پايعامبار (س.ع.س) پاراساتى

ادامزاتتىڭ ارداقتىسى، كوڭىلى جاقسىلىققا پەيىلدى ٴار پەندەنىڭ جۇرەگىننىڭ تورىنەن ورىن العان پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س) تۋىلعان ايىنا دا كەلىپ جەتتىك. ونىڭ اتى اتالعاندا جۇرەگى سەلت ەتپەيتىن مۇسىلمان جوق شىعار ٴسىرا؟ سەبەبى ٴبىز قانداي دا ٴبىر جاقسىلىقتى ۇيرەنگەن بولساق، نەندەي ىزگىلىككە قول جەتكىزگەن بولساق تا ونىڭ ارتىندا اللا ەلشىسى (س.ع.س) تۇرادى. ٴبىز وعان شەكسىز قارىزدارمىز. ونىڭ دۇنيەگە كەلۋى مەن جەر بەتىن نۇرعا بولەۋىن ادامزاتتىڭ دۇنيەگە قايتا كەلگەنى دەرسىز. سەبەبى ٴبىز راببىمىزدى ونىڭ قۇتتى داعۋاسى ارقىلى تانىدىق. بىزگە جاراتۋشى تاراپىنان بەرىلگەن ٴاربىر نىعمەتتى سەزىنۋىمىزدى دە ول ۇيرەتتى. جاراتۋشى مەن جاراتىلعانداردىڭ اراسىنداعى بايلانىستىڭ قالاي ٴوربۋى كەرەكتىگىن دە ٴبىز اللا راسۋلىنىڭ بولمىسىنان ۇلگى الۋا ارقىلى تۇسىندىك. تەك ادام بالاسى عانا ەمەس، باسقا دا جاندى-جانسىز جاراتىلىستاردىڭ ۇلى جاراتۋشىنى ٴاردايىم زىكىر ەتەتىنىن ۇعىندىق. ونىڭ دۇنيە ەسىگىن اشۋىمەن قايعىنى شاتتىق الماستىردى. ول جەتكىزگەن اسىل ٴدىن ارقىلى «ٴولىم»، «ماڭگىلىككە جوعالۋ» قورقىنىشى كوڭىلىمىزدى الاڭداتپايتىن بولدى. سەبەبى نەگىزگى مەكەنىمىزدىڭ ٴجاننات ەكەندىگىن بىزگە مۇحاممەد مۇستافا (س.ع.س) ۇقتىردى.

اللا ەلشىسى (س.ع.س) شاريعات ۇسىنعان مۇلدەم جاڭا تاربيە مەن سول كۇنگى قوعامنىڭ بۇرىن-سوڭدى ەش حابارى بولماعان كەمەل مادەنيەتتىڭ ىزگى ٴدانىن مۇسىلمانداردىڭ بويىنا ەگۋ ٴۇشىن بارىن سالدى. اسىلىندا قوعامنىڭ باعىت-باعدارىن تۇبەگەيلى باسقا ارناعا بۇرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. پايعامبارىمىز بۇل ٴىستى بار بولعانى جيىرما ٴۇش جىلدا اتقارىپ شىقتى. جالپى، ادام تاربيەلەۋ ٴىسى وتە ٴبىر ماشاقاتقا تولى شارۋا. «بەس ساۋساق بىردەي بولمايدى» دەمەكشى ادامدار بولمىسىنا، مىنەز-ق ۇلىعىنا جانە وي-ساناسىنىڭ دەڭگەيىنە قاراي ٴارقيلى بولىپ كەلەدى. ٴبىر نارسەنى ٴار ادامعا ٴار ٴتۇرلى جولمەن ٴتۇسىندىرۋ قاجەت بولادى. پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ الايھي ٴۋا ٴساللام) كەيدە ناسيحات ارقىلى، كەيدە ىس-ارەكەتىمەن كوركەم مىنەزدى ارقىلى مۇسىلمان تۇلعانىڭ قالىپتاسۋىنا جانە ولاردىڭ نەگىزگى ادامدىق بولمىسىنا قايتا ورالۋىنا قولىنان كەلگەنىن جاسادى. اللانىڭ سۇيىكتى ەلشىسى (س.ع.س) ادامداردى تاربيەلەۋدە تەڭدەسسىز ۇستاز بولدى. ونىڭ (س.ع.س) ارقالاعان جۇگى وتە اۋىر بولدى. ويتكەنى حاق تاعالا وعان وتە تاعى جانە تىم ٴباداۋي ٴھام شەكتەن تىس كۇپىرلىككە باتقان قوعامدى تۋرا جولعا سالۋ ۋزيپاسىن بەرگەن ەدى.

ٴماۋلىت ايىندا اللا ەلشىسىنە كوپتەپ سالاۋات ايتۋمەن قاتار ونىڭ ٴومىر بايانىن دا ادەتتەگىدەن كوبىرەك وقىپ، زەرتتەپ، ٴوزارا تالقىلاۋ ٴارى سونى وزگەلەرگە جەتكىزۋ اسا ماڭىزدى دەپ ويلايمىن. سەبەبى ٴبىز پايعامبارىمىزدى (س.ع.س) تانىعان سايىن ٴدىندى ٴوز دەڭگەيىندە تۇسىنە باستايمىز. اللا راسۋلىنىڭ (س.ع.س) سانقىرلى بولمىسىن ٴبىر ماقالعا نەمەسە ٴبىر كىتاپقا سىيعىزۋ استە مۇمكىن ەمەس. سول سەبەپتى ونىڭ ٴبىر قىرىنا توقتالىپ، سول جايلى اڭگىمە وربىتسەك دەيمىز. اللا ەلشىسىنىڭ بارلىق ٴىسى دانالىققا تولى بولاتىن. كەز-كەلگەن ٴىستى بەلگىلى ٴبىر حيكمەتپەن اتقاراتىن. ماقساتسىز جۇرمەيتىن. ونىڭ ومىرىندەگى دانالىقپەن، اسقان پاراساتتىلىقپەن اتقارىلعان كەيبىر ىس-ارەكەتتەرىنە توقتالار بولساق:

اللا ەلشىسى (س.ع.س) ٴار نارسەنىڭ بولىمدى جاعىن ايتاتىن ەدى

پايعامبارىمىز (س.ع.س) ٴبىر حاديسىندە «أدَّبَنِي رَبِّي فَأَحْسَنَ تَأْدِيبِي» «مەنى ەڭ كوركەم ۇلگىدە تاربيەلەگەن راببىمىنىڭ ٴوزى» - دەۋ ارقىلى تاربيەنىڭ قاينار بۇلاعى، باستاۋى ۇلى جاراتۋشىدا جاتقاندىعىن بىلدىرگەن. ماسەلەن، ۇلى جاراتۋشى قۇراندا: «(ەي، مۇميندەر) سەندەر اللادان باسقاعا سىيىناتىنداردىڭ (پۇتتارىنا) ٴتىل تيگىزىپ، سوكپەڭدەر! ايتپەسە ولار شەكتەن شىعىپ، بىلىمسىزدىكتەن اللا تاعالاعا ٴتىل تيگىزىپ قويادى». (ٴانعام سۇرەسى ٴ108-شى اياتى). ەگەر ٴبىز سەرىك قوسۋشىلاردىڭ  سىيىنعان نارسەلەرىنە ٴتىل تيگىزەر بولساق، ولار وزدەرىنىڭ بىلىمسىزدىگىنەن اللا تاعالاعا ٴتىل تيگىزىپ قويۋى مۇمكىن. ياعني، ولاردىڭ وسى ىسىنە ٴبىز سەبەپ بولىپ قالامىز. بۇدان شىعاتىن ماعىنا ٴبىز «ىستەۋگە بولمايدى» دەگەنگە قاراعاندا دىنىمىزدەگى رۇقسات ەتىلگەن نارسەلەردەن باستاپ «ىستەۋگە بولادى» ٴسوزىن كوبىرەك قولدانۋىمىز قاجەت. قۇراننىڭ تاعى ٴبىر اياتىندا اللا تاعالا مۇسىلماندارعا ساۋدانىڭ حالال، ٴوسىمنىڭ حارام ەكەنىن باياندايدى. راببىمىز ىستەۋگە بولاتىن نارسەنى ٴبىرىنشى ايتىپ وتىر. اۋەلى ماسەلەنىڭ بولىمدى جاعىن ايتۋىندا ۇلكەن حيكمەت بار.

«ونىڭ مىنەز-قۇلقى قۇران ەدى» - دەپ ايشا (ر.انھا.) انامىز ايتقانداي راسىندا دا پايعامبارىمىزدىڭ مىنەز-قۇلقى تۇتاس قۇران بولعان ەدى. جوعارىدا كەلتىرگەن اياتپەن ماعىنىلاس پايعامبارىمىزدىڭ ٴحاديسى بار. بىردە اللا ەلشىسى (س.ع.س)ساحابالارىنا بىلاي دەيدى: «ٴوز اكە-شەشەلەرىڭە ٴتىل تيگىزبەڭدەر». سوندا ساحابالار: يا، راسۋلاللاھ ادام قالاي ٴوز اكە-شەشەسىنە ٴتىل تيگىزۋى مۇمكىن؟ - دەيدى. پايعامبارىمىز: «ادام بىرەۋدىڭ اكە-شەشەسىنە ٴتىل تيگىزەدى، سوسىن ول مۇنىڭ اكە-شەشەسىنە ٴتىل تيگىزەدى. ياعني، سوعان سەبەپ بولادى»، - دەگەن ەكەن. 

قۇلدىق قوعامدى جويۋى

يسلام ٴدىنى قۇلدىق قوعامدى وتە كوركەم تۇردە جويا ٴبىلدى. مىسالى، پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.سساحابالارىن جاقسى ىستەرگە قىزىقتىرعاندا «ساۋابى قۇل ازات ەتكەنمەن تەڭ» دەگەن سەكىلدى ماعىناداعى كوپتەگەن حاديستەرى بار. ماسەلەن، رامازان ايىندا ورازاسىن سەبەپسىز بۇزعان ادامعا كاففارات رەتىندە الپىس كۇن ورازا ۇستاۋى كەرەك نەمەسە الپىس ادامعا اۋىز اشتىرۋى مىندەت، بولماسا قۇل ازات ەتۋى كەرەك. مىنە، وسىلايشا ٴبىر ماسەلەنى شەشۋ بارىسىندا ەكىنشى ٴبىر ماسەلەنى قاتار شەشىپ وتىرعان.

اللا راسۋلى (س.ع.س) كىسىنىڭ قاتەلىگىن ەشقاشان بەتىنە باسپايتىن ەدى.

بىردە، ٴبىر ساحابا پايعامبارىمىزعا (س.ع.س) كەلىپ شاعىمدانادى. «پالەنشە تاڭ نامازىندا يمامدىققا شىعىپ، نامازدى وتە ۇزاق وقيدى. سونىڭ سەبەبىنەن نامازعا كەلگىم كەلمەيتىن كەزدەرىم بولىپ قالادى»، - دەيدى. سوندا حاق ەلشىسى (س.ع.س) ول ادامنىڭ ايىبىن تىكەلەي وزىنە ايتپادى. مىنبەرگە شىعىپ، سويلەر ٴسوزىن كوپشىلىككە باعىتتاپ بىلاي دەيدى: «سەندەردىڭ كەيبىرىڭ يمامدىققا شىققاندا نامازدى وتە ۇزاق وقيدى ەكەنسىڭدەر. جاماعاتتىڭ ىشىندە بىرەۋ كارى، بىرەۋ اۋرۋ بولادى. پارىزدى اۋىر كەلمەيتىندەي قىسقا وقىڭدار. ال، ناپىلدەردى قالاعاندارىڭشا ۇزاق وقي بەرىڭدەر»، - دەپ جالپىلاما جاماعاتقا ايتقان بولىپ، الگى ادامعا ايىبىن جەتكىزىپ، قاتەلىگىن تۇسىندىرەدى.

راسۋلاللاھ (س.ع.س) ٴار ادامعا ەرەكشە كوڭىل بولەتىن.

پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س) ۇيىنە ٴابۋ باكىر، ومار، وسماننىڭ بىرىنەن سوڭ ٴبىرىنىڭ كەلۋى جانە جايباراقات وتىرعان اللا ەلشىسىنىڭ ٴابۋ باكىر، ومارلاردىڭ كەلگەنىندە ولاردى وتىرعان قالپىندا قارسى الۋى، ال، وسمان كەلگەندە ٴۇستى-باسىن تۇزەپ، دۇرىستالىپ، سىپايى كۇيگە ەنىپ ونى قارسى الۋىن قاراڭىزشى. ونىڭ سەبەبى وسمان وتە ۇيالشاق ادام ەدى. پايعامبارىمىز: «وسمان وتە ۇيالشاق ادام، ەگەر ونى جوندەلىپ وتىرىپ قارسى الماسام ول مەنەن ۇيالعانىنان قانداي ماسەلەمەن كەلگەنىن ۇمىتىپ قالار ەدى. پەرىشتەلەر ۇيالعان ادامنان مەن قالايشا ۇيالمايمىن»، - دەيدى. اللا ەلشىسىنىڭ ٴاربىر ادامنىڭ مىنەزىن-قۇلقىنداعى ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرىپ، وتە كوركەم قارىم-قاتىناس جاساۋىندا ۇلكەن دانالىق بار.

پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س) مەككەنى الاتىن كەزىندە قالاعا كىرىپ كەلە جاتىپ، «كىمدە-كىم قاعبانىڭ ىشىنە كىرسە، مالىن، جانىن ساقتاپ قالادى. كىمدە-كىم ٴابۋ سۋفياننىڭ ۇيىنە كىرسە، مالىن، جانىن ساقتاپ قالادى» دەپ ايتۋىندا دا ۇلكەن حيكمەت جاتىر. بۇكىل حالىقتىڭ كوزىنشە دارەجەسىن كوتەرمەلەپ سويلەۋ ٴابۋ سۋفياننىڭ ٴىشىن جىلىتارى ٴسوزسىز.

ساحابالاردىڭ ٴارقايسىسى «مەن پايعامباردىڭ ەڭ سۇيىكتى ادامىمىن» دەگەن ويعا قالۋى دا اللا ەلشىسىنىڭ ٴاربىر ادامنىڭ كوڭىل پەرنەسىن ٴدوپ باسىپ، جەكە جاعدايىن جەتە تۇسىنە بىلگەندىگىندە.

ٴاز ەلشىنىڭ (س.ع.س) ادامدارمەن سويلەسكەندە ولاردىڭ سول ساتتەگى پسيحولوگيالىق جاعدايىن ەسكەرۋى.

مۇنافيقتار تاراپىنان ايشا (ر.انھا.) انامىزعا جالا جابىلعاندا پايعامبارىمىز (س.ع.س) ونى بىردەن اقتاماي، ٴىستىڭ ناتيجەسىن اللاعا  قالدىرادى. ايشا انامىز اللا ەلشىسىنىڭ وسى ارەكەتىنە رەنجىگەن-دى. كەيىن اللا تاعالا ول تۋرالى ايات ٴتۇسىرىپ، ونى مۇنافىقتاردىڭ جالاسىنان اقتاعان ساتتە پايعامبارىمىزعا (س.ع.س) ازداپ ٴتىل تيگىزىپ قويادى. سوندا اكەسى ٴابۋ باكىر وعان كەيىپ «ٴتىلىڭ كەسىلسىن» دەپ سوگەدى. ال، پايعامبارىمىز (س.ع.س) بولسا، «تيمە وعان، ەي، ٴابۋ باكىر»، - دەپ باسۋ ايتادى. اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س بۇل جەردەگى ۇلكەن دانالىعى ايشا (ر.انھا.)انامىزدىڭ ەلدىڭ وسەك سوزىنەن بەلگىلى ٴبىر ۋاقىت قينالىپ، رۋحاني قىسىم كورگەنىن، پسيحولوگيالىق جاعدايىن جاقسى ٴتۇسىنىپ تۇر.

تاعى ٴبىر مىسال، نۋايمان كەيدە ىشىمدىك ىشەتىن دە، پايعامبارىمىزدىڭ الدىنا كەلىپ، ونىڭ ٴوزىن جازالاۋىن سۇرايتىن. اللاھ ەلشىسى (س.ع.س) وعان ٴتيىستى جازاسىن بەرەتىن. ونىڭ وسى ارەكەتىن بىرنەشە مارتە قايتالاعانىنا كۋا بولعان ساحابالاردىڭ ٴبىرى نۋايماندى جەكىپ، جازعىرا سويلەگەندە، پايعامبارىمىز (س.ع.س) قاباعىن ٴتۇيىپ:«باۋىرلارىڭا زەكىپ، شايتانعا بولىسپاڭدار. اللا تاعالاعا انت ەتەيىن، ول اللانى جانە ونىڭ پايعامبارىن جاقسى كورەدى»، - دەدى. ياعني، ونى حاق ەلشىسىنىڭ (س.ع.س)  الدىنا قايتا-قايتا الىپ كەلىپ تۇرعان كەۋدەسىندەگى اللاعا دەگەن، ونىڭ ەلشىسىنە دەگەن يمانى بولاتىن. سول يمانىنان تۋىنداعان سۇيىسپەنشىلىگى ارقىلى ٴوز ايىبىن سەزىنىپ وزىنە ٴتيىستى جازاسىن الىپ سۇيىكتى پايعامبارىمىزدىڭ الدىندا الۋدى ٴجون دەپ بىلەتىن-دى. اللا راسۋلى ونىڭ وسى ٴحالىن اينا قاتەسىز سەزىنىپ ٴبىلىپ تۇر.

ٴيا، سۇيىكتى پايعامبارىمىزدىڭ اكەلگەن تاربيە نەگىزدەرى كۇللى ادامزاتتىڭ دەرتى مەن جان-جارالارىنا شيپا بولعاندىقتان، شارتاراپقا جايىلدى. ٴاربىر ۇستازدىڭ ۇلىلىعىن - ونىڭ تاربيە نەگىزدەرىنىڭ ومىرشەڭدىگى تانىتادى. ال، ٴمان بەرىپ قارار بولساق، شىنىندا دا ول بەلگىلەگەن تاربيە نەگىزدەرىمەن قازىرگى ۋاقىتتا دا ٴدال سونداي ۇرپاقتى ٴوسىرىپ جەتىلدىرۋگە بولادى.

ٴسوز سوڭىندا ايتارىمىز قاشاندا ٴدىن دانالىقپەن دامىعان. قوعامدا «يسلام ٴدىنى سوعىس ارقىلى تاراعان» دەگەن جاڭساق پىكىر ورىن العان. الايدا، سۇيىكتى پايعامبارىمىزدىڭ  (س.ع.س) عۇمىرىنىڭ 23 جىلدىق پايعامبارلىق كەزەڭىندە تەك ەكى اي عانا شايقاسپەن وتكەن (ياعني، بولعان سوعىستاردىڭ مەرزىمدەرىنىڭ باس-اياعىن قوسقاندا). ياعني، ٴدىنىمىزدى تاراتۋ ىسىندە كوركەم مىنەز-ق ۇلىقتىڭ، دانالىقتىڭ الاتىن ورنى وراسان. سوندىقتان دا اللا ەلشىسى (س.ع.س ٴبىر دۇعاسىندا بىلاي دەيدى: «ٴيا، اللا تاعالام! ماعان حيكمەت (دانالىق) ٴناسىپ ەتە گور. راسىندا، كىمگە ول ٴناسىپ بولسا، ول كوپ جاقسىلىققا قول جەتكىزدى».  ۇلى جاراتۋشىمىز بارشامىزعا دانالىق ٴناسىپ ەتسىن! اللا ەلشىسىنە سانسىز سالاۋاتتار مەن سالەمدەر جولدايمىز.

 


اسىلحان قاجى ٴومىرزاق ۇلى
date19.01.2015readCount5527printباسىپ شىعارۋ