۇل كۇن ٴسوزسىز كەلەتىن قيامەت كۇنى. ال، كىمدە-كىم اللا تاعالا قۇزىرىنا يمانمەن، ىزگى امالدارمەن قايتۋدى قالاسا، قامدانسىن. بۇل ۇندەۋ جانە ىنتالاندىرۋ سوزدەرى.

إِنَّا أَنْذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ
مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ تُرَابًا

40.نەگىزىندە جاقىن ٴبىر ازاپتى ەسكەرتتىك. ول كۇنى الدىن الا نە ىستەگەنىنە قارايدى. سول شاقتا كاپىر: «اتتەڭ! توپىراق بولىپ كەتكەن بولسام عوي»، – دەيدى.

«ەي، قايتا ٴتىرىلۋدى جوققا شىعارۋشى قۇرايىش كاپىرلەرى. راسىندا ٴبىز سەندەردى تاياۋدا كەلەتىن اقىرەت ازابىنان ساقتاندىرۋدامىز. قيامەتتى «جاقىن كۇن» دەپ ايتۋىنىڭ ماعىناسى، ٴاربىر كەلە جاتقان كۇن جاقىن ەكەنىن بىلدىرەدى. ول كۇنى ادام ٴوزى جاساعان جاقسى دا جامان ٴىسىنىڭ امال كىتابىنا بەكىتىلگەنىن كورەدى. مىنە، سول كۇنى كاپىر مۇلدە جاراتىلماعان جانە قۇلشىلىق مىندەتىن الماعان بولۋىن قالاپ: «اتتەڭ، ەسەپ-قيساپ استىندا قالماۋ ٴۇشىن توپىراق بولىپ كەتسەم عوي»، – دەيدى. تاپسىرشىلەر: «قيامەت كۇنى اللا تاعالا جان-جانۋارلاردى ٴتىرىلتىپ، توقال جانۋار ٴمۇيىزدى جانۋاردان ٴوز اقىسىن الادى، سوڭىنان جان-جانۋارلار تۇگەلىمەن توپىراققا اينالادى. مىنە، سول كەزدە كاپىرلەر دە ازاپتان قۇتىلۋ ٴۇشىن توپىراققا اينالىپ كەتۋدى قالايدى»، – دەگەن.



[1]    قۇرتۋبي

 

سەرىكباي قاجى وراز
date28.02.2015readCount6489printباسىپ شىعارۋ