ٴ «عىلىم – جوقشىلىقتا بايلىق، بايلىقتا ٴسان»... - muslim.kz
«عىلىم – جوقشىلىقتا بايلىق، بايلىقتا ٴسان»...
«Ғылым – жоқшылықта байлық, байлықта сән»...

قۇراندى اشىپ ۇڭىلسەك، يسلام ٴدىنىنىڭ عىلىمعا، عىلىم ۇيرەنۋگە قانشالىقتى ماڭىز بەرگەندىگى تۋرالى كوپتەگەن اياتتاردى بايقايمىز. عىلىم بىلىممەن كەلسە، ٴبىلىم تەك وقۋمەن كەلەدى. قاسيەتتى قۇراننىڭ تۇڭعىش تۇسكەن «الاق» سۇرەسىنىڭ العاشقى اياتى «وقى! جاراتقان راببىڭنىڭ اتىمەن وقى!»، دەپ باستالۋى تەكتەن-تەك ەمەس. اللاھ تاعالا ٴبىلىم ۇيرەنۋدى ادام بالاسىنا بۇيىرىپ مىندەتتەگەن.

سوندىقتان دا، قۇراندا «ٴزۇمار» سۇرەسىنىڭ 9-اياتىندا: «... بىلگەندەر مەن بىلمەگەندەر تەڭ بولا ما؟» – دەيدى. تاعى ٴبىر اياتتا بىلاي دەلىنگەن: «سەندەردەن يمان كەلتىرگەندەردىڭ، عىلىم بەرگەندەردىڭ دارەجەلەرىن كوتەرەدى».

پايعامبارىمىز دا ٴبىلىم ۇيرەنۋدىڭ مۇسىلماندار ٴۇشىن وتە ماڭىزدى پارىز ەكەنىن كورسەتە وتىرىپ: «كىمدە-كىم ٴبىلىم ىزدەۋ جولىنا تۇسسە اللاھ تاعالا وعان ٴجانناتقا بارۋ جولىن جەڭىلدەتەدى. پەرىشتەلەر عىلىم ىزدەۋشىنىڭ تالابىنا رازى بولىپ، ونىڭ اياعىنىڭ استىنا قاناتتارىن جايادى»، – دەيدى. سونداي-اق: «شىن مانىندە، عالىمعا كوكتەگىلەر جانە جەردەگىلەر، ٴتىپتى سۋداعى بالىقتارعا دەيىن جارىلقاۋ تىلەيدى» – دەگەن.

ادامدى ازعىرىپ تۋرا جولدان تايدىرۋشى ٴازازىل شايتان ٴۇشىن دە شاريعاتتى جەتىك مەڭگەرگەن عالىم، ٴبىلىمى شامالى قاتارداعى قاراپايىم مىڭ مۇسىلماننان الدەقايدا قورقىنىشتى ەكەن. بۇل جايىندا حاديستە بىلاي دەلىنەدى: «ٴبىر فاقيح (شاريعاتتى جەتىك مەڭگەرگەن عالىم) شايتانعا مىڭ قاراپايىم مۇسىلماننان قورقىنىشتىراق».  ٴدىنىمىزدى نەعۇرلىم ٴبىلىپ تاني تۇسكەن سايىن ازعىرۋشىدان الىستاپ، تاقۋالىققا جاقىنداي تۇسەمىز.

پايعامبارىمىز: «اللاھ تاعالا يگىلىك تىلەگەن پەندەسىن ٴدىن عىلىمىنان عۇلاما ەتەدى»، دەيدى. ەندەشە، ٴدىني عۇلامالىق اللاھ تاعالانىڭ سۇيىكتى پەندەسىنە عانا ٴناسىپ بولماق. ال سول ناسىپتەن ٴۇمىت ەتۋشى ٴاربىر مۇسىلمانعا قويىلار تالاپ: «كىمدە-كىم ٴبىلىمدى ۇيرەنسە اللاھ تاعالانىڭ رازىلىعىنا لايىقتى بولۋى ٴۇشىن ۇيرەنۋى ٴتيىس. ال كەرىسىنشە تەك قانا دۇنيەنى يەلەنۋ، بايلىق، مانساپ ٴۇشىن ۇيرەنگەن بولسا، ول پەندە قيامەت كۇنى ٴجانناتتىڭ ٴوزى تۇرماق ٴيىسىن دە سەزبەيدى».

تاعى ٴبىر حاديستەرىندە: «ٴىلىم ۇيرەنۋ – ەركەك بولسىن، ايەل بولسىن ٴاربىر مۇسىلمانعا پارىز»، – دەلىنگەن. ٴدىنىمىزدىڭ وسى امىرلەرىنە سايكەس اتالارىمىز بىلىمگە اسا ٴمان بەرىپ، ٴىلىم ادامدارىنا قۇرمەتپەن باس يگەن. مۇسىلمان بيلەۋشىلەردىڭ ٴبىرى سۇلتان ٴسالىم مىسىردان قايتىپ كەلە جاتقان كەزىندە جانىندا اتاقتى ٴدىن عالىمى يبن كەمالمەن بىرگە بالشىقتى جەردەن ٴوتىپ بارا جاتادى. يبن كەمالدىڭ استىنداعى اتتىڭ اياعىنان شاشىراعان بالشىق سۇلتان ٴسالىمنىڭ كيىمدەرىن لاستاپ، يبن كەمال قىسىلىپ ۇيالادى. ۇستازدىڭ قىسىلىپ، قىمتىرىلعانىن كورگەن سۇلتان ٴسالىم: «قىسىلما، ۇستازىم! عالىمنىڭ اتىنىڭ اياعىنان شاشىراعان بالشىق – ٴبىز ٴۇشىن اشەكەي، ويۋ-ورنەك. بۇل كويلەك وسى بالشىعىمەن ساقتالىپ، ولگەندە تابىتىمنىڭ ۇستىنە قويىلسىن» دەپ وسيەت ايتىپ، عالىمدارعا دەگەن قۇرمەتتىڭ كەرەمەت ۇلگىسىن كورسەتەدى. 

حازىرەت ٴاليدىڭ (ر.ا.) كۇمايىلگە ايتقان وسيەتى دە عىلىمنان ۇمىتتەنۋشىگە تاپتىرماس كەڭەس: «ٴاي، كۇمايل، عىلىم بايلىقتان قايىرلى. ويتكەنى، مالدى سەن قوريسىڭ، ال عىلىم بولسا سەنى قوريدى. عىلىم باعىندىرۋشى، بايلىق باعىنۋشى. بايلىق بەرسەڭ ازايادى، ٴبىلىم بەرسەڭ كوبەيەدى». سونداي-اق، ٴاليدىڭ: «ٴبىر عالىمنىڭ دارەجەسى اۋزى بەرىك بولسا دا سوعىسقا قاتىسىپ، ٴتۇنىن عيبادات ەتۋمەن وتكىزگەن مۋجاحيد قۇلدان جوعارى»، «ٴبىر عالىمنىڭ ولىمىنەن كەيىن يسلام الەمىندە قاڭىراپ قالعان بوس ورىندى، سول (عالىم) سياقتى عالىم ٴوسىپ جەتىلمەگەنشە (ورنى) تولىقتىرىلمايدى»، – دەگەن دە وسيەتتەرى بار.

ٴابۋل ٴاسۋاد: «عىلىمنان باعالى نارسە بولمايدى. ويتكەنى، سۇلتاندار ادامدارعا باسشى، ال عالىمدار سۇلتاندارعا باسشى» دەيدى.

ٴفاتحي مۋسىلى: «عىلىم مەن حيكمەتتەن (اللاھ تاعالانىڭ سۇيىكتى قۇلدارىنا بەرەتىن عىلىمى) ماقۇرىم قالعان جۇرەك ىشىپ-جەي المايتىن اۋرۋ ادام سەكىلدى ولىمگە دۋشار بولادى. ويتكەنى، دەنەنى جەپ-ىشۋ ارقىلى ساقتايمىز، ال جۇرەكتىڭ اسى – عىلىم جانە حيكمەت. جۇرەك وسى ەكەۋىمەن ٴومىر سۇرەدى. عىلىمسىز جۇرەك ولىمگە جاقىن...» دەگەن.

حاسان باسري: «عالىمداردىڭ قالامى شەيىتتەردىڭ قانىمەن تارازىعا تارتىلادى جانە اۋىر باسادى»، – دەيدى.

يبن ماسعۋد (ر.ا.) «عىلىم قۇرىپ كەتپەي تۇرىپ، وقىڭدار. عىلىمنىڭ جوعالۋى عالىمداردىڭ ولىمىمەن بولادى. شىبىن جانىمدى ۋىسىندا ۇستاعان قۇدىرەتتى اللاھتىڭ اتىمەن انت ەتەمىن، اللاھ رازىلىعى ٴۇشىن ولگەن شىنايى شەيىتتەر عالىمدارعا بەرىلگەن جوعارعى دارەجەلەرىن كورگەندە، عالىم بولۋ ٴۇشىن دۇنيەگە قايتا كەلۋدى تىلەيدى» دەيدى.

يبن ابباس (ر.ا.): «مەن ٴۇشىن ٴتۇننىڭ ازعانتاي دا بولسىن بولىگىن عىلىم ۇيرەنۋمەن وتكىزۋ – ٴتۇنى بويى عيبادات ەتۋدەن جوعارى» دەيدى.

حاسان باسري «باقارا» سۇرەسىنىڭ 201-اياتىنداعى «ۋا، راببىمىز! بىزگە بۇل دۇنيەدە جاقسىلىق بەر جانە اقىرەتتە جاقسىلىق بەر» دەگەن اياتىنداعى بۇل دۇنيەدەگى جاقسىلىق بىزگە عىلىم جانە عيبادات، ال اقىرەتتەگى جاقسىلىق ٴجانناتقا كىرگىز دەگەن ماعىنادا ايتىلعان دۇعا» دەيدى.

ٴزۇباير يبن ٴابۋ باكىر: «اكەم يراكتا جۇرگەندەگى حاتىندا ماعان بىلاي دەپ جازدى: «وقى، ويتكەنى عىلىم – جوقشىلىعىڭدا بايلىق، بايلىعىڭدا ٴسان بولار»، – دەگەن ەكەن.

حازىرەت لۇقمان ۇلىنا بەرگەن ناسيحاتىندا بىلاي دەگەن: « ۇلىم! عالىمداردىڭ ماجىلىسىنە قاتىس. كوكتەمدە جاڭبىرمەن جەردى كوگەرتەتىن اللاھ حيكمەت نۇرىمەن مۇسىلمانداردىڭ كوكىرەگىن وياتادى».

عالىمدار: «عالىمنىڭ ولىمىنە تەڭىزدە بالىقتار، اۋادا قۇستارعا شەيىن ٴار نارسە جوقتاپ جىلايدى».

ياحيا يبن مۋاز (ر.ا.): «عالىمدار مۇسىلمان ۇمبەتىنە اكە-شەشەلەرىنەن دە مەيىرىمدى. ويتكەنى، اكە-شەشەلەرى ولاردى دۇنيەدەگى وتتان قورعايدى، ال عالىمدار بولسا (ادامداردى) اقىرەتتەگى وتتان قورعايدى».

حاسان باسري: «عالىمدار بولماسا، ادامداردىڭ باسقا جاندىلاردان ايىرماشىلىعى بولماس ەدى. ويتكەنى، سولاردىڭ وقىتۋىمەن ادامدار ادامدىق دارەجەگە جەتكەن»، دەيدى. 

باقىتجان وتكەلبايەۆ
date07.11.2012readCount5297printباسىپ شىعارۋ