ەكپە جاساتۋ كەرەك پە، جوق پا؟
Екпе жасату керек пе, жоқ па?

- ەكپە جاساۋ قانشالىقتى پايدالى دەگەن سۇراق، قازىرگى تاڭدا ەڭ كوپ تالقىلانىپ جاتقان ماسەلە دەسەك تە بولادى. ەكپە جاساۋ دۇرىس ەمەس دەيتىندەردىڭ ٴبىراز بولىگى، بۇل قارسىلىعى شاريعاتپەن تىكەلەي قاتىسى بارىن ايتادى. سونداي قارسى تاراپتىڭ كوپ قولداناتىن ۇراندارىنىڭ ٴبىرى: - «يسلام ەكپە جاساتۋعا تيىم سالادى»، «ەكپە جاساتۋ - تاعدىرعا قارسى شىعۋ»، «ۆاكسيناسيا شايتاننىڭ ٴزارى» جانە ت.ب. ال، مەديسينا سالاسىنىڭ ماماندارى عىلىمي تاجىريبەلەرگە سۇيەنىپ، ەكپە جاساتۋ دۇرىس ٴارى قاجەتتى شارۋا دەيدى. 

ەكى تاراپ تا ٴتۇرلى ارگۋمەنت، دالەل كەلتىرىپ جاتىر. مەديسينالىق تەرميندەردى تۇسىنە بەرمەيتىن، ٴدىننىڭ تالاپتارىن ەندى ورىنداي باستاعان ادام ٴۇشىن، ەكى جاقتىڭ تالاسى تۇسىنىكسىز تالاس. سوندىقتان دا مەن، مەديسينانىڭ سوڭعى جاڭالىقتارى مەن شاريعاتتىڭ نەگىزدەرىنە سۇيەنە وتىرىپ «ەكپە جاساۋ كەرەك پە، جوق پا» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەرىپ كورەيىن...

ٴبىزدىڭ اعزامىز جۇقپالى اۋرۋلارعا ەكى جولمەن قارسى تۇرا الادى. 

ونىڭ ٴبىرىنشىسى – بەلگىلى ٴبىر اۋرۋ تۇرىمەن اۋىرىپ، جازىلىپ كەتۋ. بۇل كەزدە ٴبىزدىڭ اعزامىز الگى اۋرۋدى ەسىندە ساقتاپ قالادى دا، ەندىگىدە سول دەرتپەن قايتا ۇشىراسىپ قالسا، ورگانيزم قارسى جاسۋشالاردى ٴبولىپ، ادام ول اۋرۋمەن اۋىرمايدى. الايدا، بۇل اۋىرلاۋ جول. ەگەر، اعزا دەر كەزىندە الگى انتيتەلا-لاردى بولمەسە، ادام مۇگەدەك بولىپ قالۋى نەمەسە دەرتى ولىممەن اياقتالۋى مۇمكىن. ماسەلەن، سىرەسپە اۋرۋىن تۋدىراتىن باكتەريالار بولادى. ول ادام اعزاسىنا ەنگەن بويدا، وتە ۋلى توكسيندەردى شىعارا باستايدى. بۇل ۋ  ادامنىڭ جۇيكە جۇيەسىنە اسەر ەتىپ، ناۋقاستىڭ اياق-قولى سىرەسىپ، تىنىس الا الماي قالادى. سىرەسپە اۋرۋىمەن اۋىرعان ٴاربىر ٴ4-شى ادام ولەدى. 

ەكىنشى جول بار – ول ەكپە جاساۋ. ادامنىڭ ازعاسىنا ابدەن السىرەگەن نەمەسە جارتىلاي ولتىرىلگەن اۋرۋدىڭ باكتەريالارى ەگىلەدى. ماسەلەن، تۇبەركۋلەزگە قارسى ەگىلسە ادام اۋىرمايدى. ٴبىراق اعزاسى وكپە قۇرتىنا قارسى جاسۋشالاردى ٴوندىرىپ شىعارا باستايدى. ادام بولاشاقتا تۇبەركۋلەزبەن اۋىراتىن كىسىمەن ۇشىراسىپ قالسا دا، اۋىرمايدى. مۇنىڭ سىرى نەدە دەيسىز بە؟ 

الگى جارتىلاي ولتىرىلگەن باكتەريالار، ادام اعزاسىنا ەگىلگەندە، دەنە ولاردى ٴتىرى اۋرۋ دەپ قابىلدايدى دا، كوپ كولەمدە سول اۋرۋمەن كۇرەسەتىن بولشەكتەردى جىبەرەدى. الگى بولشەكتەر، جارتىلاي ولگەن باكتەريالاردى اپ-ساتتە جاۋكەمدەپ تاستايدى. ٴالسىز اۋرۋدى جەڭىپ، ٴبىراز تاجىريبە العان، كۇشەيىپ العان جاسۋشالار، ادامنىڭ دەنەسىندە ماڭگىلىككە قالادى. بۇل بولشەكتەر بار كەزدە، ادامعا اۋرۋ ٴقاۋىپ توندىرۋدەن قالادى. 

قاسيەتتى قۇراندا ٴھام پايعامبارىمىزدىڭ سۇننەتىندە ۆاكسيناسياعا انىق تىيىم سالىنباعان. كەرىسىنشە، اۋرۋمەن كۇرەسۋدىڭ بۇل ٴتاسىلىن قولداعان كوپتەگەن دالەلدەردى تابۋعا بولادى. 

وسىدان 16 عاسىر بۇرىن ٴومىر سۇرگەندەر، بۇگىنگىنىڭ ادامدارى اۋىرىپ جاتقان دەرتتى بىلمەيتىن. سەبەبى قازىرگى اۋرۋلاردىڭ كوبىسىنىڭ پايدا بولۋىنا ناشار ەكولوگيا، قوعامدىق كولىك، قوعامدىق تۇتىنۋ ورىندارى سەبەپ بولىپ جاتىر. 

قۇران مەن پايعامبار سۇننەتىندە – اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا قاتتى كوڭىل بولگەن. تيىسىنشە، ۆاكسيناسياعا قارسى تاراپتىڭ شاريعاتتان الدىق دەپ، كەلتىرىپ جۇرگەن دالەلىنىڭ بارلىعى بوس ٴسوز. 

" ەگەردە راببىڭ قالاماسا ولار ونداي ارەكەتتەرگە بارماس ەدى. " (قۇران 6:112). وسىلايشا ٴار پايعامبارعا ادامداردىڭ جانە جىننىڭ شايتاندارىنان دۇشپان قىلدىق. ولار الداپ بىر-بىرىنە جالتىراعان سوزدەردى سىبىرلايدى. راببىڭ قالاسا ەدى، ولار ونى جاساماس ەدى. ولاردى جاساندى سوزدەرىمەن قويىپ قوي. (112)

اۋرۋدىڭ الدىن الۋ جاراتۋشىنىڭ بەلگىلەپ قويعان تاعدىرىنا قارسى شىعۋ دەپ جۇرگەندەردىكى دۇرىس ەمەس. سەبەبى بۇلاي ايتاتىندار، قۇراننىڭ انىق اياتتارىنا قارسى كەلۋدە. سەبەبى جەر بەتىندەگى ەشنارسە اللا تاعالانىڭ قالاۋىنسىز بولمايدى. 

مەديسينا عىلىمىنداعى سوڭعى جەتىستىكتەر تالاي جىلعى تاجىريبەنىڭ ارقاسى عانا ەمەس، بۇل اللانىڭ ٴوز قۇلدارىنا جاساعان قامقورلىعى:

«ەگەر مەن اۋىرسام، (اللا) مەنى اۋرۋدان ايىقتىرادى...» (قۇران 26:80)

«اللا بارلىق اۋرۋعا شيپانى قوسىپ جاراتقان» (ٴابۋ ھۋرايرادان جەتكەن حاديس) ال يمام ٴال بۋحاري مىناداي ٴحاديستىڭ بارىن ايتادى: «مەديسينا اۋرۋدان ايىعۋعا كومەكتەسەر قۇرال». تاعى ٴبىر حاديس بار: «اۋرۋدى جاراتقان، سول اۋرۋعا ەمدى دە قوسا جاراتقان ەدى»، بۇل ٴحاديستى دە ٴابۋ ھۋرايرا جەتكىزىپتى بىزگە. مۇنان دا بولەك، ساحيح حاديستەردىڭ بارلىعىندا، «اۋرۋ بار بولسا، سول اۋرۋدىڭ ەمى دە بار» دەگەن سوزدەر ايتىلعان. سوندىقتان دا، ادامنىڭ ومىرىنە مەديسيناعا ارالاسپاۋى (ۆاكسيناسيانى قوسا ايتىپ وتىرمىز) كەرەك دەگەن ٴسوز، بارىپ تۇرعان انتۇرعاندىق، اداسۋ. 

يمام مۋسليمنەن جەتكەن حاديستە پايعامبارىمىز (س.ع.س.) بىلاي دەپ ايتتى: «بارلىق اۋرۋعا ٴدارى بار. ٴدارى اۋرۋعا سايكەس كەلسە، جاراتۋشىنىڭ امىرىمەن ول كىسى ايىعادى». وسىنى العا تارتا وتىرىپ مۋسليم «پايعامبارىمىز (س.ع.س.) اۋرۋدان ەمدەلۋگە ٴدارىنى قولدانۋعا رۇقسات بەرگەن( دەيدى. 

«الاپەسپەن اۋىراتىن ادامنان ارىستاننان قاشقانداي قاش» (ٴابۋ حۋرايرا جەتكىزدى). ەگەر، وسى ٴحاديستى جاقسىلاپ وقىساڭىز، اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا، جۇقپالى دەرتكە شالدىقپاۋدىڭ بار قامىن جاساۋعا شاقىرىپ تۇر. حاديستە: «بەلگىلەنگەن تاعدىرىڭ ورناۋى ٴۇشىن، الاپەس اداممەن وتىر» دەلىنبەگەن. ٴدال وسىنداي تاعى ٴبىر حاديس ۋساما يبن زايد جەتكىزەدى; «قانداي دا ٴبىر جەردە جۇقپالى اۋرۋ تارادى دەگەندى ەستىسەڭدەر، ول جاققا بارماڭدار. ەگەر وبا اۋرۋى سەندەر تۇرعان جەردە تاراي باستاسا، ول جەردەن كەتپەڭدەر». بۇل حاديستە «اۋرۋدان ابايلا جانە اۋرۋ باسقا جاققا تارالىپ كەتپەسىن!» دەگەن ەسكەرتۋلەر جاتىر.  

«كىم ادجۋا دەيتىن قۇرمانى تاڭعى اسقا جەتەۋىن جەسە، ونى سول كۇنى ۋ المايدى ٴارى سيقىرلىق وعان وتپەيدى.» بۇل حاديس – «ٴدارى» ارقىلى اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا شاقىرىپ تۇر.

ەكپەگە قارسىلار، وزدەرىنىڭ قارسىلىعىندا كوبىنە ستاتيستيكانى كەلتىرەدى. پالەنباي ادامعا ەكپە جاسالىپتى، ونىڭ تۇگەنشەسى اۋىرىپ قالعان دەگەن سياقتى دەرەكتەردى ايتادى. ٴبىراق سول، ستاتيستيكاسىندا ادامنىڭ سانى 200-300 دەن اسپايدى. كىشكەنە عانا توپ پەن بۇكىل قاۋىمدى سالىستىرۋعا بولمايدى ەمەس پە؟ سوندىقتان دا، ميلليوندارعا ەگىلگەن ەكپەنىڭ اسەرىن، ونشاقتى ادام ارقىلى انىقتاۋ دۇرىس ەمەس دۇنيە. 

دۇنيە جۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراساق، وسى ەكپە جاساۋدىڭ ارقاسىندا، اۋىرىپ قالاتىندار سانى بىرنەشە ميلليونعا شەگەرىلگەن. 

- 2000 جىلمەن 2003 جىلدىڭ ارالىعىندا قىزىلشا اۋرۋىنا قارسى ەگىلۋدىڭ ارقاسىندا، 2000-2012 جىلدارى ارالىعىندا قىزىلشادان ولەتىندەردىڭ سانى 78%-عا ازايعان.

-ەكپە جاساتقان ادامداردىڭ تەك 5%-ى عانا ديفتەريامەن اۋىرادى ەكەن. (ۆاكسيناسيا اۋرۋدىڭ وتە جەڭىل تۇردە وتۋىنە كومەك بەرەدى);

-يممۋنيزاسيا جاساۋدىڭ ارقاسىندا جىل سايىن قىزىلشادان، كوكجوتەلدەن، ديفتەريادان، سىرەسپە اۋرۋى سالدارىنان ولەتىن ادامداردىڭ 2-3 ميلليونعا ازايدى.  

- وباعا قارسى ەگىلۋدىڭ ارقاسىندا، ادامزات «قارا ولىمنەن» ماڭگىلىككە قۇتىلدى. 

 مەديسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، ۆ.س.گانين «ناۋكا ي جيزن» (№7، 2006 گود) اتتى گازەتتە مىناداي قىزىقتى دەرەكتەر كەلتىرەدى.

ماسەلەن، موڭعول حالىقتىق رەسپۋبليكاسىندا، وبانىڭ تاراۋىن توقتاتۋ ٴۇشىن، 115 مىڭ 33 ادام ەگىلىپتى. سول ەگىلگەندەردىڭ ىشىندە تەك ەكەۋى عانا جامان اۋرۋمەن اۋىرعان.

ٴقازىر، ينتەرنەت كەڭىستىگىندە، ەكپەنىڭ زيانىن ەسەپتەگەن ستاتيستيكا ٴورىپ ٴجۇر. اقپاراتتاردىڭ جالعان ەكەنىن بىردەن بىلۋگە بولادى. سول عىلىمي زەرتتەۋسىماقتار، مەديسينالىق جۋرنالداردا ەمەس، بىرەۋلەردىڭ بلوگىندا ٴىلۋلى تۇرادى. بلوگ دەگەن، كىم نە جازعىسى كەلسە، سونى جازاتىن جەر ەمەس پە؟ 

كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسىنەن كورىپ وتىرمىز. حالىققا ەكپە جاساۋعا بىرنەشە جىل كەدەرگى جاسالسا، جۇقپالى اۋرۋلار ۇلكەن ٴبىر اۋماقتارعا تارالىپ كەتەدى. جاپپاي يممۋنيزاسيا جاساۋ، كەدەي، تۇرعىلىقتى جەرى ونشا جاقسى ەمەس اۋماقتار ٴۇشىن دە جاقسى ناتيجە كورسەتىپ جاتىر. ەكپەنىڭ پايداسى ٴبىر سوزبەن ايتقاندا ۇشان تەڭىز.

ەكپە – عالىمدار مەن مەديسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىرنەشە عاسىر بويى ىزدەپ، تاپقان ٴدارىسى. مەن كۇللى مۇسىلمانداردى ارانداتۋعا ەرمەۋدى، ۆاكسيناسيا جاساۋعا قارسى بولماۋعا شاقىرامىن. جاقىن كۇندەرى، قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ ٴدىني باسقارماسى، ۆاكسيناسيا تۋرالى ارنايى ٴپاتۋا شىعارادى.

ەرشات وڭعاروۆ
date20.06.2014readCount6389printباسىپ شىعارۋ