نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول
Нұрлы жол – болашаққа бастар жол

نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول

قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!

بۇگىندە بۇكىل الەم جاڭا سىندارمەن جانە قاتەرلەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. الەمدىك ەكونوميكا ٴالى دە جاھاندىق قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس سالدارىنان ايىعا قويعان جوق. قالپىنا كەلۋ وتە باياۋ جانە سەنىمسىز قادامدارمەن جۇرۋدە، ال كەيبىر جەرلەردە ٴالى قۇلدىراۋ جالعاسۋدا. گەوساياسي داعدارىس پەن جەتەكشى دەرجاۆالاردىڭ سانكسيالىق ساياساتى الەمدىك ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋدە قوسىمشا كەدەرگىلەر تۋىنداتۋدا. 

مەن ٴوزىمنىڭ تاجىريبەمنەن الدىن الا سەزىپ وتىرعانىمداي، تاياۋداعى جىلدار جاھاندىق سىناقتاردىڭ ۋاقىتى بولادى. الەمنىڭ بۇكىل ارحيتەكتۋراسى وزگەرەدى. بارلىق ەلدەر وسى كۇردەلى كەزەڭنەن لايىقتى وتە المايدى. بۇل شەپتەن تەك مىقتى مەملەكەتتەر، جۇدىرىقتاي جۇمىلعان حالىقتار عانا وتەتىن بولادى. قازاقستان، الەمدىك ەكونوميكانىڭ ٴبىر بولشەگى جانە گەوساياسي قىسىمنىڭ ەپيسەنترىنە تىكەلەي جاقىن ورنالاسقان ەل رەتىندە، بارلىق وسى ۇدەرىستەردىڭ تەرىس ىقپالىنا تاپ كەلەدى. ناتيجەسىندە نە بولىپ جاتقانىن ٴبىز كورىپ وتىرمىز: الەمدىك نارىقتاردا باعا قۇلدىراۋدا جانە، تۇتاستاي العاندا، ەكونوميكالىق ٴوسىم باياۋلاۋدا.

حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى مەن دۇنيەجۇزىلىك بانك تاراپىنان 2014 جانە ودان كەيىنگى ەكى جىلدا الەمدىك ەكونوميكانىڭ دامۋىندا بولجام تومەندەۋ جاعىنا قاراي قايتا قارالعانى بەلگىلى. سوندىقتان كەيبىر پوزيسيالاردى جەدەل تۇردە قايتا قاراپ، سونداي-اق، الداعى كەزەڭدەردىڭ جوسپارلارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ قاجەت. بىزدە ىرعالىپ-جىرعالۋعا ۋاقىت جوق. بۇگىن ايتىلاتىن شارالاردى 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. ٴبىز تەرىس ۇردىستەردىڭ الدىن الۋ ٴۇشىن بارلىق ىقتيمال شارالاردى جەدەل قابىلداۋعا ٴتيىسپىز.

بۇگىن مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ۇكىمەت بەلسەندى جۇمىسقا كىرىسىپ كەتتى. ٴبىز 2015 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ پارامەترلەرىن قايتا قارادىق. بۇل دۇرىس، ويتكەنى، ٴبىزدىڭ ەكسپورتتىق شيكىزات رەسۋرستارىنا باعانىڭ قۇلدىراۋى بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىنە قارجى ٴتۇسۋىن تومەندەتۋگە الىپ كەلۋدە. ٴبىراق، سوعان قاراماستان، ۇكىمەت الدىنا وڭاي ەمەس، الايدا، ناقتى مىندەت – بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى تولىق كولەمىندە قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر.

داعدارىس جاعدايلارىندا، الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانىنداي، ەكونوميكالىق ساياساتتى قايتا باعدارلاۋلار ٴجۇرىپ جاتىر. قولداۋدى ەكونوميكالىق ٴوسىم مەن جۇمىسپەن قامتۋدا اسا ۇلكەن مۋلتيپليكاتيۆتى تيىمدىلىك بەرەتىن سالالار الۋى ٴتيىس. مۇنداي تاجىريبە بىزدە بۇعان دەيىن بولعان. ٴبىزدىڭ 2007-2009 جىلدارداعى داعدارىسقا قارسى تابىستى شارالارىمىزدى ەسكە الساق تا جەتكىلىكتى. كورىپ وتىرعاندارىڭىزداي، ٴومىر ٴبىزدىڭ جوسپارلارىمىزعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدە. جانە ٴبىز پارتيانىڭ تۇعىرناماسىن بۇگىنگى كۇن شىندىعى تۇرعىسىنان قاراي وتىرىپ جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرۋعا ٴتيىسپىز.

مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ۇكىمەت دامۋدىڭ جاڭا اۋقىمدى باعدارلاماسىن جاساۋدى اياقتادى. بۇگىندە، الدىمىزدا تۇرعان سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرە وتىرىپ، مەن قازاقستاننىڭ «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى تۋرالى جاريالايمىن. مەن 2015 جىلعا ارنالعان حالىققا جاڭا جولداۋىمدى وسىعان ارنايمىن. ول كونترسيكلدى سيپاتقا يە بولادى جانە ٴبىزدىڭ ەكونوميكامىزداعى قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى جالعاستىرۋعا باعىتتالادى. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟

سىرتقى نارىقتارداعى جاعداي وڭتايلىلىعىمەن ەرەكشەلەنىپ، مۇناي مەن ٴبىزدىڭ ەكسپورتتىق ونىمدەرىمىزگە باعا ايتارلىقتاي جوعارى دەڭگەيدە بولعان جىلدارى ٴبىز شيكىزات ەكسپورتىنان تۇسكەن تابىستاردى ۇلتتىق قورعا باعىتتاپ كەلدىك. ۇلتتىق قوردىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ٴبىرى ٴبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ سىرتقى ەستەن تاندىرۋلار الدىنداعى ورنىقتىلىعىن، ونىڭ ىشىندە، تابيعي رەسۋرستارعا باعا تومەندەگەن جاعدايدا دا، جوعارىلاتۋ بولىپ تابىلادى.

وسى جىلداردىڭ بارىندە شيكىزات ٴوندىرۋ مەن ودان تۇسكەن تابىستاردى ٴبىز وسى قورعا سالىپ كەلدىك. 10 ميلليارد دوللاردى ٴبىز 2007-2009 جىلدارداعى داعدارىسقا قارسى كۇرەسكە باعىتتادىق. قالعان اقشانى ىشىپ-جەپ جانە جۇمساپ قويعان جوقپىز، ساقتادىق جانە كوبەيتتىك. ٴقازىر ٴبىز وسى رەزەرۆتەردى پايدالانۋعا ٴتيىس بولاتىن كەزەڭ تۋىنداپ كەلەدى. بۇل قارجى قيىن ۋاقىتتاردى ەڭسەرىپ، ەكونوميكامىزدىڭ ٴوسىمىن ىنتالاندىرۋعا كومەكتەسەتىن بولادى. بۇل رەسۋرستار قىسقا مەرزىمدىك شارالارعا ارنالماعان. ولار ەكونوميكانى ٴارى قاراي قايتا قۇرىلىمداۋعا باعىتتالاتىن بولادى. ناقتى ايتقاندا، كولىكتىك، ەنەرگەتيكالىق، يندۋستريالىق جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمداردى، شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا باعىتتالادى.

اقپان ايىندا ۇلتتىق قوردان ەكونوميكالىق ٴوسىم مەن جۇمىسپەن قامتۋدى قولداۋ ٴۇشىن 2014-2015 جىلدارعا 500 ميلليارد تەڭگەدەن ەكى ترانش بويىنشا 1 تريلليون تەڭگە ٴبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان بولاتىن. باستالعان جوبالاردى اياقتاۋ جانە اسا وتكىر ماسەلەلەردى شەشۋ ٴۇشىن ۇكىمەتكە ۇلتتىق قوردان 500 ميلليارد تەڭگە كولەمىندەگى ەكىنشى ترانش قارجىسىن مىنا ماقساتتارعا باعىتتاۋدى تاپسىرامىن.

ٴبىرىنشى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى، سونداي-اق، ٴىرى كاسىپكەرلىكتى جەڭىلدىكپەن نەسيەلەۋگە قوسىمشا 100 ميلليارد تەڭگە ٴبولۋ قاجەت. بۇل تاماق جانە حيميا ونەركاسىبىندەگى، ماشينا جاساۋداعى، سونداي-اق، قىزمەت كورسەتۋلەر سالاسىنداعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

ەكىنشى. بانك سەكتورىن ساۋىقتىرۋ جانە «جامان» نەسيەلەردى ساتىپ الۋ ٴۇشىن 2015 جىلى پروبلەمالى نەسيەلەر قورىن قوسىمشا 250 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە كاپيتالداندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن.

ٴۇشىنشى. جاڭا ينۆەستيسيالار تارتۋ ٴۇشىن ٴتيىستى جاعدايلاردى جاقسارتۋ قاجەت. وسى ماقساتتا 2015 جىلى «قۇرعاق پورتتىڭ» ٴبىرىنشى كەشەنى قۇرىلىسىن اياقتاۋعا، «قورعاس-شىعىس قاقپاسى» جانە اتىراۋ مەن تارازداعى «ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي حيمياسى  تەحنوپاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتارى ينفراقۇرىلىمدارىنا 81 ميلليارد تەڭگە باعىتتاۋدى تاپسىرامىن.

ٴتورتىنشى. بۇعان دەيىن بولىنگەن 25 ميللياردقا ەكسپو-2017 كەشەنى قۇرىلىسىن جالعاستىرۋدى نەسيەلەۋ ٴۇشىن 2015 جىلى قوسىمشا 40 ميلليارد تەڭگە ٴبولۋدى تاپسىرامىن.   

بەسىنشى. ەكسپو-2017 قارساڭىندا بىزگە استانانىڭ كولىكتىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ تۋرالى ويلاستىرۋ قاجەت. استانا اەروپورتى وسى جىلدىڭ وزىندە-اق ٴوزىنىڭ ماكسيمالدى وتكىزۋ قابىلەتى – 3،5 ميلليون ادامعا جەتەدى. سوندىقتان ونىڭ الەۋەتىن ۇلعايتۋ ٴۇشىن 2015 جىلى جاڭا تەرمينال قۇرىلىسى مەن ۇشۋ-قونۋ جولاعىن قايتا جاڭعىرتۋ ٴۇشىن 29 ميلليارد تەڭگە ٴبولۋدى تاپسىرامىن. بۇل وتكىزۋ قابىلەتىن 2017 جىلعا قاراي جىلىنا 7،1 ميلليون جولاۋشىعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!

ەكونوميكانى دامىتۋدا جاڭا سىرتقى تاۋەكەلدەردى ەسەپكە الا وتىرىپ، بىزگە ىسكەرلىك بەلسەندىلىك پەن جۇمىسپەن قامتۋدى ىنتالاندىرۋ ٴۇشىن جاڭا باستامالار قاجەت. جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ تۇعىرى مەن بۇگىن جاريالاعالى وتىرعان ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدىڭ جوسپارى بولادى. ول 5 جىلعا ەسەپتەلگەن جانە قاتىسۋعا 100-دەن استام شەتەلدىك كومپانيالار نيەت ٴبىلدىرىپ وتىرعان ٴۇييدب-نى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىنا سايكەس كەلەدى. جالپى ينۆەستيسيالىق پورتفەل 6 تريلليون تەڭگەنى قۇرايدى، مەملەكەتتىڭ ۇلەسى – 15 پايىز.

***

قازاقستان – ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالاتىن ۇلان-عايىر اۋماقتىڭ يeci. سوندىقتان، اتالعان جوسپار وراسان قاراجات پەن ەڭبەكتى، اسا اۋقىمدى جۇمىستى قاجەت ەتەدى. «ەلدىڭ وركەنىن بىلگىڭ كەلسە، جولىنا قارا» دەگەن قاعيدا قالىپتاسقان. بارىس-كەلىس پەن الىس-بەرىستە جول قاتىناسى ايرىقشا ماڭىزعا يە. كونە زامانداردا ٴىرى قالالارىمىزدىڭ كوبى ۇلى جىبەك جولىن جاعالاي قونىس تەپكەن.

ٴقازىر دە قايناعان تىرشىلىك كۇرە جولداردىڭ بويىندا. جول – شىن مانىندە ٴومىردىڭ وزەگى، باقۋاتتى تىرلىكتىڭ قاينار كوزى. بارلىق ايماقتار تەمىرجولمەن، تاسجولمەن، اۋە جولىمەن ٴوزارا تىعىز بايلانىسۋى كەرەك. استانادا توعىسقان توعىز جولدىڭ تورابى ەلوردانىڭ جاسامپازدىق رۋحىن تاراتاتىن ٴومىر-تامىرعا اينالۋى ٴتيىس. ايماقتاردىڭ ٴوزارا بايلانىسىن جاقسارتۋ ەلدىڭ ىشكى الەۋەتىن ارتتىرادى. وبلىستاردىڭ بip-بipiمeن ساۋدا-ساتتىعىن، ەكونوميكالىق بايلانىستارىن نىعايتادى. ەل ىشىنەن تىڭ نارىقتار اشادى. وسىلاي، الىستى جاقىن ەتۋ – بۇگىنگى جولداۋدىڭ ەڭ باستى ٴتۇيىنى بولماق.

  ***

ٴبىرىنشى. كولىكتىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ. ول ماكرووڭىرلەردى حابتار قاعيداتى بويىنشا قالىپتاستىرۋ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. ونىڭ ۇستىنە، ينفراقۇرىلىمدىق قاڭقا استانامەن جانە ماكرووڭىرلەردى ماگيستارالدى اۆتوموبيل، تەمىرجول جانە اۋە جولدارىمەن  شۇعىلا قاعيداتى بويىنشا ٴوزارا بايلانىستىرادى. ٴبىرىنشى كەزەكتە، نەگىزگى اۆتوجولدار جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. بۇلار باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا; استانا – الماتى; استانا – وسكەمەن; استانا – اقتوبە – اتىراۋ; الماتى – وسكەمەن; قاراعاندى – جەزقازعان – قىزىلوردا; اتىراۋ – استراحان.

سونداي-اق، ەلدىڭ شىعىسىندا لوگيستيكالىق حاب جانە باتىسىندا تەڭىز ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋدى جالعاستىرۋ قاجەت. باتىس باعىتتا كاسپيي پورتى ارقىلى ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋعا قۇرىق پورتىنان اۋقىمدى پارومدىق وتكەلى جانە بورجاقتى – ەرساي تەمىرجول جەلىسى ىقپال ەتەتىن بولادى. ۇكىمەتكە قىتايدىڭ، يراننىڭ، رەسەي مەن ەو ەلدەرىنىڭ «قۇرعاق» جانە تەڭىز پورتتارىندا تەرمينالدىق قۋاتتار سالۋ نەمەسە جالعا الۋ ماسەلەسىن ويلاستىرۋدى تاپسىرامىن.

ەكىنشى. يندۋستريالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ. ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ قۇرىلىس ماتەريالدارىنا، كولىكتىك-كوممۋنيكاسيالىق، ەنەرگەتيكالىق جانە تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق سالالار ٴۇشىن ونىمدەر مەن قىزمەت كورسەتۋلەرگە ۇلكەن سۇرانىس تۋدىرادى.

وسىعان بايلانىستى، بىرىنشىدەن، جۇمىس ىستەپ تۇرعان ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردا ينفراقۇرىلىمدار قالىپتاستىرۋ جۇمىستارىن اياقتاۋ كەرەك. ۇكىمەتكە جانە اكىمدەرگە ولاردى ناقتى جوبالارمەن تولىقتىرۋ بويىنشا جەدەل شارالار الۋ قاجەت. ەكىنشىدەن، وڭىرلەردە شوب ٴوندىرىسىن دامىتۋ مەن قوسىمشا ينۆەستيسيالار تارتۋعا باعىتتالعان جاڭا يندۋستريالىق ايماقتار سالۋ ماسەلەسىن ويلاستىرعان ٴجون. تۋريزم ٴۇشىن ينفراقۇرىلىم – جەكە باعىت. ونىڭ باستى باسىمدىعى جۇمىس ورىندارى سانىن كوپتەپ قۇرۋ مۇمكىندىگى بولىپ تابىلادى. مۇندا ٴبىر جۇمىس ورنىن قۇرۋ ونەركاسىپكە قاراعاندا 10 ەسە ارزانعا تۇسەدى.

ٴۇشىنشى. ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ. وتكەن 5 جىلدا ەنەرگەتيكادا يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ۇلكەن جۇمىستار جۇرگىزىلدى. سوعان قاراماستان، ماگيسترالدىق جەلىلەردىڭ شەكتەۋلىلىگى ەلدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ، ورتالىق جانە شىعىس وبلىستارىندا تابيعي گازدىڭ تاپشىلىعىن تۋىنداتىپ وتىر. ەكى جوباعا نازار سالۋ كەرەك. «ەكىباستۇز – سەمەي – وسكەمەن» جانە «سەمەي – اقتوعاي – تالدىقورعان – الماتى» باعىتتارىندا جوعارى ۆولتتى جەلىلەر سالۋ قاجەت. بۇل قازاقستاندىق ەلەكتر ستانسالارىنىڭ ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرىن تەڭدەستىرىلگەن ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.

ٴتورتىنشى. تكش مەن سۋ جانە جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جەلىلەرى ينفراقۇرىلىمدارىن جاڭعىرتۋ. ينۆەستيسيالارعا جالپى قاجەتتىلىك قارجىلاندىرۋدىڭ بارلىق كوزدەرىنەن 2020 جىلعا دەيىن جىل سايىن ەڭ ازى 200 ميلليارد تەڭگە بولگەندە كەم دەگەندە 2 تريلليون تەڭگەنى قۇرايدى.

بۇگىن تكش-نى جاڭعىرتۋعا ينۆەستيسيالار سالۋعا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى، ازيا دامۋ بانكى، يسلام دامۋ بانكى، سونداي-اق، جەكە ينۆەستورلار ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيسيالىق تاريفتەر ۇسىنۋ ارقىلى ولاردىڭ بارىنشا تارتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. تاريفتەردىڭ ايتارلىقتاي ۇلعايۋىنا جول بەرمەۋ ٴۇشىن ونداي جوبالاردى مەملەكەت قوسىمشا قارجىلاندىرۋى كەرەك. وسىعان بايلانىستى جىلۋ جانە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ قارقىنىن جەدەلدەتۋ ٴۇشىن بيۋدجەتتە قاراستىرىلعان قارجىعا قوسىمشا جىل سايىن 100 ميلليارد تەڭگە باعىتتاۋ ۇتىمدى بولماق.   

بەسىنشى. تۇرعىن ٴۇي ينفراقۇرىلىمدارىن نىعايتۋ. اگلومەراسيالار قالىپتاستىرۋ ايتارلىقتاي تۇرعىندار اعىنىمەن قاتارلاسا جۇرەدى. بۇل ەڭبەك نارىعى مەن قالالاردىڭ ينفراقۇرىلىمىنا، سونىڭ ىشىندە، تۇرعىن ٴۇي قورىنا قىسىم تۋعىزادى. سوندىقتان جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ٴۇي قۇرىلىسىنا كوزقاراستى قايتا قاراعان ٴجون. مەملەكەت الەۋمەتتىك جالدامالى باسپانانى سالىپ، ونى تۇرعىندارعا ساتىپ الۋ قۇقىن بەرە وتىرىپ، ۇزاق مەرزىمدى جالعا ۇسىنادى. باسپانانى تىكەلەي، دەلدالدارسىز جانە نەسيەگە بارىنشا تومەن پايىزبەن ۇسىنۋ ونىڭ ساتىپ الۋ قۇنىن ارزانداتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. باستاپقى جارنانىڭ بولماۋى مەن يپوتەكا ٴۇشىن تومەن پايىزدار باسپانانى قازاقستاندىقتاردىڭ كوپتەگەن جىكتەرى ٴۇشىن قولجەتىمدى ەتە تۇسەدى. سوندىقتان 2015-2016 جىلدار ىشىندە جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ٴۇي قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋدى قوسىمشا 180 ميلليارد تەڭگە سوماسىندا ۇلعايتامىز.

التىنشى. الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ. ٴبىرىنشى كەزەكتە، بۇل – اپاتتى مەكتەپتەر مەن ٴۇش اۋىسىمدا وقىتۋ پروبلەمالارىن شەشۋ. بۇل – ٴبىزدىڭ سايلاۋالدى تۇعىرنامامىزدىڭ نەگىزگى ينديكاتورلارىنىڭ ٴبىرى. ٴۇشجىلدىق بيۋدجەتتە قاراستىرىلعان قارجى بۇل پروبلەمانى 2017 جىلعا دەيىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. سوندىقتان ۇكىمەتكە قوسىمشا 70 ميلليارد تەڭگە باعىتتاۋدى تاپسىرامىن. بالالار باقشاسىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى – باسقا ماسەلە. مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە ورىندار تاپشىلىعىن تۇبەگەيلى قىسقارتۋ ٴۇشىن 3 جىل بويى قوسىمشا 20 ميلليارد تەڭگە باعىتتاۋدى تاپسىرامىن. اكىمدەر جەكە سەكتوردى تارتا وتىرىپ، بۇل جۇمىسپەن بارىنشا اينالىسۋى ٴتيىس.

يندۋستريالاندىرۋ باعدارلامالارى شەڭبەرىندە بازالارىندا عىلىمنىڭ ەكونوميكا سالالارىمەن جانە ماماندار دايىنداۋمەن بايلانىسى قامتاماسىز ەتىلەتىن 10 جوو انىقتالدى. وسى ماقساتتارعا 2017 جىلعا دەيىن 10 ميلليارد تەڭگە باعىتتاي وتىرىپ، وسى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن قالىپتاستىرۋدى تاپسىرامىن.

جەتىنشى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس پەن ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى قولداۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت. بۇگىندە ۇلتتىق قوردان شوب-تى قولداۋعا جانە نەسيەلەۋگە باعىتتالعان 100 ميلليارد تەڭگە تولىقتاي يگەرىلدى. بۇل 4،5 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇل قارجىعا سۇرانىس ۇسىنىستان 23 ميلليارد تەڭگەگە اسىپ ٴتۇستى. بيزنەستى 10 جىلعا بار-جوعى 6 پايىزبەن نەسيەلەۋدىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان شارتى جاسالدى. مۇنداي شارتتار ٴبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇعان دەيىن بولعان ەمەس. شوب-تى ەكونوميكالىق ٴوسىمنىڭ درايۆەرى رەتىندە دامىتۋ جانە ونىڭ ۇلەسىن 2050 جىلعا قاراي ٴىجو-نىڭ 50 پايىزىنا ۇلعايتۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرعان ٴجون. سوندىقتان شاعىن جانە ورتا بيزنەس ٴۇشىن 2015-2017 جىلدارى جالپى سوماسى 155 ميلليارد تەڭگە نەسيە جەلىلەرىن ادب، ەقدب، دۇنيەجۇزىلىك بانك ەسەبىنەن ٴتيىمدى پايدالانۋ قاجەت.  

قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!

الەمدىك ەكونوميكاداعى احۋال مىناداي داعدارىستى جاعدايلاردا العا قويعان ماقساتتارعا قوسىمشا قارجى رەسۋرستارىنسىز قول جەتكىزۋ ايتارلىقتاي كۇردەلى.

كەزىندە ۇلتتىق قوردىڭ نە ٴۇشىن قۇرىلعانىن قاپەرلەرىڭىزگە سالعىم كەلەدى. ونىڭ باستى مىندەتى – تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە ەكونوميكانى سىرتقى قولايسىز جاعدايلاردان قورعاۋ. ٴدال ٴقازىر ٴبىزدىڭ وسى قورىمىزدى قاجەتكە جاراتاتىن كەز كەلدى. قازاقستان وزگە ەلدەردىڭ قاتەلىكتەرىن قايتالاماي، ەكونوميكالىق ٴوسىم ٴۇشىن ىشكى قورىن بارىنشا ٴتيىمدى پايدالانۋى ٴتيىس.

مەن ۇلتتىق قوردان 2015-تەن 2017 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە جىل سايىن قوسىمشا 3 ميلليارد دوللارعا دەيىن ٴبولۋ جونىندە شەشىم قابىلدادىم. ۇكىمەتكە ٴبىر اپتا مەرزىمدە ۇلتتىق قوردان قارجى ٴبولۋ ٴۇشىن ٴتيىستى شەشىم دايىنداۋدى جانە 2015 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىندا قاجەتتى قارجىلاردى ەسكەرۋدى تاپسىرامىن. سونداي-اق، ۇكىمەت قاجەتتى شارالار قابىلداپ، وسى قارجىلاردىڭ ٴتيىمدى ٴارى وڭتايلى پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك.

مەن قۇرعان كوميسسيا قارجىنىڭ ٴتيىمدى جۇمسالۋىن قاتاڭ قاداعالاپ، جەكە وزىمە بايانداپ وتىراتىن بولادى. ٴار تەڭگە ٴۇشىن قاتاڭ سۇراۋ بولماق. بارلىق اكىمدەرگە ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. «نۇر وتان» وسى جۇمىسقا بەلسەندى ارالاسىپ، بارلىق دەڭگەيلەردە قاتاڭ پارتيالىق باقىلاۋ ورناتۋى ٴتيىس.

ۇلتتىق قور ينۆەستيسيالارى ەكونوميكانىڭ ٴتيىستى سالالارىندا مىندەتتى قۇرىلىمدىق رەفورمالار جۇرگىزۋمەن قوسا-قابات ٴجۇرۋى ٴتيىس. ول ٴۇشىن جوبالاردى حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ماسەلەن، دۇنيەجۇزىلىك بانك، ازيا دامۋ بانكى، ەقدب جانە يدب ٴقازىردىڭ وزىندە 90 باسىمدىقتى جوباعا 9 ميلليارد دوللار شاماسىندا بولۋگە دايىن. قارجىلاردى ٴبولۋ ينۆەستيسيالىق بەلسەندىلىكتى قولداۋعا، حالىقتىڭ تابىستارى دەڭگەيى تومەندەۋىنىڭ الدىن الۋعا جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋدى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان. ناتيجەسىندە قىسقا مەرزىمدى جانە ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ٴوسۋى قامتاماسىز ەتىلەدى.

ٴبىزدىڭ ٴبىلىم بەرۋدى، دەنساۋلىق ساقتاۋدى، اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلامالارىمىز جالعاسا بەرەدى. بۇل تۋرالى الداعى جىلى ۇكىمەتتىڭ العاشقى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ناقتى اڭگىمە قوزعايتىن بولامىز. «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات – الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا بارۋ جولىنداعى ٴبىزدىڭ اۋقىمدى قادامىمىز.

بۇگىندە تابىستى جۇمىس ىستەۋ ٴۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلار جاسالعان. اكىمشىلىك رەفورما جۇرگىزىلدى، ۇكىمەت پەن اتقارۋشى بيلىكتىڭ جاڭا قۇرىلىمى جۇمىس ىستەۋدە. ٴار مينيستر نە ىستەۋ كەرەك ەكەنىن بىلەدى. ٴبىز باسقارۋداعى قوسارلانۋشىلىق پەن قاجەت ەمەس بۋىنداردى جويدىق. اكىمدەر وكىلەتتىلىكتىڭ قاجەتتى دەڭگەيىنە يە بولدى. وڭىرلەردە ٴبارى بار – باعدارلامالار، رەسۋرستار، قارجى قۇرالدارى. اركىم ٴوز جۇمىس ۋچاسكەسى ٴۇشىن جاۋاپ بەرەدى. تەك بىلەكتى سىبانىپ، ىسكە كىرىسۋ قاجەت.

«نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات ٴبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ تاياۋ جىلدارداعى ٴوسىمىنىڭ درايۆەرى بولادى. تەك جول قۇرىلىسى ارقىلى عانا جاڭادان 200 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلادى. ال بۇل حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن جانە تابىستارىنىڭ ٴوسۋىن بىلدىرەدى. «نۇرلى جول» سەمەنت، مەتالل، تەحنيكا، بيتۋم، جابدىقتار ٴوندىرۋ مەن سوعان سايكەس قىزمەتتەر سياقتى ەكونوميكانىڭ باسقا دا سالالارىنا مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر ەتەدى. جولدار – قازاقستان ٴۇشىن ٴومىر جەلىسى. ٴبىزدىڭ كەڭ بايتاق جەرىمىزدە جولدار بويىندا اركەزدە دە ٴومىر پايدا بولعان جانە دامىپ وتىرعان. ٴبىز استانادان بارلىق جاقتارعا اۆتوموبيل، تەمىرجول جانە اۆياسيالىق ماگيسترالدار تارايتىنداي كولىك جەلىسىن قۇرۋعا ٴتيىسپىز. جۇرەكتەن تارايتىن ارتەريالار سياقتى. كۇننەن تارايتىن شۇعىلا سياقتى.

قازاقستاندىقتار سالاتىن جاڭا ماگيسترالدار ٴبىزدىڭ ەكونوميكامىز بەن قوعامىمىزدى جاڭارتادى. ولار ٴبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇكپىرلەرىن ورتالىقپەن بەرىك بايلانىستىرادى. جۇك تاسىمالى جەدەلدەيدى جانە ۇلعايادى. ەل ارقىلى ترانزيت كولەمى ارتادى. ٴبىزدىڭ ازاماتتارىمىز زاماناۋي جانە ساپالى اۆتوماگيسترالدارمەن ٴجۇرىپ، كەز كەلگەن وڭىرگە ٴقاۋىپسىز جانە تەز جەتەتىن بولادى. الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم جاقسارادى، جاڭا جانە زاماناۋي مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار جوعارى ساپالى قىزمەتتەر كورسەتەدى. ناتيجەسىندە ول ٴاربىر قازاقستاندىقتىڭ ٴال-اۋقاتى مەن ٴومىر ساپاسىندا كورىنىس تابادى. ال ەڭ باستىسى – وسىنىڭ ٴبارى بولاشاق ۇرپاقتىڭ بايلىعى رەتىندە ٴبىزدىڭ جەرىمىزدە قالادى.

قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!

الدا ۇلكەن دە جاۋاپتى جۇمىستار تۇر. تولىسقاندىقتىڭ جاھاندىق سىنىنان ٴوتۋ ٴۇشىن ٴبىزدىڭ توپتاسا ٴبىلۋىمىز قاجەت. ٴبىز بارلىق قازاقستاندىقتار اراسىنداعى سەنىمدى نىعايتۋعا ٴتيىسپىز! بىر-بىرىمىزگە تاعاتتى بولۋىمىز كەرەك! بۇلار – قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا كىلتتەر. ەتنوسارالىق كەلىسىم – ول ومىرشەڭدىك وتتەگى. ٴبىز دەم العان كەزدە ونى بايقامايمىز، ول وزدىگىنەن بولادى – ٴبىز تەك ٴومىر سۇرەمىز. بىرلىگىمىز بەن ەتنوسارالىق كەلىسىمدى ٴبىزدىڭ ٴوزىمىز ساقتاۋعا ٴتيىسپىز. ونى ٴبىز ٴۇشىن ەشكىم ەشقاشان سىرتتان كەلىپ جاسامايدى. ٴبىزدىڭ جاستارىمىز جاڭا، تاۋەلسىز ەلدە ٴوسىپ كەلەدى. بۇگىنگى بۋىن 90-شى جىلدارداعى ەتنوسارالىق سوعىستار مەن قاقتىعىستاردى، كۇيرەۋدى كورگەن جوق. سوندىقتان كوپشىلىگى قازاقستانداعى تۇراقتىلىق پەن قولايلى ٴومىردى تۋعاننان سولاي بولۋعا ٴتيىس سياقتى قابىلدايدى.

تۇراقتىلىق پەن كەلىسىم دەگەنىمىز نە؟ ول وتباسىلىق ٴال-اۋقات، قاۋىپسىزدىك، باسپانا. بەيبىتشىلىك – ول اكە مەن انا قۋانىشى، اتا-انالار دەنساۋلىعى جانە ٴبىزدىڭ بالالارىمىزدىڭ باقىتى. بەيبىتشىلىك – ول تۇراقتى جۇمىس، جالاقى جانە ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىم. بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق – كۇن سايىنعى ەڭبەكپەن قورعاپ، نىعايتۋدى قاجەت ەتەتىن جالپىحالىقتىق جەتىستىك. مەن جاستار – ٴبىزدىڭ بولاشاعىمىزدىڭ تىرەگى دەگەندى اركەز ايتىپ كەلەمىن. مەملەكەت جاڭا بۋىننىڭ الدىندا بارلىق ەسىكتەر مەن جولداردى اشتى! «نۇرلى جول»، مىنە، ٴبىزدىڭ كرەاتيۆتى ىرعاقتى جاستارىمىزدىڭ كۇش-جىگەر جۇمساپ، قۇلاش سەرمەيتىن تۇسى وسى!

الداعى جىلى ٴبىز كونستيتۋسيانى قابىلداۋدىڭ جانە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلۋىنىڭ 20 جىلدىعىن سالتاناتتى تۇردە اتاپ وتەمىز. وسى داتالاردى اتاپ وتە وتىرىپ، بىزگە قازاقستاندىقتاردى رۋحاني تۇرعىدا بۇرىنعىدان دا گورى كۇشتىرەك، توپتاسقان جانە بۇرىنعىدان دا بەتەر تاعاتتى ەتۋ ماڭىزدى. قازاقستان، تەك العا – ٴبىزدىڭ وسى باستى قاعيداتىمىز تاريحتىڭ جاڭا جاۋاپكەرشىلىكتى ورامىندا جاڭاشا ٴۇن مەن نەعۇرلىم تەرەڭ ماعىناعا يە بولاتىنىنا مەنىڭ سەنىمىم مول. بارشالارىڭىزعا ٴبىزدىڭ وتانىمىزدى بۇرىنعىدان دا زور بيىككە كوتەرەتىن جاڭا شىڭدارعا قول جەتكىزۋدە تابىستار تىلەيمىن!

ٴقادىرلى حالقىم!

ٴبىز جالپىۇلتتىق يدەيامىز – ماڭگىلىك ەلدى باستى باعدار ەتىپ، تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ دامۋ داڭعىلىن نۇرلى جولعا اينالدىردىق. قاجىرلى ەڭبەكتى قاجەت ەتەتىن، كەلەشەگى كەمەل نۇرلى جولدا بىرلىگىمىزدى بەكەمدەپ، ايانباي تەر توگۋىمىز كەرەك. mاڭگىلىك ەل – ەلدىڭ بىرىكتىرۋشى كۇشى، ەشقاشان تاۋسىلماس قۋات كوزى. ول «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ عانا ەمەس، xxi عاسىرداعى قازاقستان مەملەكەتىنىڭ مىزعىماس يدەيالىق تۇعىرى! جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم دەگەنىمىزدىڭ ٴوزى – ماڭگىلىك ەل! ول – بارشا قازاقستان قوعامىنىڭ وسىنداي ۇلى قۇندىلىعى.

وتكەن تاريحىمىزعا تاعزىم دا، بۇگىنگى باقىتىمىزعا ماقتانىش تا، گۇلدەنگەن كەلەشەككە سەنىم دە «ماڭگىلىك ەل» دەگەن قۇدىرەتتى ۇعىمعا سىيىپ تۇر. وتاندى ٴسۇيۋ – بابالاردان ميراس بولعان ۇلى مۇرانى قادىرلەۋ، ونى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ، ٴوز ۇلەسىڭدى قوسىپ، دامىتۋ جانە كەيىنگى ۇرپاققا امانات ەتىپ، تابىستاۋ دەگەن ٴسوز. بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ جۇمىسىنىڭ تۇپكى ٴمانى – وسى!

«ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ باستاۋى تىم تەرەڭدە جاتىر. وسىدان 13 عاسىر بۇرىن تونىكوك ابىز «tۇركى جۇرتىنىڭ مۇراتى – ماڭگىلىك ەل» دەپ وسيەت قالدىرعان. بۇل ٴبىزدىڭ جالپىۇلتتىق يدەيامىز مەملەكەتتىگىمىزدىڭ تامىرى سياقتى كونە تاريحتان باستاۋ الاتىنىن كورسەتەدى. جالپىۇلتتىق يدەيانى ومىرشەڭ ەتەتىن – ەلدىڭ بىرلىگى. اۋىزبىرشىلىك قاشقان، الاۋىزدىق تاسقان جەردە ەشقاشان دا جالپىۇلتتىق يدەيالار جۇزەگە اسقان ەمەس. قازاقستاننىڭ شىققان شىڭى مەن باعىندىرعان بيىكتەرىنىڭ ەڭ باستى سەبەبى – بىرلىك، بەرەكەسى.

ٴبىز تۇراقتىلىقتى باعالاي بىلگەنىمىزدىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى تابىستارعا جەتتىك. ەشكىمدى كەمسىتپەي، ەشكىمنىڭ ٴتىلى مەن ٴدىلىن مانسۇقتاماي، بارلىق ازاماتتارعا تەڭ مۇمكىندىك بەرۋ ارقىلى تۇراقتىلىقتى نىعايتىپ كەلەمىز. ٴبىزدىڭ كەيىنگى ۇرپاققا اماناتتار ەڭ باستى بايلىعىمىز – ەل بىرلىگى بولۋى كەرەك. وسىناۋ جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتى ٴبىز ٴاربىر جاستىڭ بويىنا سىڭىرە بىلۋگە ٴتيىسپىز.

2015 جىل – ۇلتتىق تاريحىمىزدى ۇلىقتاۋ جانە بۇگىنگى بيىكتەرىمىزدى باعالاۋ تۇرعىسىنان مەرەيلى بەلەستەر جىلى. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن كونستيتۋسيامىزدىڭ 20 جىلدىعىن، ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. وسىناۋ تاريحي بەلەستەر جاڭا قازاقستاندىق ٴپاتريوتيزمدى ۇرپاق جادىنا سىڭىرۋدە ايرىقشا رولگە يە. ٴبىز 2015 جىلدى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جىلى دەپ جاريالادىق. ەلدىڭ تۇتاستىعى مەن بىرلىگى، تاتۋلىعى مەن تىنىشتىعى ەڭ باستى نازاردا.

ەل بىرلىگى – ٴبىزدىڭ بارشا تابىستارىمىزدىڭ كىلتى. تۇراقتى دامۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلى بۇگىندە بۇكىل الەمگە ۇلگى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىن جانە حالىقارالىق ەكسپo-2017 كورمەسىن تابىستى وتكىزىپ، ەلىمىزدىڭ الەۋەتىن الەمگە پاش ەتەمىز. ۇلى جولداعى ساپارىمىز ٴساتتى، بولاشاعىمىز جارقىن بولسىن! بارشاڭىزعا «نۇرلى جول» جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋدا تابىس تىلەيمىن!

مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى
date13.11.2014readCount7966printباسىپ شىعارۋ