ورازا كەزىندەگى پايدالى ٴھام زياندى تاعامدار (ديەتولوگ كەڭەسى)
Ораза кезіндегі пайдалы һәм зиянды тағамдар (диетолог кеңесі)

ۇلتتىق سالاۋاتتى تاعامتانۋ ورتالىعىنىڭ مامانى، ديەتولوگ ايگۇل ناعاشىبەكقىزى مۇسىلماندار ٴۇشىن ورازا تۇتۋ كەزىندە اعزاعا ەڭ پايدالى ديەتا تۋرالى ٴوز بىلىمىمەن ٴبولىستى.

– ورازا تۇتاتىن قازاقستان مۇسىلماندارى قانداي تاعامداردى ٴجيى پايدالانعانى دۇرىس دەپ كەڭەس بەرەسىز؟

– جاز مەزگىلى ورازا ۇستاعان ادام تۇگىلى ۇستاماعان ادامداردىڭ وزىنە قيىندىق تۋعىزادى. ال ۇزاقتى كۇنگە اش جۇرگەن ادام ٴۇشىن ودان بەتەر قيىندىق تۋارى بەلگىلى. جالپى ەرەسەك ادام كۇنىنە تاماقتان بولەك 2 ليترگە جۋىق سۋ ىشۋگە ٴتيىس. ال سارەسىدەن اۋىزاشارعا دەيىنگى ارالىقتا ورگانيزم وسى سۇيىقتىقتى ىزدەيدى، بىلايشا ايتقاندا شولدەيدى. سوندىقتان سول ٴشولدى كۇشەيتپەس ٴۇشىن ەڭ ٴبىرىنشى – تۇزدىلىعى از تاماق ىشكەن ٴجون. سەبەبى تۇزدى تاماق شولدەتەدى، ودان كەيىن مولشەردەن كوپ ىشىلگەن سۋ زارگە اينالىپ سىرتقا شىعادى دا، ورگانيزمدى تاعى دا ٴشول قىسا باستايدى. ەكىنشىدەن، مايلى تاماقتان باس تارتقان دۇرىس. ويتكەنى قۋاتى كۇشتى تاماق ىشكەن سايىن ونى قورىتۋعا ەنەرگيا كوبىرەك جۇمسالادى. ەگەر تاماقتى شاقتاپ جەيتىن بولساق، سوعان لايىقتى عانا ەنەرگيا جۇمسالادى.

مايلى تاماقتان باس تارتقان دۇرىس. ويتكەنى قۋاتى كۇشتى تاماق ىشكەن سايىن ونى قورىتۋعا ەنەرگيا كوبىرەك جۇمسالادى. ەگەر تاماقتى شاقتاپ جەيتىن بولساق، سوعان لايىقتى عانا ەنەرگيا جۇمسالادى.

– مايلى تاماقتان باس تارتۋ كەرەك دەپ جاتىرسىز. ٴبىراق كۇنۇزاق ٴنار سىزباعان "اش قارىن مايلى اس جەمەي جۇبانا ما؟"

– بۇل جەردە مەن اسا مايلى ەتىپ قۋىرىلعان تاماقتاردى ايتىپ تۇرمىن. نورما بويىنشا ورگانيزم ٴبىر تاۋلىكتە تۇتىناتىن تاعامنىڭ 12-15 پايىزى بەلوك، 30-35 پايىزى ماي بولىپ ٴتۇسۋ كەرەك. بۇل جەردە مايعا ىشكەن ايرانىڭىز بەن جەگەن بالىعىڭىزدىڭ قۇرامىنداعى ماي دا كىرەدى. سول سەبەپتى تەك وسىمدىك مايلارىنا پىسىرىلگەن تاماقتاردى جەۋگە كەڭەس بەرەمىن.

– ورازا ۇستاعان ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزەتىن ناقتى تاعامداردى اتاپ بەرىڭىزشى؟

– اشىعۋ كەزىندە ادامنىڭ جۇيكە جۇيەسى، اسقازانى تىتىركەنگەن جاعدايدا تۇرادى. السىرەپ، شارشاپ تۇراسىز. سونداي كەزدە، بىردەن قۋىرىلعان تاماق جەۋگە بولمايدى. ەكىنشىدەن، اششى تاماق جەۋگە تاعى بولمايدى. ويتكەنى اشىعۋ كەزىندە اسقازانداعى ٴسول كوبىرەك ٴبولىنىپ تۇرادى دا، قىشقىل ٴبولۋ دەڭگەيى سايكەس كەلمەي استىڭ قورىتىلۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. ٴۇشىنشىسى – مالدىڭ مايى. كەز-كەلگەن مالدىڭ مايىنىڭ قۇرامىندا جۇرەك قان تامىرلارىنىڭ جۇيەسىن بىتەپ قالاتىن قىشقىلدار وسىمدىك مايلارىمەن سالىستىرعاندا كوبىرەك بولادى.

– سوندا مال ەتىن مۇلدەم تاتىپ الۋعا بولماي ما؟

– دەنساۋلىققا ەڭ پايدالىسى – تازا اسىلىپ، پىسكەن ەت. سوسىن سورپالى تاماقتى نەعۇرلىم كوبىرەك ٴىشۋ قاجەت. بۇدان باسقا بيداي مەن جۇگەرىنىڭ تالقاندارى وتە پايدالى. ويتكەنى تالقان كۇيسىن، قۋىرىلسىن، ٴبارىبىر، ولاردىڭ قۇرامىنداعى ٴسىزدىڭ دەنساۋلىعىڭىزعا پايدالى زاتتاردىڭ 80 پايىزى ساقتالادى. ماسەلەن، تاڭعى سارەسىدە 50 گرامم تالقان جەيتىن بولسا، ول كەشكى اۋىز اشارعا دەيىنگى ارالىقتاعى سىزگە كەرەكتى ەنەرگيانى قامتاماسىز ەتە الادى. سونداي-اق ول ۇزاق ۋاقىت قورىتىلادى. ياعني، ٴسىزدىڭ قارنىڭىزدىڭ تەز اشپاۋىنا اسەرىن تيگىزەدى.

بۇدان باسقا بيداي مەن جۇگەرىنىڭ تالقاندارى وتە پايدالى. ويتكەنى تالقان كۇيسىن، قۋىرىلسىن، ٴبارىبىر، ولاردىڭ قۇرامىنداعى ٴسىزدىڭ دەنساۋلىعىڭىزعا پايدالى زاتتاردىڭ 80 پايىزى ساقتالادى.

– دەنساۋلىق تۇرعىسىنان كەلگەندە كىمدەرگە ورازا ۇستاۋعا بولمايدى؟

– مەديسينا جۇكتى ايەلدەرگە، سودان كەيىن گارمونالدىق اۋىتقۋلارى بار جاندارعا (قالقانشا بەزىنە، قانت ديابەتىنە بايلانىستى اۋرۋلار)، سوسىن جۇيكە جۇيەسىنىڭ كەيبىر ۇستامالى اۋرۋلارى بار ادامدارعا ورازا تۇتۋعا تىيىم سالادى.

– ورازا ۇستاۋدىڭ مەديسينالىق تۇرعىداعى پايداسى قانداي؟

- ارتىق سالماقتى ادامدارعا، جۇرەك قان تامىرلارىنىڭ اۋرۋى بار ادامدارعا، سودان كەيىن باۋىرى مەن ٴوت جولى اۋىراتىن ادامدارعا پايدالى. ويتكەنى ورازا ورگانيزمدەگى شلاكتاردى شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن، كۇنىنە ٴتورت مەزگىل تاماق ٴىشۋ كەرەك دەيتىن بولساق، سول تاماقتاردى ٴىشىپ جۇرگەن كەزدە ول بەلگىلى ٴبىر دەڭگەيدەگى زاتتارعا ىدىرايدى دا، شلاكتاردىڭ شىعۋىنا مۇمكىندىك بولمايدى. ال اشىعۋ كەزىندە ىشتە جاتقان تۇزداردىڭ ەرۋىنە، ادام ورگانيزمىندەگى ارتىق قالدىقتاردىڭ تازارۋىنا مۇمكىندىك تۋادى.

نۇرتاي لاحان ۇلى
date03.07.2014readCount7144printباسىپ شىعارۋ